Jak rozmawiać z dzieckiem o śmierci i nie popełnić błędu?

Kobieta, która rozmawia i pociesza małą dziewczynką
Kobieta, która rozmawia z dziewczynką
Źródło: fizkes/Getty Images
Śmierć to nieodłączna część naszego życia. Mimo że wszyscy się z nią stykamy, to mamy duże opory, aby o niej rozmawiać. Jeszcze trudniej jest wytłumaczyć dziecku, że ktoś mu bliski umarł. Jak przeprowadzić taką rozmowę? Jakich słów użyć, aby nie wystraszyć dziecka? Na ten temat rozmawialiśmy z Roksaną Benedykciuk, psychologiem dziecięcym.

Jak rozmawiać z dzieckiem o śmierci?

Rodzice czasem, aby chronić dziecko, ukrywają przed nim, że śmierć w ogóle istnieje. To dobry pomysł?

Roksana Benedykciuk, psycholog dziecięcy: Nie, lepiej tego nie robić. Choć śmierć to trudny temat i ciężko się o niej rozmawia, to nie powinna być tematem tabu. Czy nam się to podoba, czy nie jest częścią naszego życia i nie da się jej wyeliminować.

To kiedy poruszyć ten temat?

Najlepiej wtedy, kiedy dziecko samo nas o to zapyta. Często zdarza się, że dzieci nie zadają pytań wprost, tylko wysyłają sygnały, że ten temat je interesuje. Dlatego rodzic powinien zachować czujność zwłaszcza wtedy, gdy ktoś z naszego otoczenia zmarł.

A może wykorzystać nadarzającą się okazję, np. zbliżające się Zaduszki i Wszystkich Świętych?

Tak, to dobra okazja, żeby o tym porozmawiać.

Zabrać dziecko ze sobą na cmentarz?

Tak, pod warunkiem, że odpowiednio wcześnie je do tego przygotujemy. Dziecko musi wiedzieć, po co się tam idzie, co tam się robi i jak należy się tam zachowywać. To może być dobra lekcja zachowań społecznych, okazja do opowiedzenia rodzinnych historii. Trzeba mieć jednak na uwadze, że dla malucha będzie to spore przeżycie i nie wytrzyma on na cmentarzu zbyt długo.

A co z pogrzebami? Dzieci też powinny na nie chodzić?

Wszystko zależy od dziecka. Rodzic musi pamiętać, że maluchy są różne i inaczej reagują na pewne sytuacje. Jeśli zdecydujemy się zabrać dziecko ze sobą, musimy pamiętać, że pogrzeb to bardzo specyficzna uroczystość. Dorośli bardzo często płaczą, są roztrzęsieni. Dziecko może się czuć zdezorientowane i zupełnie nie wiedzieć, nie rozumieć, co się dzieje. Dlatego rodzic, który chce pójść z dzieckiem na pogrzeb, musi mieć pewność, że jest dość silny i będzie dla dziecka ostoją oraz zapewni mu bezpieczeństwo.

Jak rozmawiać z dzieckiem o śmierci?

Rodzic powinien udzielać odpowiedzi tylko na te pytania, które zada mu dziecko. Nie należy drążyć tematu i robić maluchowi wykładów. Trzeba pamiętać, że pytając o śmierć kogoś bliskiego dziecko tak naprawdę chce się dowiedzieć, czy ono też kiedyś umrze, czy to samo spotka rodziców, babcię, ulubioną ciocię.

Podczas takiej rozmowy starajmy się używać prostych słów. Powiedzenie, że ktoś odszedł na zawsze to dla dziecka abstrakcja. Maluchy do 5. roku życia nie mają poczucia czasu i zupełnie tego nie rozumieją. Nie można też mówić, że ktoś zasnął, bo dziecko zrozumie to dosłownie. Będzie przekonane, że z pewnością niedługo się obudzi i wszystko będzie jak dawniej. W niektórych przypadkach, takie nazywanie śmierci może spowodować, że dziecko będzie się bało chodzić spać. Najbezpieczniej będzie powiedzieć dziecku prawdę – że ktoś nie żyje, czyli jego serce przestało bić.

Bądźmy też zgodni z własnymi przekonaniami. Możemy – jeśli jesteśmy wierzący – odwołać się do nieba. W sytuacji, gdy nie jesteśmy w stanie mówić o tym, co się stało, poprośmy osobę, której dziecko ufa, aby wytłumaczyło mu, co się stało. Możemy także skorzystać z pomocy specjalisty.

