Stygmatyzacja społeczna we współczesnym świecie – jak z nią walczyć?

Źródło: Dzień Dobry TVN
Radio, w którym słabość została przekuta w moc
Radio, w którym słabość została przekuta w moc
Dziś obchodzimy Międzynarodowy Dzień Osób z Niepełnosprawnościami
Dziś obchodzimy Międzynarodowy Dzień Osób z Niepełnosprawnościami
Life On Wheelz o seksie osób z niepełnosprawnościami
Life On Wheelz o seksie osób z niepełnosprawnościami
Bartłomiej Mróz – prekursor parabadmintona w Polsce
Bartłomiej Mróz – prekursor parabadmintona w Polsce
Życie na adrenalinie
Życie na adrenalinie
Artur Wachowicz łamie tabu o niepełnosprawności
Artur Wachowicz łamie tabu o niepełnosprawności
Rozprawiają się z dyskryminacją osób grubych
Rozprawiają się z dyskryminacją osób grubych
Zjawisko generalizowania i przypisywania pewnych cech niektórym grupom ludzi to stygmatyzacja społeczna. To podstawowy mechanizm tworzenia stereotypów, które są krzywdzące dla wielu ludzi. Skutkiem stygmatyzacji jest wykluczenie społeczne. Jak z nim walczyć? Przypominamy o tym w Światowy Dzień Sprawiedliwości Społecznej.

Stygmatyzacja społeczna ma swoje źródło w uprzedzeniach, które często wynikają z niewiedzy lub ignorancji. Przedmiotem stygmatu społecznego jest najczęściej pochodzenie, rasa, choroba, orientacja seksualna czy wykonywany zawód. Stygmat społeczny przeważenie nie ma pokrycia w rzeczywistości, jednak trudno jest usunąć raz nadaną komuś etykietę. Aby wspólnie zwalczać wszelkie przejawy wykluczeń, w 2009 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ powołało Światowy Dzień Sprawiedliwości Społecznej, obchodzony 20 lutego.

Stygmatyzacja społeczna - co to jest?

Stygmatyzacja społeczna jest zjawiskiem polegającym na przypisaniu konkretnej osobie lub grupie ludzi pewnych cech, zwykle negatywnych. Często nie mają one realnego pokrycia i wynikają z jakiegoś rodzaju inności, plotek lub złych doświadczeń i skojarzeń ze strony społeczeństwa czy pojedynczych ludzi. Stygmat społeczny to przejaw błędu atrybucji, czyli budowania obrazu jednostki na podstawie tylko jednego atrybutu lub zachowania. To nic innego jak generalizowanie i przysłowiowe "wrzucanie wszystkich do jednego worka".

Tworzenie stereotypów bardzo często jest procesem podświadomym. W psychologii określa się go jako efekt Golema. Polega on na automatycznym przypisaniu komuś negatywnej właściwości lub całej grupy cech osobowości na podstawie pierwszego wrażenia lub opinii usłyszanej od innych. Zdarza się, że osoba, która jest przedmiotem stygmatyzacji społecznej zaczyna sama postrzegać siebie przez pryzmat przypisanych jej cech i postępować zgodnie z nadaną jej etykietą.

Przykłady stygmatyzacji

Obecnie coraz powszechniejszym staje się zjawisko stygmatyzowania samych stygmatów społecznych, tzn. ludzie częściej na nie negatywnie reagują, zarówno w świecie kontaktów bezpośrednich, jak i wirtualnych. Nie oznacza to jednak, że społeczne stygmaty nareszcie przestały funkcjonować. Niestety wiele z nich nadal ma się "całkiem dobrze".

