Psychologia

Czym charakteryzuje się lęk przestrzeni i jak go leczyć? Jak radzić sobie z nim w górach?

Psychologia

Autor:
Adrian
Adamczyk
wspinanie się po górach

Lęk przestrzeni, czyli agorafobia, to stosunkowo często pojawiające się zaburzenie nerwowe. Osoby cierpiące na agorafobię odczuwają paniczny lęk przed otwartymi przestrzeniami, np. w górach, a także miejscami publicznymi oraz dużymi skupiskami ludzi, np. w supermarkecie. W przypadku tego zaburzenia często pojawia się obawa przed publicznym upokorzeniem.

Agorafobia to niekontrolowany i niepohamowany lęk, który ma charakter napadowy. W dłuższej perspektywie lęk przestrzeni może doprowadzić do powstania fobii społecznej i ogólnej niechęci do ludzi. Agorafobia dotyka około 3–5 proc. populacji i częściej rozwija się u kobiet niż u mężczyzn.

Problemy natury psychologicznej

Psychoefekty - codziennie wpływają na nasze życie
Psychoefekty - codziennie wpływają na nasze życie Dzień Dobry TVN
wideo 2/10

Lęk przestrzeni – objawy

Do głównych objawów agorafobii możemy zakwalifikować:

  • przyspieszenie rytmu oddechowego oraz tętna,
  • wzrost ciśnienia krwi,
  • biegunkę,
  • nadmierne pocenie się,
  • drżenie rąk,
  • tak zwane "miękkie nogi",
  • kołatanie serca,
  • hiperwentylację, ból w klatce piersiowej, duszności,
  • lęk antycypacyjny związany z samą myślą o wyjściu z domu,
  • lęk przestrzeni w górach, supermarketach, w kolejce do kasy, autobusie itp.,
  • lęk przed śmiercią i utratą zdrowia,
  • uzależnienie od alkoholu lub innych środków jako metoda ucieczki przed lękiem.

Symptomy agorafobii pojawiają się nagle i są podobne do ataku paniki wynikającego z choroby nerwowej. Lęk przestrzeni utrudnia codzienne funkcjonowanie, spotykanie się z ludźmi, znalezienie zatrudnienia, a tym samym u osób cierpiących na to zaburzenie może pojawić się bierność zawodowa. W tym miejscu należy dodać, że nie każdy lęk przestrzeni to agorafobia, ponieważ w niektórych sytuacjach pojawienie się lęku jest zupełnie naturalne. Pacjenci odczuwający lęk przestrzeni w górach nie powinni wybierać się samotnie na wycieczki – zaleca się unikanie górskich wędrówek aż do momentu wyleczenia. W przypadku lęku przestrzeni w górach u pacjentów dodatkowo może pojawiać się lęk wysokości oraz strach przed zwierzętami górskimi i lawinami.

Przyczyny lęku przestrzeni

Główną przyczyną lęku przestrzeni są traumatyczne doświadczenia z dzieciństwa, związane z nieprzyjemnymi emocjami. Dziecko, które zgubiło się w tłumie w supermarkecie, może odczuwać lęk przestrzeni we wszystkich sklepach. Z kolei osoba, która nie mogła znaleźć odpowiedniej ścieżki na wycieczce górskiej, może odczuwać lęk przestrzeni w górach. Przyczyną lęku może być także wypadek bliskich lub ich śmierć. Oprócz własnych doświadczeń na pojawienie się agorafobii mogą wpływać informacje płynące z mediów, dotyczące wypadków w otwartych przestrzeniach. Lęk przestrzeni może być także spowodowany osobowością paranoiczną oraz innymi fobiami, depresją czy zaburzeniami nerwicowymi.

Sposoby leczenia lęku przestrzeni

Leczenie pacjentów z lękiem przestrzeni jest trudnym zadaniem, ponieważ osoby cierpiące na to zaburzenie nie chcą wyjść z domu i obawiają się kontaktu ze specjalistą. W takim przypadku pierwsze spotkania terapeutyczne mogą odbywać się w domu. Zwykle rodzina lub osoby bliskie pacjentowi starają się namówić chorego na wizytę w poradni zdrowia psychicznego lub w gabinecie prywatnym psychoterapeuty.

Chory, który nie chce zdecydować się na opuszczenie domu, może otrzymać od psychiatry leki uspokajające i przeciwdepresyjne. Jednak największe znaczenie w przypadku agorafobii ma terapia poznawczo-behawioralna, której podstawą jest zmiana schematów poznawczych pacjenta.

Do głównych metod stosowanych w trakcie psychoterapii poznawczo-behawioralnej w przypadku leczenia lęku przestrzeni można zakwalifikować:

  • systematyczną desensytyzację, czyli odwrażliwianie, które polega na ustaleniu hierarchii bodźców: od najsłabszych (np. zdjęcia tłumu) do najsilniejszych (np. przebywania w ogromnym supermarkecie); pacjent w kolejnych krokach zostaje wystawiony na działanie tych bodźców. Zdaniem psychologów mózg człowieka przyzwyczaja się do silnych bodźców i napięć emocjonalnych i dzięki temu pacjenci mogą pokonać lęk przestrzeni,
  • wirtualna rzeczywistość, która jest metodą bezpieczną i bardzo dobrą na początek terapii, ponieważ pacjent nie styka się w świecie z rzeczywistymi bodźcami, tylko w sposób wirtualny, za pomocą okularów VR,
  • modelowanie, które polega na znalezieniu modela (osoby podobnej do pacjenta pod względem wieku, płci czy cech osobowości), którego chory ma obserwować, gdy ten przebywa w otwartej przestrzeni, a następnie naśladować go,
  • relaksacja,
  • trening umiejętności poznawczych,
  • medytacja,
  • psychoedukacja, czyli zrozumienie przyczyn i skutków schorzenia.

W cięższych, bardziej zaawansowanych przypadkach agorafobii konieczne jest połączenie psychoterapii z leczeniem farmakologicznym, a nawet włączenie hipnozy lub leczenia psychiatrycznego. Lęk przestrzeni w większości przypadków jest możliwy do zwalczenia, wymaga jednak pracy pacjenta i współdziałania z psychoterapuetą.

Zobacz także:

Autor:Adrian Adamczyk

Źródło zdjęcia głównego: oxygen/Getty Images

Pozostałe wiadomości