Jak wyleczyć się z wyuczonej bezradności?

smutna kobieta w łóżku
Jak wyleczyć się z wyuczonej bezradności?
Źródło: praetorianphoto/Getty Images
Wyuczona bezradność to zaburzenie, w wyniku którego pacjent nie podejmuje określonych działań, ponieważ jest przekonany, że nie przyniosą one żadnych skutków. Bezradność wynika z przyjętej postawy poznawczej zakładającej, że pewnym nieprzyjemnym doświadczeniom nie można zapobiec.

Wyuczona bezradność swoje źródła ma w określonej pozycji poznawczej przyjmowanej przez pacjenta. Pojawia się ona najczęściej w wyniku jakiegoś trudnego lub traumatycznego zdarzenia, kiedy pacjentowi nie udało się uniknąć nieprzyjemnych doświadczeń, mimo podejmowanych przez działań. Takie przeżycie u niektórych osób zapada trwale w pamięć i staje się podstawą do budowania przekonań związanych z wyuczoną bezradnością.

Wyuczona bezradność – psychologia bezruchu

Psychologia o wyuczonej bezradności mówi, że to stan przeżywania braku możliwości wpływu na to, co się stanie. Pacjent jest przekonany, iż nie ma wpływu na rozwój sytuacji, nie może zapobiec złym doświadczeniom. Bierna postawa, którą przyjmuje on w efekcie tego stanu, to forma działań autoobronnych jego psychiki. Często jednak bezradność jest tak ekspansywna, że z czasem zaczyna obejmować także sytuacje, w których ewentualne podjęcie działań dawałoby nadzieję na zmianę stanu obecnego, pozwoliłoby zapobiec negatywnemu rozwojowi sytuacji.

Zespół Otella, czyli urojenie bycia zdradzanym
Warszawa. Psycholog Maria Rotkiel wyjaśniła w studiu "Dzień Dobry TVN", na czym polega zaburzenie psychiczne zwane zespołem Otella.
Źródło: Dzień Dobry TVN

Psychologia wyuczonej bezradności zwraca uwagę na szczególne atrybuty tego stanu. Pacjent przekonany o tym, że nie umie zapobiec nieprzyjemnym doświadczeniom, intensywnie szuka przyczyn tego stanu rzeczy. Poszukiwanie tego określane jest w psychologii mianem atrybucji przyczynowej. Najczęściej w efekcie tych poszukiwań człowiek dochodzi do wniosku, że przyczyna leży w nim samym (np. jest słaby i beznadziejny, brakuje mu wewnętrznej siły).

Negatywne skutki wyuczonej bezradności

Wyuczona bezradność ma bardzo konkretne przełożenie na życie jednostki. Osoba cierpiąca na to zaburzenie wykazuje brak motywacji do walki z trudnościami, w efekcie czego bardzo często cierpi na depresję, tkwi w toksycznym związku, nie spełnia się zawodowo, funkcjonuje w toksycznych relacjach z innymi ludźmi. Wyuczona bezradność może ujawnić się na każdym polu ludzkiej aktywności, najczęściej blokuje działania jeśli nie na wszystkich, to co najmniej na kilku polach. Czasami (w wyniku traumatycznego przeżycia) dotyczy głównie jednego określonego aspektu egzystencji: miłości, rodziny, dziecka, pracy. Można tutaj mówić o bezradności wychowania, ponieważ wyuczona postawa determinuje te podstawowe aspekty ludzkiego życia. Oczywiście nie wszystkie problemy z konsekwentną realizacją zmiany wynikają z bezradności. Czasami kluczowa jest kwestia wytrwania w postanowieniach, a nie przekonanie o niemożliwości zmiany rzeczywistości.

Jak działa wyuczona bezradność?

Wyuczona bezradność to stan, w którym człowiek nie podejmuje aktywności, ponieważ jest przekonany, że jego działania nie przyniosą żadnego skutku. Za tym ogólnym stwierdzeniem stoją jednak konkretne procesy, które pozwalają lepiej zrozumieć marazm, depresję i brak chęci do działania przypisywane osobom cierpiącym na wyuczoną bezradność.