Przykłady stygmatyzacji we współczesnym świecie:

  • nazywanie alkoholikiem kogoś, kogo raz przyłapano na upiciu się
    • uznanie osoby, która pochodzi ze wsi, za mniej inteligentną i uboższą
      • uznawanie osoby, która nie ukończyła studiów, za głupszą
        • uważanie, że osoba homoseksualna jest chora lub nienormalna
          • uważanie, że osoby młode są mniej doświadczone, w związku z czym mają "mniej do powiedzenia"
            • uznawanie, że kobiety są słabsze i nie poradzą sobie bez wsparcia mężczyzny
              • uznawanie, że brak stałego partnera/małżonka przez dorosłą osobę jest dowodem jej porażki
                • uznawanie kobiet prowadzących swobodne życie seksualne za rozwiązłe
                  • stygmatyzacja na tle rasowym: np. nadanie etykiety przestępcy osobie czarnoskórej
                    • stygmatyzacja osób chorych psychicznie: przeświadczenie, że są one niebezpieczne, stale nieprzewidywalne lub można się od nich zarazić chorobą
                      • stygmatyzacja osób niepełnosprawnych: uważanie, że wszystkie osoby niepełnosprawne fizycznie są także upośledzone intelektualnie
                        • Przykładów stygmatyzacji społecznej jest znacznie więcej. Najczęściej przedmiotem stereotypów jest kolor skóry, pochodzenie, orientacja seksualna, płeć, wygląd, narodowość i wykonywany zawód.

                          Skutki stygmatyzacji społecznej i stereotypów

                          Najczęstszym skutkiem stygmatyzacji społecznej jest wykluczenie danej osoby z grupy, środowiska lub społeczeństwa. Niekiedy zdarza się także, że staje się ona wraz z rodziną przedmiotem plotek, kłamstw, prześladowań, gróźb, nienawiści, ataków, agresji słownej lub fizycznej. W skrajnych przypadkach dochodzi do niszczenia ich mienia, utrudniania zatrudnienia lub prowadzenia własnego interesu, a nawet naruszenia nietykalności cielesnej. Dzieje się tak, ponieważ wszelka inność i brak wiedzy o niej w wielu osobach zazwyczaj budzi niepokój.

                          Nadany drugiej osobie stygmat społeczny przyczynia się niekiedy do tego, że dana jednostka zaczyna postrzegać siebie przez pryzmat przypisanych jej cech. W najgorszych przypadkach zaczyna także postępować zgodnie z nimi, co tylko utwierdza społeczeństwo w swojej racji. Przykładem może być sytuacja, kiedy osoba uznawana za agresywną faktycznie zaczyna przejawiać w swoim zachowaniu gwałtowność i agresję. Tymczasem często jest to reakcja obronna na długotrwałe szczucie jednostki przez ludzi z otoczenia. Agresją reaguje na agresję.

                          Wpływ stygmatyzacji społecznej na jednostkę

                          Uprzedzenia społeczne wpływają na psychikę i funkcje poznawcze osoby, którą dotknęły, czego przykładem jest wspomniana wcześniej agresja. Osoba systematycznie stygmatyzowana może zacząć odczuwać obsesyjny niepokój, lęk, pojawia się obniżony nastrój, a nawet depresja, która w skrajnych przypadkach może doprowadzić do samobójstwa. Może pojawić się także permanentne poczucie wstydu i w konsekwencji wyparcie się swojej grupy.

                          Stygmatyzacja osób niepełnosprawnych

                          Stygmatyzacja niepełnosprawnych mimo zwiększającej się świadomości społeczeństwa, nadal zdarza się bardzo często. Wciąż aktualne są niektóre stereotypy, według których wszystkie osoby niepełnosprawne są ograniczone intelektualnie, nie nadają się do pracy, prowadzenia samochodu czy posiadania dzieci.

                          Są postrzegani przez pryzmat swojej choroby, a nie cech osobowości, umiejętności, talentów i możliwości. Niepełnosprawni spotykają się z wyraźnym dystansem ze strony otoczenia, niepotrzebną litością lub zakłopotaniem. Stygmatyzacja niepełnosprawnych skutkuje obniżeniem poczucia ich własnej wartości, nieakceptacją swojej niepełnosprawności lub wstydem i zamknięciem się na świat.

                          Aby walczyć z tym zjawiskiem, podejmowanych jest wiele działań, takich jak m.in. Dzień Walki z Dyskryminacją Osób Niepełnosprawnych, który jest obchodzony 5 maja.

