Psychologia

Co oznacza słowo "altruizm"? Czym charakteryzują się zachowania altruistyczne?

Psychologia

Autor:
Adrian
Adamczyk
OJO Images/Getty ImagesCzym jest altruizm?

Współcześnie ludzie żyją coraz szybciej i są skoncentrowani na karierze, konsumpcji i zdobywaniu wielu dóbr materialnych. Zachowania bezinteresowne, działanie na rzecz innych, czyli altruizm, stają się coraz rzadziej występującymi zjawiskami.

Altruizm to zachowanie, które występuje zarówno w świecie zwierząt, jak i w świecie ludzi. Przeciwieństwem altruizmu jest egoizm, czyli kierowanie się własnym dobrem i swoimi potrzebami. Obecnie coraz częściej mówi się o zanikaniu zachowań altruistycznych, jednak wciąż w społeczeństwie spotyka się osoby, które świadomie działają bezinteresownie na korzyść innych ludzi. Kto to jest altruista, jakie jest znaczenie tego pojęcia i jakie teorie wyjaśniają zachowania i postawy altruistyczne? Podpowiadamy.

Problemy natury psychologicznej

Psychoefekty - codziennie wpływają na nasze życie
Psychoefekty - codziennie wpływają na nasze życie Dzień Dobry TVN
wideo 2/10

Co to jest altruizm?

"Altruizm" to słowo, które pochodzi od łacińskiego wyrazu "alter" (inny, drugi) oraz francuskiego słowa "altruisme". Pojęcie "altruizm" zostało prawdopodobnie użyte po raz pierwszy w XIX wieku przez Augusta Comte'a, pozytywistę. Comte koncentrował się w swoich rozważaniach nie tylko na charakterystycznych dla pozytywistycznego społeczeństwa pracy u podstaw i pracy organicznej, ale także na ludziach, którzy dbają o wspólne dobro i budują dobrobyt państwa w sposób bezinteresowny. W takim razie co to znaczy altruizm według Comte'a? Jego definicja nie odbiega od dzisiejszego rozumienia tego pojęcia, ponieważ zdaniem Comte'a altruizm to pomaganie innym bez liczenia na wzajemność lub zdobycie korzyści dla siebie.

Zachowania altruistyczne w psychologii

W psychologii altruizm rozumiany jest jako zachowanie prospołeczne, nastawione na dobro innych ludzi. Psychologowie mówią nawet o osobowości altruistycznej, czyli o osobach, które chętnie pomagają innym i są skłonne do działań bezinteresownych. Zdaniem psychologów zachowania altruistyczne są formowane u dzieci i dorosłych w toku rozwoju. Spore znaczenie ma więc odpowiedni sposób wychowywania najmłodszych, który polega na:

  • prezentowaniu przez rodziców zachowań prospołecznych,
  • zachęcaniu dzieci do pomagania innym, dawaniu datków na cele charytatywne,
  • nagradzaniu dzieci za zachowania altruistyczne.

Psychologowie i socjologowie uważają, że niewielki odsetek ludzi można uznać za rzeczywistych altruistów. W niektórych przypadkach zachowania są mylnie uznawane za altruistyczne, ponieważ ludzie działają w taki sposób, aby uzyskać pewne korzyści (na przykład materialne lub dobrą opinię społeczną). Niektórzy ludzie nie są wrażliwi na nieszczęście innych i nie odczuwają empatii. W świecie zwierząt altruizm pojawia się u gatunków takich jak małpy lub lwy. W drugiej połowie XX wieku pojawił się termin "altruizm krewniaczy", który odnosi się do pomocy i bezinteresownych zachowań w stosunku do osobników spokrewnionych. Altruizm krewniaczy wiąże się z regułami ewolucji i z doborem naturalnym. Zdaniem Williama Hamiltona, ewolucjonisty, altruizm może być opłacalny w obrębie danego gatunku, ponieważ pozwala na przetrwanie osobników z tego gatunku.

Teorie wyjaśniające postawy altruistyczne

Można wyróżnić kilka teorii, które wyjaśniają zachowania i postawy altruistyczne:

  • teoria ewolucyjna, która zakłada, że altruistyczne osoby kierują się dobrem ludzi, z którymi dzielą wspólne geny (czyli krewnych),
  • teoria dobrego samopoczucia, wedle której pomaganie innym poprawia nasze samopoczucie i prowadzi do zwiększenia poziomu endorfin w mózgu, czyli hormonów szczęścia; działania altruistyczne podnoszą także poczucie własnej wartości i poprawiają samoocenę,
  • teoria dotycząca liczby świadków danego zdarzenia, zgodnie z którą tendencja do pomagania rośnie wraz ze spadkiem liczby osób obserwujących dane zdarzenie; w przypadku, w którym świadków jest wielu, pojawia się zjawisko rozproszenia odpowiedzialności, czyli poczucia, że pomoże ktoś inny, więc można odejść obojętnie.

Okazuje się, że altruiści częściej występują w małych społecznościach oraz na wsiach, a nie w dużych miastach. Istnieją także drobne różnice pomiędzy płciami. Mężczyźni są bardziej skłonni do pomocy jednorazowej i fizycznej, na przykład wyciągnięcia samochodu z rowu. Z kolei kobiety chętniej niosą pomoc w sensie emocjonalnym, czyli pocieszają, włączają się w grupy wsparcia. Jeżeli chodzi o altruizm nieodwzajemniony i zupełnie bezinteresowny, to psychologowie uważają, że jego głównym źródłem jest kultura i pewne niepisane zasady społeczne. Współcześnie coraz rzadziej można spotkać osoby altruistyczne, co wiąże się z ogromnym postępem technologicznym, szybszym tempem życia i zwiększaniem się rywalizacji wśród ludzi. Mimo to niektórymi osobami wciąż kierują zachowania altruistyczne, które mogą wynikać z wychowania, osobowości lub postawy prospołecznej. 

Zobacz także:

Autor:Adrian Adamczyk

Źródło zdjęcia głównego: OJO Images/Getty Images

Pozostałe wiadomości