Traumatyczne doświadczenie z przeszłości, wydarzenie podważające możliwość wpływu na rzeczywistość i powstała w efekcie tych procesów postawa poznawcza powodują:

  • ograniczenie motywacji do działania – pacjent jest przekonany, że nie ma większego wpływu na wydarzenia, wątpi w swoją moc sprawczą, a to z kolei ogranicza jego motywację (skoro cokolwiek zrobi i tak nie osiągnie założonych celów, to podejmowanie działań zdaje się bezsensowne);
    • osłabienie umiejętności dostrzegania zależności między zachowaniem a jego skutkami – postawa wyuczonej bezradności jest tak silna, że nie tylko ogranicza motywację, ale także osłabia u pacjenta widzenie związków między jego zachowaniem (także tym potencjalnym) a skutkami, jakie może ono przynieść – związki przyczynowo-skutkowe są albo przez pacjenta ignorowane albo zupełnie niedostrzegane, osłabione zostają także władze pamięci;
      • obniżenie nastroju, apatię i lęk towarzyszące przekonaniu o braku jakiegokolwiek sprawstwa;
        • spowolnienie ruchów – charakterystyczne zjawisko w przypadku osób cierpiących na wyuczoną bezradność; od strony fizycznej pacjent może być absolutnie zdrowy, ale sposób jego poruszania może nosić znamiona poważnej choroby.

          Wyuczona bezradność – leczenie

          Terapia wyuczonej bezradności w dużej mierze opiera się na terapii depresji, bo to ją uznaje się za podstawę ostatecznego problemu pacjenta. Do leczenia wyuczonej bezradności wykorzystuje się terapię behawioralno-poznawczą. Dodatkowo lekarz może zdecydować o dołączeniu do niej leczenia farmakologicznego.

          Terapia wyuczonej bezradności w dużej mierze uczy doświadczania własnej sprawczości, przeżywania sukcesów: od tych najmniejszych do realizacji trudniejszych zadań. Doświadczenie sukcesu i stojącej za nim własnej sprawczości pozwalają pacjentowi uwierzyć w zasadność przyjęcia w życiu aktywnej postawy i przeciwstawienia się realizowanej do tej pory bezradności.

          Zobacz także:

          Autor: Adrian Adamczyk

          Źródło zdjęcia głównego: praetorianphoto/Getty Images

          podziel się:

          Pozostałe wiadomości

          Depresja czy bunt - jak pomóc własnemu dziecku? "To sygnał, którego nie wolno zostawić"

          Depresja czy bunt - jak pomóc własnemu dziecku? "To sygnał, którego nie wolno zostawić"

          Reporterka DDTVN nagrodzona za wyjątkowy materiał. Dzięki niej szansa na pomoc innym wzrosła

          Reporterka DDTVN nagrodzona za wyjątkowy materiał. Dzięki niej szansa na pomoc innym wzrosła

          W tym miejscu wypoczniesz i zapomnisz o problemach. Ekspertka zdradza sześć trików na stworzenie domowego kącika relaksu
          Materiał promocyjny

          W tym miejscu wypoczniesz i zapomnisz o problemach. Ekspertka zdradza sześć trików na stworzenie domowego kącika relaksu

          Mieszkanie razem czy osobno - co jest lepsze dla związku? Psycholog radzi

          Mieszkanie razem czy osobno - co jest lepsze dla związku? Psycholog radzi

          Ostatnia wizyta Tomasza Komendy w Dzień Dobry TVN. Cieszył się, że zostanie ojcem

          Ostatnia wizyta Tomasza Komendy w Dzień Dobry TVN. Cieszył się, że zostanie ojcem

          Rafał Collins o ostatnich chwilach Tomka Komendy. "Trudna sytuacja ciągnęła się już od grudnia"

          Rafał Collins o ostatnich chwilach Tomka Komendy. "Trudna sytuacja ciągnęła się już od grudnia"

          Jak działają internetowi dawcy nasienia? "Lepiej jest to zrobić metodą naturalną, ze zbliżeniem"

          Jak działają internetowi dawcy nasienia? "Lepiej jest to zrobić metodą naturalną, ze zbliżeniem"

          Kiełek czeka na adopcję

          Kiełek czeka na adopcję

          Ferie zimowe warto spędzić w Wiśle!
          Materiał promocyjny

          Ferie zimowe warto spędzić w Wiśle!

