Teoria dysonansu poznawczego – co to jest dysonans i na czym polega?

Czym jest dysonans?
Czym jest dysonans?
Źródło: Oliver Rossi/Getty Images
Na czym polega dysonans poznawczy? Przykład znany nam z życia to sytuacja, gdy postępujemy nieracjonalnie (np. stosujemy niezdrowe używki) i tłumaczymy sobie zasadność takiego wyboru – odreagowaniem stresu, brakiem zasadności badań lub chęcią lepszej zabawy.

Dysonans poznawczy pojawia się, gdy nasze zachowanie nie zgadza się z wyznawanymi przez nas wartościami lub racjonalnym myśleniem. To jedno z ważniejszych pojęć w psychologii społecznej. Zwykle chcemy postrzegać siebie jako moralnych, racjonalnych i rozsądnych – w chwilach, gdy postępujemy niezgodnie z tymi zasadami, pojawia się nieprzyjemne napięcie, czyli właśnie dysonans. Redukcja dysonansu poznawczego pomaga nam złagodzić ten dyskomfort i wytłumaczyć swoje zachowanie. Na czym polega dysonans i jakie są najczęstsze sposoby jego redukcji?

Błędna diagnoza. Jak leczyć zaburzenia borderline
Źródło: Dzień Dobry TVN

Teoria dysonansu poznawczego Festingera

Pojęcie dysonansu poznawczego wprowadził do nauki w 1927 roku amerykański psycholog społeczny Leon Festinger. Teoria dysonansu poznawczego stworzona przez naukowca, odnosi się do niezgodności naszych postaw moralnych z naszym zachowaniem. Gdy postępujemy niezgodnie z własnymi przekonaniami lub inaczej niż nakazuje nam zdrowy rozsądek, może pojawić się dysonans poznawczy. Przykład takiego postępowania to stosowanie szkodliwych używek lub niezdrowej diety. Rozbieżność naszych postanowień z podejmowanym działaniem rodzi nieprzyjemne napięcie, które staramy się zredukować np. za pomocą racjonalizacji lub zmiany zachowania. W zależności od charakteru i indywidualnych predyspozycji, każdy znajduje inny sposób, aby zredukować dysonans poznawczy.

Elliot Aronson kontynuował badania Festingera nad dysonansem poznawczym, rozszerzając teorię na relacje społeczne i interakcje jednostki z otoczeniem. Znany jest przede wszystkim jego eksperyment klasy z puzzli, polegający na umieszczeniu w jednej klasie dzieci pochodzących z różnych ras, środowisk i wyznań.

Redukcja dysonansu poznawczego

Dysonans poznawczy budzi w nas nieprzyjemne napięcie i dyskomfort, może również prowadzić do narastającego poczucia winy. Redukcja dysonansu poznawczego to sposób podświadomej obrony naszego umysłu przed tymi nieprzyjemnymi emocjami. Istnieją trzy najczęstsze sposoby redukcji dysonansu poznawczego:

  • Zmiana – gdy widzimy, że nasze zachowanie jest destrukcyjne lub niezgodne z logiką, możemy je po prostu zmienić. Przykładowo, jeśli niezdrowo się odżywiamy, możemy zmienić dietę, jeśli zaś dostrzegamy szkodliwe skutki palenia, możemy rzucić ten nałóg. Ma to zastosowanie również w szerszym kontekście moralnym – redukcja dysonansu poznawczego może przyczynić się do zmiany postępowania, które budzi nasz sprzeciw (np. zauważamy, że krzywdzenie bliskiej nam osoby jest niezgodne z naszą moralnością i zmieniamy nasze zachowanie).
    • Uzasadnienie naszego zachowania przez dodanie nowych elementów – kolejnym sposobem na poradzenie sobie z dysonansem poznawczym jest dodanie nowych elementów, które będą uzasadniały nasze zachowanie. Na przykład możemy powiedzieć sobie, że palenie szkodzi, ale również relaksuje albo picie nie jest zdrowe, ale wino dobrze wpływa na żołądek.
      • Uzasadnienie naszego zachowania przez zmianę jednego z elementów – aby poczuć się lepiej, możemy również zanegować część racjonalnych argumentów, świadczących przeciwko nam. Przykładem jest stwierdzenie, że nie ma żadnych przekonujących argumentów, świadczących o związku raka płuc z paleniem, lub że picie nie wpływa źle na jakość naszego życia.

        Czym jest dysonans podecyzyjny?

        Jednym z rodzajów dysonansu jest dysonans podecyzyjny, czyli napięcie pojawiające się po podjęciu przez nas istotnej życiowo decyzji. Napięcie jest tym większe, im bardziej wahaliśmy się przed jej podjęciem i im ważniejsza była kwestia. Najsilniejszy dysonans podecyzyjny pojawia się w nas po podjęciu decyzji, z których ciężko się wycofać (np. zakup mieszkania, małżeństwo).

