Google uczciło pamięć Zofii Stryjeńskiej. Kim była ta niezwykle barwna postać?

130. urodziny Zofii Stryjeńskiej
Getty Images
Źródło: E+
Zofia Stryjeńska to jedna z najwybitniejszych artystek dwudziestolecia międzywojennego. Wzbudzała zainteresowanie nie tylko talentem, ale też burzliwym życiem prywatnym. Relacje z epoki to dowód na to, że lata 20. i 30. to nie tylko czas wytwornych fryzur, charlestona i artystycznej bohemy. To również era zniewolenia kobiet, które wiedziały, że nadeszła pora, by żyć po swojemu.

Niesamowita biografia Zofii Stryjeńskiej

Zofia Lubańska przyszła na świat w 1891 roku w zamożnym domu krakowskim. Jej ojciec, Franciszek, był właścicielem kilku kamienic oraz prezesem Izby Handlowej. Jako dziecko często wybierała się z rodzicami na Rynek Główny, gdzie obserwowała barwne stroje przekupek i górali. Po latach zaowocuje to fascynacją słowiańszczyzną, która stanie się znakiem rozpoznawczym Zofii Stryjeńskiej.

Już jako młoda dziewczyna postanowiła uczyć się rysunku i malarstwa. Jako że wówczas akademia była dostępna wyłącznie dla mężczyzn, podjęła naukę w Szkole Sztuk Pięknych dla Kobiet Marii Niedzielskiej. Nie była to jednak edukacja na poziomie akademickim, a Zocha - jak nazywali ją bliscy - miała wielkie plany. Wiedząc, że w ojczyźnie nie ma szans na solidne wykształcenie, postawiła wszystko na jedną kartę. W męskim przebraniu, korzystając z dokumentów brata, zapisała się na uczelnię w Monachium.

To właśnie w Bawarii padły jej słynne słowa, które - w perspektywie całego jej życia - można traktować jak przekleństwo.

Boże! Odbierz mi wszystko, wszystko. Dobrobyt, sytość, spokój, przyjaźń ludzką, szczęście rodzinne, nawet miłość! Zwal na mnie cierpienie moralne i tysięczne gorycze – ale za to daj mi możność wypowiedzenia się artystycznego i sławę

- miała powiedzieć, leżąc na ziemi w kaplicy.

Z Monachium wyjechała po roku, gdy tylko koledzy z uczelni zaczęli się domyślać, że Tadeusz obdarzony delikatnymi rysami i niemalże damskim głosem, niekoniecznie jest tym, za kogo się podaje.

Sława, małżeństwo i skandale

W 1916 roku Zocha wychodzi z mąż za Karola Stryjeńskiego - architekta i rzeźbiarza. Gdyby wówczas istniały tabloidy, Stryjeńscy nie schodziliby z pierwszych stron. Podczas kłótni z mężem artystce zdarza podrzeć swoje prace, śledzi jego kochankę i rani jej twarz paznokciami, dwa razy - za sprawą męża - trafia do szpitala psychiatrycznego, skąd obierają rodzice. Próby hospitalizacji swój finał mają w sądzie, który orzeka, że Zofia nie jest "dotknięta chorobą umysłu". Malarka wnosi o rozwód, którego koszty musi ponieść z własnej kieszeni. Ma nieco więcej szczęścia niż niewiele starsza od niej Camille Claudel, która romans z Augstem Rodinem przypłaciła wegetacją w domu dla obłąkanych do końca swoich dni. Zofia Stryjeńska w 1929 roku ponownie wychodzi za mąż - za aktora, Artura Klemensa Soche. Małżeństwo rozpada się po sześciu latach.

Tymczasem prace Zofii Stryjeńskiej zyskują coraz większą popularność. Już w 1913 roku zostaje zauważona przez krytyków, a 8 lat później jej dzieła pojawiają się w warszawskiej Zachęcie. Tam zachwyca się nimi m.in. Antoni Słonimski. Najlepsze dopiero przed nią - w 1925 roku jej monumentalne obrazy zdobią polski pawilon na Międzynarodowej Wystawie Sztuk Dekoracyjnych i Przemysłu Współczesnego w Paryżu. Alegorie dwunastu miesięcy pogrupowanych w pary zrobiły furorę. Otrzymuje cztery nagrody, wyróżnienie i Legię Honorową. O Stryjeńskiej mówi cały świat.

Artystyczna bieda

Pomimo sławy i uznania Stryjeńska cierpi na wieczny brak pieniędzy. Aby podreperować budżet, zastawia swoje rzeczy w lombardach i sprzedaje obrazy za bezcen. Jest nie tylko jedną z pierwszych artystek, której reprodukowane dzieła były dostępne w szerokiej dystrybucji, ale również jedną z pierwszych, które sztukę wysoką połączyły z wzornictwem użytkowym.