Jeśli ktoś ważny dla nas i dla dziecka umrze, powiedzieć mu o tym od razu? Czy może rodzic powinien poczekać, aż sam oswoi się z nową sytuacją?

Jeśli mamy w sobie dość siły, powiedzmy od razu. Dziecko jest doskonałym obserwatorem. Świetnie wyczuwa, że coś się dzieje i widok smutnej czy płaczącej mamy może wzbudzić w nim niepokój. Dziecko powinno wiedzieć, skąd te emocje się biorą i że nie ma w nich nic złego.

Strach przed śmiercią u dziecka. Jak go złagodzić?

U niektórych dzieci po śmierci kogoś bliskiego pojawia się silny strach, że może wydarzyć coś złego i straci kolejną ważną osobę. Co z tym zrobić?

Taki lęk pojawia się najczęściej u dzieci między trzecim a piątym rokiem życia. Choć jest to naturalny etap w rozwoju, to należy te obawy łagodzić. Tłumaczyć dziecku, że różne rzeczy mogą się wydarzyć, ale trzeba uważać i nie prowokować pewnych groźnych sytuacji. W złagodzeniu tych strachów pomocne mogą być książeczki. Dziecku łatwiej jest coś zrozumieć na przykładzie historii kogoś innego.

To może lepiej odpuścić? Nie reagować na ciągłe pytania o śmierć?

Absolutnie nie odpuszczamy. Za każdym razem tłumaczymy, możemy nawet do znudzenia powtarzać te same formułki. Dzięki nim dziecko "porządkuje" nową sytuację, próbuje się w niej na nowo odnaleźć. Brak odpowiedzi sprawi, że dziecko nie będzie wiedziało, co się dzieje, będzie zdezorientowane, może też zacząć podejrzewać, że rodzic coś przed nim ukrywa. Czasem ciągłe zadawanie pytań budzi w dziecku poczucie winy, bo widzi, że rodzic się denerwuje. Tymczasem dziecko nie robi tego złośliwie, po prostu chce zrozumieć, co się wydarzyło.

Dzieci przechodzą żałobę?

Małe dzieci mogą ją odczuwać, ale nie jest to reguła. Nie musi się też pojawić od razu, bo dzieci nie mają poczucia czasu i niekiedy emocje dają o sobie znać z opóźnieniem. O tym, że dziecko przeżywa żałobę, może świadczyć zmiana w zachowaniu. Mogą to być napady agresji czy problemy fizjologiczne – jak kłopoty z zasypianiem czy zaparcia. Tych objawów może być bardzo dużo. Dlatego każdej zmianie trzeba się dokładnie przyjrzeć i jeśli ona nie mija, poszukać pomocy.

Zobacz także:

Zobacz wideo: Jak pomóc wyciszyć się maleństwu przed snem?

Bawimy się w… jak pomóc maleństwu wyciszyć się przed snem?
Źródło: Dzień Dobry TVN

Autor: Katarzyna Oleksik

Źródło zdjęcia głównego: fizkes/Getty Images

podziel się:

Pozostałe wiadomości

Klaudia El Dursi odsłania kulisy 8. edycji "Hotelu Paradise". "To buduje intensywne emocje"

Klaudia El Dursi odsłania kulisy 8. edycji "Hotelu Paradise". "To buduje intensywne emocje"

Żona króla Karola III wycofuje się z pełnienia oficjalnych obowiązków

Żona króla Karola III wycofuje się z pełnienia oficjalnych obowiązków

Orły 2024 wręczone. Jeden z filmów zdobył aż 6 nagród

Orły 2024 wręczone. Jeden z filmów zdobył aż 6 nagród

"Pokaż nam, jak bardzo kochasz Diunę" i wygraj bilety do kina

"Pokaż nam, jak bardzo kochasz Diunę" i wygraj bilety do kina

Po bestialskim ataku na Lizę poszedł do sklepu. "Tej twarzy do końca życia nie zapomnę"

Po bestialskim ataku na Lizę poszedł do sklepu. "Tej twarzy do końca życia nie zapomnę"

Orły 2024. Maja Ostaszewska z synem, Magdalena Cielecka w srebrnych cekinach

Orły 2024. Maja Ostaszewska z synem, Magdalena Cielecka w srebrnych cekinach

Co na Dzień Kobiet w 2024 roku? Najlepsze pomysły na prezenty 
Materiał promocyjny

Co na Dzień Kobiet w 2024 roku? Najlepsze pomysły na prezenty 

Obejrzałam 1. odcinek "Hotelu Paradise 8". Tej jednej rzeczy się nie spodziewałam