        Redukcja tego typu dysonansu polega na upewnianiu samego siebie i otoczenia, że podjęta przez nas decyzja była słuszna (samochód ma wprawdzie wysoką cenę, ale jest wyjątkowo bezpieczny, mieszkanie jest duże, a do tego ma piękną lokalizację). Innym sposobem redukcji dysonansu będzie deprecjonowanie innych rozwiązań, które braliśmy pod uwagę (pozostałe mieszkania miały poważne felery, a inne samochody szybko się psują).

        Zobacz także:

        Autor: Adrian Adamczyk

        Źródło zdjęcia głównego: Oliver Rossi/Getty Images

        podziel się:

        Pozostałe wiadomości

        Nietypowy prezent urodzinowy dla Doroty Wellman

        Nietypowy prezent urodzinowy dla Doroty Wellman

        Już za chwilę rozkwitnie wiosna, a wraz z nią nowa ramówka w TVN

        Już za chwilę rozkwitnie wiosna, a wraz z nią nowa ramówka w TVN

        Koniec z plotkami na temat zdrowia Kate Middleton. Rzecznik ujawnia prawdę

        Koniec z plotkami na temat zdrowia Kate Middleton. Rzecznik ujawnia prawdę

        "Pokaż nam, jak bardzo kochasz Diunę" i wygraj bilety do kina

        "Pokaż nam, jak bardzo kochasz Diunę" i wygraj bilety do kina

        Łączenie wielu leków i suplementów może być niebezpieczne. "Dochodzi tzw. kaskady zapisywania"

        Łączenie wielu leków i suplementów może być niebezpieczne. "Dochodzi tzw. kaskady zapisywania"

        Magdalena Stępień rozliczy się ze zbiórki na rzecz synka?

        Magdalena Stępień rozliczy się ze zbiórki na rzecz synka?

        Ruszyła 8. edycja konkursu POLSKI PACJENT W AVÈNE. Do wygrania wyjazd do Centrum Hydroterapii w Avène we Francji oraz emolienty XERACALM A.D
        Materiał promocyjny

        Ruszyła 8. edycja konkursu POLSKI PACJENT W AVÈNE. Do wygrania wyjazd do Centrum Hydroterapii w Avène we Francji oraz emolienty XERACALM A.D

        Kim była Liza, ofiara brutalnego gwałtu? "Nikt nie zareagował. Umierała pięć dni"

        Kim była Liza, ofiara brutalnego gwałtu? "Nikt nie zareagował. Umierała pięć dni"

        Julia Wieniawa i Marcin Prokop debiutują w roli jurorów

        Julia Wieniawa i Marcin Prokop debiutują w roli jurorów

        Wiosenne nowości. Czego mogą spodziewać się widzowie Dzień Dobry TVN? "Mamy akcje specjalne"

        Wiosenne nowości. Czego mogą spodziewać się widzowie Dzień Dobry TVN? "Mamy akcje specjalne"

        Bonding, czyli szybka i niedroga korekta uśmiechu. "Jest to plomba na zewnątrz zęba"
        Materiał promocyjny

        Bonding, czyli szybka i niedroga korekta uśmiechu. "Jest to plomba na zewnątrz zęba"

        Ile najwięcej ważyła Sylwia Bomba? "Pytanie dla mnie traumatyczne"

        Ile najwięcej ważyła Sylwia Bomba? "Pytanie dla mnie traumatyczne"

        Anna Mucha w bardzo śmiałej sukni. Internauci kłócą się, czy powinna się w niej pokazywać

        Anna Mucha w bardzo śmiałej sukni. Internauci kłócą się, czy powinna się w niej pokazywać

        Nie masz czasu, aby pysznie i zdrowo gotować? Z tymi mieszankami warzyw szybko przyrządzisz smaczne dania
        Materiał promocyjny

        Nie masz czasu, aby pysznie i zdrowo gotować? Z tymi mieszankami warzyw szybko przyrządzisz smaczne dania

        Czworaczki skończyły rok. Z tej okazji odwiedził je ktoś wyjątkowy

        Czworaczki skończyły rok. Z tej okazji odwiedził je ktoś wyjątkowy

        Pyszne i zdrowe. Poznajcie fenomenalne sposoby na przygotowanie mięsa wieprzowego
        Materiał promocyjny

        Pyszne i zdrowe. Poznajcie fenomenalne sposoby na przygotowanie mięsa wieprzowego

        Kate Winslet jako bezlitosna dyktatorka wkrótce w  HBO Max. Kiedy premiera serialu "Reżim"?

        Kate Winslet jako bezlitosna dyktatorka wkrótce w HBO Max. Kiedy premiera serialu "Reżim"?