To właśnie Stryjeńskiej zawdzięczamy pierwsze polskie reklamy, polichromie krakowskich kamienic czy dekoracje zamku wawelskiego, zniszczone przez późniejsze remonty. Jej dziełem są również opakowania czekolady Wedla, wystój jego warszawskiej kawiarni oraz dekoracje na transatlantykach Batory i Piłsudski.

Kiedy Stryjeńska maluje, zapomina o istniejącym świecie - nie myje się i nie czesze tygodniami . Bywa też złamana depresją, wtedy - jak sama notuje - nie ma ochoty na nic.

Malarka słynęła również z ciętego języka, doskonale oddającego jej nieposkromnioną osobowość i będącego wspaniałym świadectwem nowoczesnego myślenia. Zofia Stryjeńska w dość barwny sposób opisywała spotkanie ze współczesną sobie Olgą Boznańską.

Byłam świadkiem takiej ekspedycji, jak wydobywszy z licznych koszy jakieś odświętne ornaty i riusze, zaczęła się wielka artystka przystrajać. W suknię gipiurową z trenem pełnym falban i plis, na co szedł rodzaj alby atłasowej spiętej pod szyją agrafą. Na głowie osiadło jakieś czarne gniazdo z dżetów i flaneli podpięte wysoko z tyłu kwiatami, spod którego spływały czarne strusie pióra. Wykańczała ten pikantny strój pompe funèbre narzucona mantyla, pompadurka w ręku i parasolka z czasów Dreyfusa. W czarnym stroju, z żółtobladą twarzą i sinymi baczkami koło uszu, nie mogę powiedzieć, żeby p. Olga nie była wściekle stylowa tylko, że psiakość, opóźniła swą aktualność o pół wieku

- notowała.

Nie szczędziła ostrych słów również bliskim. Artystka doczekała się trójki dzieci: Marii oraz bliźniaków: Jacka i Jana. Gdy na świat jako pierwsza przyszła jej córka, Zofia zanotowała:

Lecznica. - Poród. - Rodzi się córka - jestem wściekła. Drwię z powinszowań, kwiatów i odwiedzin. Rysuję doktorów, karmię z niechęcią dziecko

Dlaczego brutalne słowa wypowiedziała artystka, która całe życie walczyła o pozycję równą mężczyznom? Być może dlatego, że sama wiedziała, jak trudno być kobietą.

Cytaty pochodzą z książki "Stryjeńska. Diabli nadali" Angeliki Kuźniak.

Zobacz także:

Żywica epoksydowa. Co musisz wiedzieć o gorącym trendzie w modzie i wnętrzarstwie?

Mija 40 lat od zamachu na Jana Pawła II. Historia Aliego Ağcy to opowieść o wybaczaniu

Adopcje w Polsce. "Słyszałam: po co sobie taki problem bierzesz?"

Zobacz wideo: Dla farb porzucił karierę prawnika

Autor: Adam Barabasz

Źródło zdjęcia głównego: E+

podziel się:

Pozostałe wiadomości

Pogoda na środę, 6 marca. Czy czeka nas powrót zimy?

Pogoda na środę, 6 marca. Czy czeka nas powrót zimy?

Kate Middleton przyłapana na ulicy po raz pierwszy od operacji. Zobacz zdjęcie

Kate Middleton przyłapana na ulicy po raz pierwszy od operacji. Zobacz zdjęcie

Orły 2024 wręczone. Jeden z filmów zdobył aż 6 nagród

Orły 2024 wręczone. Jeden z filmów zdobył aż 6 nagród

"Pokaż nam, jak bardzo kochasz Diunę" i wygraj bilety do kina

"Pokaż nam, jak bardzo kochasz Diunę" i wygraj bilety do kina

Po bestialskim ataku na Lizę poszedł do sklepu. "Tej twarzy do końca życia nie zapomnę"

Po bestialskim ataku na Lizę poszedł do sklepu. "Tej twarzy do końca życia nie zapomnę"

Orły 2024. Maja Ostaszewska z synem, Magdalena Cielecka w srebrnych cekinach

Orły 2024. Maja Ostaszewska z synem, Magdalena Cielecka w srebrnych cekinach

Co na Dzień Kobiet w 2024 roku? Najlepsze pomysły na prezenty 
Materiał promocyjny