          Czy Kate Middleton jest w ciąży? "Król Karol chciałby znów zostać dziadkiem"

          Czy Kate Middleton jest w ciąży? "Król Karol chciałby znów zostać dziadkiem"

          Ubrania z drugiej ręki: hit czy kit?

          Ubrania z drugiej ręki: hit czy kit?

          Szymon Wydra w nowej roli. Młodzież nazywa go wujkiem. "To mnie inspiruje"

          Szymon Wydra w nowej roli. Młodzież nazywa go wujkiem. "To mnie inspiruje"

          Przeglądał mieszkania na sprzedaż. "Zdębiałem, jak to zobaczyłem"

          Przeglądał mieszkania na sprzedaż. "Zdębiałem, jak to zobaczyłem"

          Poduszki kontra zmarszczki. "To naprawdę wygodne"

          Poduszki kontra zmarszczki. "To naprawdę wygodne"

          Rafał Maślak ma swoje poranne rytuały. Jak dobrze zacząć dzień? "Zawsze to robię"
          Materiał promocyjny

          Rafał Maślak ma swoje poranne rytuały. Jak dobrze zacząć dzień? "Zawsze to robię"

          Agnieszka Chylińska o początkach kariery. "To było strasznie bolesne"

          Agnieszka Chylińska o początkach kariery. "To było strasznie bolesne"

          Tak Agnieszka i Wojtek ze "ŚOPW" świętowali 5. rocznicę

          Tak Agnieszka i Wojtek ze "ŚOPW" świętowali 5. rocznicę

          Kuchnia na zimowe szaleństwa. "Proteiny są dla nas niesamowicie ważne"
          Materiał promocyjny

          Kuchnia na zimowe szaleństwa. "Proteiny są dla nas niesamowicie ważne"

          Lekarze alarmują: to tykają bomba. Codziennie mamy z tym do czynienia

          Lekarze alarmują: to tykają bomba. Codziennie mamy z tym do czynienia

          Atuty województwa śląskiego. Tu warto przyjechać w każdą porę roku. "Jesteśmy gościnnym regionem"
          Materiał promocyjny

          Atuty województwa śląskiego. Tu warto przyjechać w każdą porę roku. "Jesteśmy gościnnym regionem"

          Cellulit nie musi być problemem. Sprawdź, jak skutecznie się go pozbyć

          Cellulit nie musi być problemem. Sprawdź, jak skutecznie się go pozbyć

          Jak przygotować rzeczy do sprzedaży na Vinted?
          Materiał promocyjny

          Jak przygotować rzeczy do sprzedaży na Vinted?

          Marcin Prokop wyznał, jaki jest jego najcenniejszy talent. "Dość dobrze go wykorzystuję"

          Marcin Prokop wyznał, jaki jest jego najcenniejszy talent. "Dość dobrze go wykorzystuję"

          Taneczna rozgrzewka na stoku. Akcja #DDdance i Projekt Zima

          Taneczna rozgrzewka na stoku. Akcja #DDdance i Projekt Zima

          Julia Wieniawa zdecydowała się na szczere wyznanie. "Usiadłam i rozpłakałam się"

          Julia Wieniawa zdecydowała się na szczere wyznanie. "Usiadłam i rozpłakałam się"

          Nowy rok, nowe… wnętrze. Rusza nowy program w Dzień Dobry TVN - Sposób na wnętrze! Weź udział w castingu
          Materiał promocyjny

          Nowy rok, nowe… wnętrze. Rusza nowy program w Dzień Dobry TVN - Sposób na wnętrze! Weź udział w castingu

          Małgorzata Heretyk-Musiał i Ernest Musiał o swoim przepisie na miłość. "Dzięki temu jest spokojniej i bardziej rodzinnie"

          Małgorzata Heretyk-Musiał i Ernest Musiał o swoim przepisie na miłość. "Dzięki temu jest spokojniej i bardziej rodzinnie"

          Czego mężczyźni oczekują od kobiet?