Obejrzałam 1. odcinek "Hotelu Paradise 8". Tej jednej rzeczy się nie spodziewałam

Walczy z nieuleczalną chorobą, czekając na przeszczep. Pasja do gotowania zaprowadziła ją do "MasterChefa Nastolatki"

Walczy z nieuleczalną chorobą, czekając na przeszczep. Pasja do gotowania zaprowadziła ją do "MasterChefa Nastolatki"

Jej waga wskazywała 148 kg. Paulina walczy o swoje zdrowie: "Motywatorem są dzieci"

Jej waga wskazywała 148 kg. Paulina walczy o swoje zdrowie: "Motywatorem są dzieci"

Astro szuka kochającego domu. W Dzień Dobry TVN zadbali o niego groomerzy

Astro szuka kochającego domu. W Dzień Dobry TVN zadbali o niego groomerzy

11-letnia Emilia ma chorobę moyamoya. "Nieleczona prowadzi do kalectwa"

11-letnia Emilia ma chorobę moyamoya. "Nieleczona prowadzi do kalectwa"

Ruszyła 8. edycja konkursu POLSKI PACJENT W AVÈNE. Do wygrania wyjazd do Centrum Hydroterapii w Avène we Francji oraz emolienty XERACALM A.D
Materiał promocyjny

Ruszyła 8. edycja konkursu POLSKI PACJENT W AVÈNE. Do wygrania wyjazd do Centrum Hydroterapii w Avène we Francji oraz emolienty XERACALM A.D

Noworodek "w ciąży". To bardzo rzadka anomalia medyczna

Noworodek "w ciąży". To bardzo rzadka anomalia medyczna

Natalia Kukulska obchodzi urodziny. Dostała wyjątkowe życzenia. "Leżałam ze śmiechu"

Natalia Kukulska obchodzi urodziny. Dostała wyjątkowe życzenia. "Leżałam ze śmiechu"

Cykl "Dzieci świata" zmienia życia bohaterów. "Widzowie Dzień Dobry TVN postanowili uratować sierociniec"

Cykl "Dzieci świata" zmienia życia bohaterów. "Widzowie Dzień Dobry TVN postanowili uratować sierociniec"

Trzymasz w ręku telefon podczas zabawy z dzieckiem? Skutki mogą być opłakane

Trzymasz w ręku telefon podczas zabawy z dzieckiem? Skutki mogą być opłakane

Niecodzienne potrawy z serem Gouda. Przygotuj pyszne serowe śniadanie i obiad z Piotrem Kucharskim
Materiał promocyjny

Niecodzienne potrawy z serem Gouda. Przygotuj pyszne serowe śniadanie i obiad z Piotrem Kucharskim

Bonding, czyli szybka i niedroga korekta uśmiechu. "Jest to plomba na zewnątrz zęba"
Materiał promocyjny

Bonding, czyli szybka i niedroga korekta uśmiechu. "Jest to plomba na zewnątrz zęba"

Nie masz czasu, aby pysznie i zdrowo gotować? Z tymi mieszankami warzyw szybko przyrządzisz smaczne dania
Materiał promocyjny

Nie masz czasu, aby pysznie i zdrowo gotować? Z tymi mieszankami warzyw szybko przyrządzisz smaczne dania

Łączenie wielu leków i suplementów może być niebezpieczne. "Dochodzi tzw. kaskady zapisywania"

Łączenie wielu leków i suplementów może być niebezpieczne. "Dochodzi tzw. kaskady zapisywania"

Pyszne i zdrowe. Poznajcie fenomenalne sposoby na przygotowanie mięsa wieprzowego
Materiał promocyjny

Pyszne i zdrowe. Poznajcie fenomenalne sposoby na przygotowanie mięsa wieprzowego

Magdalena Stępień rozliczy się ze zbiórki na rzecz synka?

Magdalena Stępień rozliczy się ze zbiórki na rzecz synka?

Jak odświeżyć swoją garderobę na wiosnę? Wykorzystaj drugi obieg
Materiał promocyjny

Jak odświeżyć swoją garderobę na wiosnę? Wykorzystaj drugi obieg

Kim była Liza, ofiara brutalnego gwałtu? "Nikt nie zareagował. Umierała pięć dni"

Kim była Liza, ofiara brutalnego gwałtu? "Nikt nie zareagował. Umierała pięć dni"

Jak przygotować rzeczy do sprzedaży na Vinted?
Materiał promocyjny

Jak przygotować rzeczy do sprzedaży na Vinted?

Agnieszka Chylińska komentuje zmiany w "Mam Talent!"