Co na Dzień Kobiet w 2024 roku? Najlepsze pomysły na prezenty 

Obejrzałam 1. odcinek "Hotelu Paradise 8". Tej jednej rzeczy się nie spodziewałam

Obejrzałam 1. odcinek "Hotelu Paradise 8". Tej jednej rzeczy się nie spodziewałam

Walczy z nieuleczalną chorobą, czekając na przeszczep. Pasja do gotowania zaprowadziła ją do "MasterChefa Nastolatki"

Walczy z nieuleczalną chorobą, czekając na przeszczep. Pasja do gotowania zaprowadziła ją do "MasterChefa Nastolatki"

Jej waga wskazywała 148 kg. Paulina walczy o swoje zdrowie: "Motywatorem są dzieci"

Jej waga wskazywała 148 kg. Paulina walczy o swoje zdrowie: "Motywatorem są dzieci"

Astro szuka kochającego domu. W Dzień Dobry TVN zadbali o niego groomerzy

Astro szuka kochającego domu. W Dzień Dobry TVN zadbali o niego groomerzy

11-letnia Emilia ma chorobę moyamoya. "Nieleczona prowadzi do kalectwa"

11-letnia Emilia ma chorobę moyamoya. "Nieleczona prowadzi do kalectwa"

Ruszyła 8. edycja konkursu POLSKI PACJENT W AVÈNE. Do wygrania wyjazd do Centrum Hydroterapii w Avène we Francji oraz emolienty XERACALM A.D
Materiał promocyjny

Ruszyła 8. edycja konkursu POLSKI PACJENT W AVÈNE. Do wygrania wyjazd do Centrum Hydroterapii w Avène we Francji oraz emolienty XERACALM A.D

Noworodek "w ciąży". To bardzo rzadka anomalia medyczna

Noworodek "w ciąży". To bardzo rzadka anomalia medyczna

Natalia Kukulska obchodzi urodziny. Dostała wyjątkowe życzenia. "Leżałam ze śmiechu"

Natalia Kukulska obchodzi urodziny. Dostała wyjątkowe życzenia. "Leżałam ze śmiechu"

Cykl "Dzieci świata" zmienia życia bohaterów. "Widzowie Dzień Dobry TVN postanowili uratować sierociniec"

Cykl "Dzieci świata" zmienia życia bohaterów. "Widzowie Dzień Dobry TVN postanowili uratować sierociniec"

Trzymasz w ręku telefon podczas zabawy z dzieckiem? Skutki mogą być opłakane

Trzymasz w ręku telefon podczas zabawy z dzieckiem? Skutki mogą być opłakane

Niecodzienne potrawy z serem Gouda. Przygotuj pyszne serowe śniadanie i obiad z Piotrem Kucharskim
Materiał promocyjny

Niecodzienne potrawy z serem Gouda. Przygotuj pyszne serowe śniadanie i obiad z Piotrem Kucharskim

Bonding, czyli szybka i niedroga korekta uśmiechu. "Jest to plomba na zewnątrz zęba"
Materiał promocyjny

Bonding, czyli szybka i niedroga korekta uśmiechu. "Jest to plomba na zewnątrz zęba"

Nie masz czasu, aby pysznie i zdrowo gotować? Z tymi mieszankami warzyw szybko przyrządzisz smaczne dania
Materiał promocyjny

Nie masz czasu, aby pysznie i zdrowo gotować? Z tymi mieszankami warzyw szybko przyrządzisz smaczne dania

Łączenie wielu leków i suplementów może być niebezpieczne. "Dochodzi tzw. kaskady zapisywania"

Łączenie wielu leków i suplementów może być niebezpieczne. "Dochodzi tzw. kaskady zapisywania"

Pyszne i zdrowe. Poznajcie fenomenalne sposoby na przygotowanie mięsa wieprzowego
Materiał promocyjny

Pyszne i zdrowe. Poznajcie fenomenalne sposoby na przygotowanie mięsa wieprzowego

Magdalena Stępień rozliczy się ze zbiórki na rzecz synka?

Magdalena Stępień rozliczy się ze zbiórki na rzecz synka?

Jak odświeżyć swoją garderobę na wiosnę? Wykorzystaj drugi obieg
Materiał promocyjny

Jak odświeżyć swoją garderobę na wiosnę? Wykorzystaj drugi obieg

Kim była Liza, ofiara brutalnego gwałtu? "Nikt nie zareagował. Umierała pięć dni"

Kim była Liza, ofiara brutalnego gwałtu? "Nikt nie zareagował. Umierała pięć dni"

Jak przygotować rzeczy do sprzedaży na Vinted?
Materiał promocyjny

Jak przygotować rzeczy do sprzedaży na Vinted?