          Czego mężczyźni oczekują od kobiet?

          Nie wiesz, jak rozmawiać ze swoim psem? Waszą komunikację poprawi Radek Ekwiński. Napisz do nas

          Nie wiesz, jak rozmawiać ze swoim psem? Waszą komunikację poprawi Radek Ekwiński. Napisz do nas

          "Detektywi" i pies, który im pomaga. "To jest gwiazda tego serialu"

          "Detektywi" i pies, który im pomaga. "To jest gwiazda tego serialu"

          Książę Harry o nowotworze u króla Karola III. Zaskakujące wyznanie

          Książę Harry o nowotworze u króla Karola III. Zaskakujące wyznanie

          Szczere wyznanie Luny dotyczące Eurowizji. Co sądzi o konkursie?

          Szczere wyznanie Luny dotyczące Eurowizji. Co sądzi o konkursie?

          Kultowi bohaterowie "Samych swoich" powracają na ekrany. "To zupełnie inna historia"

          Kultowi bohaterowie "Samych swoich" powracają na ekrany. "To zupełnie inna historia"

          "Kochamy i chcemy być kochani". Osoby w spektrum autyzmu mówią o miłości

          "Kochamy i chcemy być kochani". Osoby w spektrum autyzmu mówią o miłości

          Oszpecała córkę żrącą substancją? Dziecko straciło część ucha

          Oszpecała córkę żrącą substancją? Dziecko straciło część ucha

          E-sklep TVN. Co jest w ofercie? "Widzowie poczują się częścią czegoś większego"
          Materiał promocyjny

          E-sklep TVN. Co jest w ofercie? "Widzowie poczują się częścią czegoś większego"

          To one nauczą uczestników "Czas na Show. Drag Me Out" sztuki performensu

          To one nauczą uczestników "Czas na Show. Drag Me Out" sztuki performensu

          Mata w programie "Autentyczni". Czym jest dla niego spektrum autyzmu?

          Mata w programie "Autentyczni". Czym jest dla niego spektrum autyzmu?

          Wzięli ślub w teatrze. "Po przysięgach wykonaliśmy krótki stand-up o naszych gościach"

          Wzięli ślub w teatrze. "Po przysięgach wykonaliśmy krótki stand-up o naszych gościach"

          Te znaki zodiaku to prawdziwe królowe lodu. Ich serce ciężko jest zdobyć

          Te znaki zodiaku to prawdziwe królowe lodu. Ich serce ciężko jest zdobyć

          Coraz więcej singli praktykuje sober dating. "Czujemy to, co autentycznie przeżywamy"

          Coraz więcej singli praktykuje sober dating. "Czujemy to, co autentycznie przeżywamy"

          Ogromny sukces polskich lekarzy. "To było coś, czego nie zapomnę"

          Ogromny sukces polskich lekarzy. "To było coś, czego nie zapomnę"

          Prosty i przyjemny trening na zimową chandrę. Jak ćwiczyć na hula hop?

          Prosty i przyjemny trening na zimową chandrę. Jak ćwiczyć na hula hop?

          "The Traitors. Zdrajcy". Jakie są reguły nowego programu TVN?

          "The Traitors. Zdrajcy". Jakie są reguły nowego programu TVN?

          Tatiana Okupnik usłyszała od innych: "Zepsułaś wszystko"

          Tatiana Okupnik usłyszała od innych: "Zepsułaś wszystko"

          Substancje psychoaktywne, kradzieże, seks

          Substancje psychoaktywne, kradzieże, seks

          "The Traitors. Zdrajcy". Poznaj interesujących uczestników nowego programu

          "The Traitors. Zdrajcy". Poznaj interesujących uczestników nowego programu

          #DzieńDobrywPolsce. Potrzebujesz interwencji Dzień Dobry TVN? Napisz do nas

          #DzieńDobrywPolsce. Potrzebujesz interwencji Dzień Dobry TVN? Napisz do nas