Agnieszka Chylińska komentuje zmiany w "Mam Talent!"

Nowy rok, nowe… wnętrze. Rusza nowy program w Dzień Dobry TVN - Sposób na wnętrze! Weź udział w castingu
Materiał promocyjny

Nowy rok, nowe… wnętrze. Rusza nowy program w Dzień Dobry TVN - Sposób na wnętrze! Weź udział w castingu

Wiosenne nowości. Czego mogą spodziewać się widzowie Dzień Dobry TVN? "Mamy akcje specjalne"

Wiosenne nowości. Czego mogą spodziewać się widzowie Dzień Dobry TVN? "Mamy akcje specjalne"

Ile najwięcej ważyła Sylwia Bomba? "Pytanie dla mnie traumatyczne"

Ile najwięcej ważyła Sylwia Bomba? "Pytanie dla mnie traumatyczne"

Anna Mucha w bardzo śmiałej sukni. Internauci kłócą się, czy powinna się w niej pokazywać

Anna Mucha w bardzo śmiałej sukni. Internauci kłócą się, czy powinna się w niej pokazywać

Czworaczki skończyły rok. Z tej okazji odwiedził je ktoś wyjątkowy

Czworaczki skończyły rok. Z tej okazji odwiedził je ktoś wyjątkowy

Nie wiesz, jak rozmawiać ze swoim psem? Waszą komunikację poprawi Radek Ekwiński. Napisz do nas

Nie wiesz, jak rozmawiać ze swoim psem? Waszą komunikację poprawi Radek Ekwiński. Napisz do nas

Kate Winslet jako bezlitosna dyktatorka wkrótce w  HBO Max. Kiedy premiera serialu "Reżim"?

Kate Winslet jako bezlitosna dyktatorka wkrótce w HBO Max. Kiedy premiera serialu "Reżim"?

"Jazda konno, strzelanie z łuku". Gwiazda serialu "Odwilż" ujawnia swoje zawodowe marzenie

"Jazda konno, strzelanie z łuku". Gwiazda serialu "Odwilż" ujawnia swoje zawodowe marzenie

E-sklep TVN. Co jest w ofercie? "Widzowie poczują się częścią czegoś większego"
Materiał promocyjny

E-sklep TVN. Co jest w ofercie? "Widzowie poczują się częścią czegoś większego"

Bradley Cooper szczerze o ojcostwie. "Nie jestem pewien, czy bym żył, gdybym nie był tatą"

Bradley Cooper szczerze o ojcostwie. "Nie jestem pewien, czy bym żył, gdybym nie był tatą"

"Odwilż" - nowy serial kryminalny w TVN. Kiedy premiera?

"Odwilż" - nowy serial kryminalny w TVN. Kiedy premiera?

Mieszkanie razem czy osobno - co jest lepsze dla związku? Psycholog radzi

Mieszkanie razem czy osobno - co jest lepsze dla związku? Psycholog radzi

Przeglądał mieszkania na sprzedaż. "Zdębiałem, jak to zobaczyłem"

Przeglądał mieszkania na sprzedaż. "Zdębiałem, jak to zobaczyłem"

Koniec z plotkami na temat zdrowia Kate Middleton. Rzecznik ujawnia prawdę

Koniec z plotkami na temat zdrowia Kate Middleton. Rzecznik ujawnia prawdę

Tak Agnieszka i Wojtek ze "ŚOPW" świętowali 5. rocznicę

Tak Agnieszka i Wojtek ze "ŚOPW" świętowali 5. rocznicę

Marcin Prokop wyznał, jaki jest jego najcenniejszy talent. "Dość dobrze go wykorzystuję"

Marcin Prokop wyznał, jaki jest jego najcenniejszy talent. "Dość dobrze go wykorzystuję"

Czego mężczyźni oczekują od kobiet?

Czego mężczyźni oczekują od kobiet?

"Detektywi" i pies, który im pomaga. "To jest gwiazda tego serialu"

"Detektywi" i pies, który im pomaga. "To jest gwiazda tego serialu"

Uczniowie w wyjątkowy sposób pożegnali szkolną sekretarkę. "Serce zostawiła w ekonomiku"

Uczniowie w wyjątkowy sposób pożegnali szkolną sekretarkę. "Serce zostawiła w ekonomiku"

#DzieńDobrywPolsce. Potrzebujesz interwencji Dzień Dobry TVN? Napisz do nas

#DzieńDobrywPolsce. Potrzebujesz interwencji Dzień Dobry TVN? Napisz do nas