Agnieszka Chylińska komentuje zmiany w "Mam Talent!"

Agnieszka Chylińska komentuje zmiany w "Mam Talent!"

Nowy rok, nowe… wnętrze. Rusza nowy program w Dzień Dobry TVN - Sposób na wnętrze! Weź udział w castingu
Materiał promocyjny

Nowy rok, nowe… wnętrze. Rusza nowy program w Dzień Dobry TVN - Sposób na wnętrze! Weź udział w castingu

Wiosenne nowości. Czego mogą spodziewać się widzowie Dzień Dobry TVN? "Mamy akcje specjalne"

Wiosenne nowości. Czego mogą spodziewać się widzowie Dzień Dobry TVN? "Mamy akcje specjalne"

Ile najwięcej ważyła Sylwia Bomba? "Pytanie dla mnie traumatyczne"

Ile najwięcej ważyła Sylwia Bomba? "Pytanie dla mnie traumatyczne"

Anna Mucha w bardzo śmiałej sukni. Internauci kłócą się, czy powinna się w niej pokazywać

Anna Mucha w bardzo śmiałej sukni. Internauci kłócą się, czy powinna się w niej pokazywać

Czworaczki skończyły rok. Z tej okazji odwiedził je ktoś wyjątkowy

Czworaczki skończyły rok. Z tej okazji odwiedził je ktoś wyjątkowy

Nie wiesz, jak rozmawiać ze swoim psem? Waszą komunikację poprawi Radek Ekwiński. Napisz do nas

Nie wiesz, jak rozmawiać ze swoim psem? Waszą komunikację poprawi Radek Ekwiński. Napisz do nas

Kate Winslet jako bezlitosna dyktatorka wkrótce w  HBO Max. Kiedy premiera serialu "Reżim"?

Kate Winslet jako bezlitosna dyktatorka wkrótce w HBO Max. Kiedy premiera serialu "Reżim"?

"Jazda konno, strzelanie z łuku". Gwiazda serialu "Odwilż" ujawnia swoje zawodowe marzenie

"Jazda konno, strzelanie z łuku". Gwiazda serialu "Odwilż" ujawnia swoje zawodowe marzenie

E-sklep TVN. Co jest w ofercie? "Widzowie poczują się częścią czegoś większego"
Materiał promocyjny

E-sklep TVN. Co jest w ofercie? "Widzowie poczują się częścią czegoś większego"

Bradley Cooper szczerze o ojcostwie. "Nie jestem pewien, czy bym żył, gdybym nie był tatą"

Bradley Cooper szczerze o ojcostwie. "Nie jestem pewien, czy bym żył, gdybym nie był tatą"

"Odwilż" - nowy serial kryminalny w TVN. Kiedy premiera?

"Odwilż" - nowy serial kryminalny w TVN. Kiedy premiera?

Mieszkanie razem czy osobno - co jest lepsze dla związku? Psycholog radzi

Mieszkanie razem czy osobno - co jest lepsze dla związku? Psycholog radzi

Przeglądał mieszkania na sprzedaż. "Zdębiałem, jak to zobaczyłem"

Przeglądał mieszkania na sprzedaż. "Zdębiałem, jak to zobaczyłem"

Koniec z plotkami na temat zdrowia Kate Middleton. Rzecznik ujawnia prawdę

Koniec z plotkami na temat zdrowia Kate Middleton. Rzecznik ujawnia prawdę

Tak Agnieszka i Wojtek ze "ŚOPW" świętowali 5. rocznicę

Tak Agnieszka i Wojtek ze "ŚOPW" świętowali 5. rocznicę

Marcin Prokop wyznał, jaki jest jego najcenniejszy talent. "Dość dobrze go wykorzystuję"

Marcin Prokop wyznał, jaki jest jego najcenniejszy talent. "Dość dobrze go wykorzystuję"

Czego mężczyźni oczekują od kobiet?

Czego mężczyźni oczekują od kobiet?

"Detektywi" i pies, który im pomaga. "To jest gwiazda tego serialu"

"Detektywi" i pies, który im pomaga. "To jest gwiazda tego serialu"

Uczniowie w wyjątkowy sposób pożegnali szkolną sekretarkę. "Serce zostawiła w ekonomiku"

Uczniowie w wyjątkowy sposób pożegnali szkolną sekretarkę. "Serce zostawiła w ekonomiku"

#DzieńDobrywPolsce. Potrzebujesz interwencji Dzień Dobry TVN? Napisz do nas

#DzieńDobrywPolsce. Potrzebujesz interwencji Dzień Dobry TVN? Napisz do nas