                          Jak walczyć ze stygmatyzacją społeczną?

                          Stygmatyzacja społeczna często wynika z niewiedzy lub zamknięcia się społeczeństwa na inność. Skutecznym działaniem jest edukowanie, oswajanie społeczeństwa i popularyzowanie zjawisk, które są przedmiotem uprzedzeń. Przykładem jest obchodzony 20 lutego Światowy Dzień Sprawiedliwości Społecznej, 5 maja Dzień Walki z Dyskryminacją Osób Niepełnosprawnych oraz Dzień Godności Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną. Takie dni i towarzyszące im wydarzenia są niezbędne do tego, aby wszystkim żyło się po prostu lepiej.

                          Wyjście do ludzi i odpowiadanie uśmiechem na agresję także może przynieść pozytywne efekty. Poza tym należy zawsze reagować na wszelkie przejawy stygmatyzacji.

                          Zobacz też:

                          Autor: Adrian Adamczyk

                          Źródło zdjęcia głównego: fizkes/Getty Images

                          podziel się:

                          Pozostałe wiadomości

                          "Pokaż nam, jak bardzo kochasz Diunę" i wygraj bilety do kina

                          "Pokaż nam, jak bardzo kochasz Diunę" i wygraj bilety do kina

                          Już za chwilę rozkwitnie wiosna, a wraz z nią nowa ramówka w TVN. Poznajcie emocjonujące nowe

                          Już za chwilę rozkwitnie wiosna, a wraz z nią nowa ramówka w TVN. Poznajcie emocjonujące nowe

                          Książę Harry poniósł druzgocącą porażkę w sądzie. Już zapowiedział apelację

                          Książę Harry poniósł druzgocącą porażkę w sądzie. Już zapowiedział apelację

                          Pyszne i zdrowe. Poznajcie fenomenalne sposoby na przygotowanie mięsa wieprzowego
                          Materiał promocyjny

                          Pyszne i zdrowe. Poznajcie fenomenalne sposoby na przygotowanie mięsa wieprzowego

                          Zaczęło się od bólu gardła. Skończyło się na amputacji wszystkich kończyn

                          Zaczęło się od bólu gardła. Skończyło się na amputacji wszystkich kończyn

                          Bradley Cooper szczerze o ojcostwie. "Nie jestem pewien, czy bym żył, gdybym nie był tatą"

                          Bradley Cooper szczerze o ojcostwie. "Nie jestem pewien, czy bym żył, gdybym nie był tatą"

                          Bonding, czyli szybka i niedroga korekta uśmiechu. "Jest to plomba na zewnątrz zęba"
                          Materiał promocyjny

                          Bonding, czyli szybka i niedroga korekta uśmiechu. "Jest to plomba na zewnątrz zęba"

                          "Odwilż" - nowy serial kryminalny w TVN. Kiedy premiera?

                          "Odwilż" - nowy serial kryminalny w TVN. Kiedy premiera?

                          Szybkie i proste mięsne przekąski. Przepisy Mariety Mareckiej na "coś do chrupania"
                          Materiał promocyjny

                          Szybkie i proste mięsne przekąski. Przepisy Mariety Mareckiej na "coś do chrupania"

                          Indyk zamiast przynęty? Nie uwierzysz, co wędkarz złapał na haczyk

                          Indyk zamiast przynęty? Nie uwierzysz, co wędkarz złapał na haczyk

                          Puchar Świata w Snowboardzie Alpejskim pierwszy raz odbywa się w Polsce. Co warto wiedzieć o imprezie?
                          Materiał promocyjny

                          Puchar Świata w Snowboardzie Alpejskim pierwszy raz odbywa się w Polsce. Co warto wiedzieć o imprezie?