        Jak odświeżyć swoją garderobę na wiosnę? Wykorzystaj drugi obieg
        Materiał promocyjny

        Jak odświeżyć swoją garderobę na wiosnę? Wykorzystaj drugi obieg

        Jak przygotować rzeczy do sprzedaży na Vinted?
        Materiał promocyjny

        Jak przygotować rzeczy do sprzedaży na Vinted?

        "Jazda konno, strzelanie z łuku". Gwiazda serialu "Odwilż" ujawnia swoje zawodowe marzenie

        "Jazda konno, strzelanie z łuku". Gwiazda serialu "Odwilż" ujawnia swoje zawodowe marzenie

        Nowy rok, nowe… wnętrze. Rusza nowy program w Dzień Dobry TVN - Sposób na wnętrze! Weź udział w castingu
        Materiał promocyjny

        Nowy rok, nowe… wnętrze. Rusza nowy program w Dzień Dobry TVN - Sposób na wnętrze! Weź udział w castingu

        Bradley Cooper szczerze o ojcostwie. "Nie jestem pewien, czy bym żył, gdybym nie był tatą"

        Bradley Cooper szczerze o ojcostwie. "Nie jestem pewien, czy bym żył, gdybym nie był tatą"

        "Odwilż" - nowy serial kryminalny w TVN. Kiedy premiera?

        "Odwilż" - nowy serial kryminalny w TVN. Kiedy premiera?

        Mieszkanie razem czy osobno - co jest lepsze dla związku? Psycholog radzi

        Mieszkanie razem czy osobno - co jest lepsze dla związku? Psycholog radzi

        Tak Agnieszka i Wojtek ze "ŚOPW" świętowali 5. rocznicę

        Tak Agnieszka i Wojtek ze "ŚOPW" świętowali 5. rocznicę

        Marcin Prokop wyznał, jaki jest jego najcenniejszy talent. "Dość dobrze go wykorzystuję"

        Marcin Prokop wyznał, jaki jest jego najcenniejszy talent. "Dość dobrze go wykorzystuję"

        Czego mężczyźni oczekują od kobiet?

        Czego mężczyźni oczekują od kobiet?

        Nie wiesz, jak rozmawiać ze swoim psem? Waszą komunikację poprawi Radek Ekwiński. Napisz do nas

        Nie wiesz, jak rozmawiać ze swoim psem? Waszą komunikację poprawi Radek Ekwiński. Napisz do nas

        E-sklep TVN. Co jest w ofercie? "Widzowie poczują się częścią czegoś większego"
        Materiał promocyjny

        E-sklep TVN. Co jest w ofercie? "Widzowie poczują się częścią czegoś większego"

        "Detektywi" i pies, który im pomaga. "To jest gwiazda tego serialu"

        "Detektywi" i pies, który im pomaga. "To jest gwiazda tego serialu"

        Uczniowie w wyjątkowy sposób pożegnali szkolną sekretarkę. "Serce zostawiła w ekonomiku"

        Uczniowie w wyjątkowy sposób pożegnali szkolną sekretarkę. "Serce zostawiła w ekonomiku"

        Czterodniowy tydzień pracy w Polsce. Czy pomysł ma szansę wejść w życie?

        Czterodniowy tydzień pracy w Polsce. Czy pomysł ma szansę wejść w życie?

        Kultowi bohaterowie "Samych swoich" powracają na ekrany. "To zupełnie inna historia"

        Kultowi bohaterowie "Samych swoich" powracają na ekrany. "To zupełnie inna historia"

        Oszpecała córkę żrącą substancją? Dziecko straciło część ucha

        Oszpecała córkę żrącą substancją? Dziecko straciło część ucha

        Rok przestępny - magiczny czy pechowy? Według niektórych może być rokiem wojny

        Rok przestępny - magiczny czy pechowy? Według niektórych może być rokiem wojny

        To one nauczą uczestników "Czas na Show. Drag Me Out" sztuki performensu

        To one nauczą uczestników "Czas na Show. Drag Me Out" sztuki performensu

        Partnerka Artura Szpilki była ofiarą przemocy. "Miałam nóż na gardle, dosłownie"

        Partnerka Artura Szpilki była ofiarą przemocy. "Miałam nóż na gardle, dosłownie"

        To miała być niezapomniana impreza. Zakończyła się płaczem dzieci i przyjazdem policji

        To miała być niezapomniana impreza. Zakończyła się płaczem dzieci i przyjazdem policji

        "The Traitors. Zdrajcy". Jakie są reguły nowego programu TVN?

        "The Traitors. Zdrajcy". Jakie są reguły nowego programu TVN?

        Tabletka "dzień po" to bomba hormonalna? Lekarz rozwiewa wątpliwości

        Tabletka "dzień po" to bomba hormonalna? Lekarz rozwiewa wątpliwości

        #DzieńDobrywPolsce. Potrzebujesz interwencji Dzień Dobry TVN? Napisz do nas

        #DzieńDobrywPolsce. Potrzebujesz interwencji Dzień Dobry TVN? Napisz do nas