                          Bartosz Bednorz zachęca do aktywności. "Wspieramy nie tylko dzieci z dużych miast"
                          Materiał promocyjny

                          Bartosz Bednorz zachęca do aktywności. "Wspieramy nie tylko dzieci z dużych miast"

                          W tym miejscu wypoczniesz i zapomnisz o problemach. Ekspertka zdradza sześć trików na stworzenie domowego kącika relaksu
                          Materiał promocyjny

                          W tym miejscu wypoczniesz i zapomnisz o problemach. Ekspertka zdradza sześć trików na stworzenie domowego kącika relaksu

                          Ferie zimowe warto spędzić w Wiśle!
                          Materiał promocyjny

                          Ferie zimowe warto spędzić w Wiśle!

                          Przyjaźń wśród zwierząt. "Maddie od razu ciągnęła, żeby iść do Luny"

                          Przyjaźń wśród zwierząt. "Maddie od razu ciągnęła, żeby iść do Luny"

                          Ubrania z drugiej ręki: hit czy kit?

                          Ubrania z drugiej ręki: hit czy kit?

                          Mieszkanie razem czy osobno - co jest lepsze dla związku? Psycholog radzi

                          Mieszkanie razem czy osobno - co jest lepsze dla związku? Psycholog radzi

                          Szymon Wydra w nowej roli. Młodzież nazywa go wujkiem. "To mnie inspiruje"

                          Szymon Wydra w nowej roli. Młodzież nazywa go wujkiem. "To mnie inspiruje"

                          Przeglądał mieszkania na sprzedaż. "Zdębiałem, jak to zobaczyłem"

                          Przeglądał mieszkania na sprzedaż. "Zdębiałem, jak to zobaczyłem"

                          Poduszki kontra zmarszczki. "To naprawdę wygodne"

                          Poduszki kontra zmarszczki. "To naprawdę wygodne"

                          Rafał Maślak ma swoje poranne rytuały. Jak dobrze zacząć dzień? "Zawsze to robię"
                          Materiał promocyjny

                          Rafał Maślak ma swoje poranne rytuały. Jak dobrze zacząć dzień? "Zawsze to robię"

                          Agnieszka Chylińska o początkach kariery. "To było strasznie bolesne"

                          Agnieszka Chylińska o początkach kariery. "To było strasznie bolesne"

                          Tak Agnieszka i Wojtek ze "ŚOPW" świętowali 5. rocznicę

                          Tak Agnieszka i Wojtek ze "ŚOPW" świętowali 5. rocznicę

                          Kuchnia na zimowe szaleństwa. "Proteiny są dla nas niesamowicie ważne"
                          Materiał promocyjny

                          Kuchnia na zimowe szaleństwa. "Proteiny są dla nas niesamowicie ważne"

                          Lekarze alarmują: to tykają bomba. Codziennie mamy z tym do czynienia

                          Lekarze alarmują: to tykają bomba. Codziennie mamy z tym do czynienia

                          Atuty województwa śląskiego. Tu warto przyjechać w każdą porę roku. "Jesteśmy gościnnym regionem"
                          Materiał promocyjny

                          Atuty województwa śląskiego. Tu warto przyjechać w każdą porę roku. "Jesteśmy gościnnym regionem"

                          Cellulit nie musi być problemem. Sprawdź, jak skutecznie się go pozbyć

                          Cellulit nie musi być problemem. Sprawdź, jak skutecznie się go pozbyć

                          Jak przygotować rzeczy do sprzedaży na Vinted?
                          Materiał promocyjny

                          Jak przygotować rzeczy do sprzedaży na Vinted?

                          Marcin Prokop wyznał, jaki jest jego najcenniejszy talent. "Dość dobrze go wykorzystuję"

                          Marcin Prokop wyznał, jaki jest jego najcenniejszy talent. "Dość dobrze go wykorzystuję"

                          Taneczna rozgrzewka na stoku. Akcja #DDdance i Projekt Zima

                          Taneczna rozgrzewka na stoku. Akcja #DDdance i Projekt Zima

                          Julia Wieniawa zdecydowała się na szczere wyznanie. "Usiadłam i rozpłakałam się"

                          Julia Wieniawa zdecydowała się na szczere wyznanie. "Usiadłam i rozpłakałam się"

                          Nowy rok, nowe… wnętrze. Rusza nowy program w Dzień Dobry TVN - Sposób na wnętrze! Weź udział w castingu
                          Materiał promocyjny

                          Nowy rok, nowe… wnętrze. Rusza nowy program w Dzień Dobry TVN - Sposób na wnętrze! Weź udział w castingu

                          Czego mężczyźni oczekują od kobiet?

                          Czego mężczyźni oczekują od kobiet?

                          Nie wiesz, jak rozmawiać ze swoim psem? Waszą komunikację poprawi Radek Ekwiński. Napisz do nas

                          Nie wiesz, jak rozmawiać ze swoim psem? Waszą komunikację poprawi Radek Ekwiński. Napisz do nas

                          "Detektywi" i pies, który im pomaga. "To jest gwiazda tego serialu"

                          "Detektywi" i pies, który im pomaga. "To jest gwiazda tego serialu"

                          Uczniowie w wyjątkowy sposób pożegnali szkolną sekretarkę. "Serce zostawiła w ekonomiku"

                          Uczniowie w wyjątkowy sposób pożegnali szkolną sekretarkę. "Serce zostawiła w ekonomiku"

                          Czterodniowy tydzień pracy w Polsce. Czy pomysł ma szansę wejść w życie?

                          Czterodniowy tydzień pracy w Polsce. Czy pomysł ma szansę wejść w życie?

                          Kultowi bohaterowie "Samych swoich" powracają na ekrany. "To zupełnie inna historia"

                          Kultowi bohaterowie "Samych swoich" powracają na ekrany. "To zupełnie inna historia"

                          Oszpecała córkę żrącą substancją? Dziecko straciło część ucha

                          Oszpecała córkę żrącą substancją? Dziecko straciło część ucha

                          E-sklep TVN. Co jest w ofercie? "Widzowie poczują się częścią czegoś większego"
                          Materiał promocyjny

                          E-sklep TVN. Co jest w ofercie? "Widzowie poczują się częścią czegoś większego"

                          Rok przestępny - magiczny czy pechowy? Według niektórych może być rokiem wojny

                          Rok przestępny - magiczny czy pechowy? Według niektórych może być rokiem wojny

                          To one nauczą uczestników "Czas na Show. Drag Me Out" sztuki performensu

                          To one nauczą uczestników "Czas na Show. Drag Me Out" sztuki performensu

                          Partnerka Artura Szpilki była ofiarą przemocy. "Miałam nóż na gardle, dosłownie"

                          Partnerka Artura Szpilki była ofiarą przemocy. "Miałam nóż na gardle, dosłownie"

                          To miała być niezapomniana impreza. Zakończyła się płaczem dzieci i przyjazdem policji

                          To miała być niezapomniana impreza. Zakończyła się płaczem dzieci i przyjazdem policji

                          Jednego dnia został tatą 4 dzieci i stracił żonę

                          Jednego dnia został tatą 4 dzieci i stracił żonę

                          Tabletka "dzień po" to bomba hormonalna? Lekarz rozwiewa wątpliwości

                          Tabletka "dzień po" to bomba hormonalna? Lekarz rozwiewa wątpliwości

                          "The Traitors. Zdrajcy". Jakie są reguły nowego programu TVN?

                          "The Traitors. Zdrajcy". Jakie są reguły nowego programu TVN?

                          Robisz zdjęcia telefonem? W tych miejscach będzie cię to słono kosztować

                          Robisz zdjęcia telefonem? W tych miejscach będzie cię to słono kosztować

                          Substancje psychoaktywne, kradzieże, seks

                          Substancje psychoaktywne, kradzieże, seks

                          "The Traitors. Zdrajcy". Poznaj interesujących uczestników nowego programu

                          "The Traitors. Zdrajcy". Poznaj interesujących uczestników nowego programu

                          #DzieńDobrywPolsce. Potrzebujesz interwencji Dzień Dobry TVN? Napisz do nas

                          #DzieńDobrywPolsce. Potrzebujesz interwencji Dzień Dobry TVN? Napisz do nas