Jak rozmawiać o śmierci? Psycholog: "Są takie sytuacje, gdy chory czuje, że dobrze już umrzeć"

Hans Neleman/Getty Images
Hans Neleman/Getty Images
Pobyt bliskiej osoby w hospicjum i śmierć to dla wielu rodzin wciąż tematy tabu. Jak towarzyszyć choremu? Jak rozmawiać o śmierci? O to zapytaliśmy psycholog Ewę Kalińską, która od przeszło 20 lat pracuje w Fundacji Hospicjum Onkologiczne św. Krzysztofa w Warszawie.

Śmierć tematem tabu

Dominika Czerniszewska: W naszym kręgu kulturowym śmierć jest tematem tabu. Jak zatem o niej rozmawiać?

Ewa Kalińska, psycholog: Na to pytanie nie ma dobrej odpowiedzi. Wszyscy mniej lub bardziej się jej obawiamy. Jak powiedział Woody Allen: "Nie boję się śmierci, po prostu nie chcę przy niej być, kiedy już się wydarzy". Śmierć jest trudnym zagadnieniem egzystencjalnym, filozoficznym i tutaj nigdy nie będzie łatwo. Oczekiwanie, że ktoś wymyśli metodę czy technikę, że przestanie być trudno, to moim zdaniem – utopia. To się nigdy nie stanie, a myślenie utopijne jest szkodliwe. Natomiast należy pielęgnować obyczaje związane z umieraniem. Polecam wszystkim przeczytać książkę Przemysława Urbańczyka "Trudna historia zwłok", która przedstawia różne kanony i perspektywy związane z umieraniem i oswajaniem tej sytuacji w sposób kulturowy. W tym przypadku możemy szukać jakiejś pociechy w obrzędach, obyczajach. Naszą "zagwozdką" jest to, po co tu jesteśmy i dokąd zmierzamy.

Skoro śmierć jest trudnym tematem, to jak się do niej przygotować?

Tutaj nie ma żadnych gotowych wzorów, schematów. W tej sytuacji musimy podążać za pacjentem, śledzić, co on wie. Często jest tak, że pacjenci wiedzą więcej, niż nam się wydaje, ale unikają rozmowy i musimy to respektować. Mówię jako osoba pracująca w hospicjum, więc to szczególna garstka chorych. Oni na ogół zdają sobie sprawę, gdzie są. Jeżeli mamy do czynienia z wyparciem, to nie uszczęśliwiamy tą wiedzą nikogo na siłę. Musimy postępować zgodnie z wolą pacjenta.

W hospicjum są organizowane grupowe sesje terapeutyczne?

Tutaj pacjenci najczęściej są w tak poważnym stanie, że o grupowych pracach nie ma mowy. Chociaż zdarza się, że osobom, które nawiązały między sobą kontakt, organizujemy w naszej pięknej świetlicy wspólne wypicie herbaty, spotkanie o charakterze towarzyskim, a nie psychoterapeutycznym.

Niektórzy hospicjum wciąż kojarzą z umieralnią – jak odczarować ten szkodliwy zwrot?

Ten stereotyp o umieralni jest niesprawiedliwy wobec pacjentów, zespołu, który tu pracuje i całej idei hospicjum. Jeżeli spojrzymy trzeźwo na świat, to wszyscy żyjemy w umieralni. W latach 80. osoby chore na raka często umierały w strasznych warunkach. Wtedy nie było tak godnej opieki, jak teraz u nas. Jest mi bardzo przykro, że nie mieli takiej możliwości. Hospicjum to dobrodziejstwo. Tutaj nieważne są poglądy, religia, liczy się jednostka. Kolejne sformułowanie, które należy tępić, to: "Oddać do hospicjum". Często słyszymy, jak rodziny są oskarżane: "Oddał matkę do hospicjum". Tak nie może być. Chorego powierza się profesjonalnej opiece hospicyjnej. Na miejscu jest opieka paliatywna.

Opieka paliatywna w Polsce

Na czym ona dokładnie polega?

"Palium" w języku łacińskim oznacza płaszcz. Na starych obrazach przedstawiane jest Wniebowstąpienie Matki Boskiej w błękitnym płaszczu, czyli palium, który chroni. My nie leczymy już przyczynowo, a chronimy chorego - tak jak ten płaszcz - przede wszystkim przed bólem, anonimowością, osamotnieniem, niepokojem. To są te rzeczy, na które możemy mieć wpływ. Sama nasza obecność i działania lekarzy, którzy mają specjalizację w medycynie paliatywnej, dla chorego już ma znaczenie.

Zastanawiam się, co jest lepsze dla chorego - pobyt w hospicjum wśród specjalistów czy w domu w gronie bliskich?

To kolejna indywidualna kwestia. Mamy pacjentów, którzy przez dłuższy czas pozostają w opiece domowej, aż przychodzi moment, w którym dla niego lepiej byłoby, gdyby był u nas – w hospicjum stacjonarnym. O tym zawsze decyduje sam pacjent, lekarz i rodzina. To jest proces, który trzeba śledzić. Dojrzeć do tej sytuacji. To, co jednemu pacjentowi wydaje się wcześniej właściwe, inny czeka na to dłużej. Jeśli pacjent już u nas jest, to na ogół widzi, że jest pod dobrą opieką, jest bezpieczny, że w każdej chwili może otrzymać pomoc, a nie pozostać sam sobie.

Czy da się dodać otuchy pacjentowi onkologicznemu?

Pacjenci mają prawo do smutku, a naszym zadaniem jest towarzyszyć mu w nim. To mu przynosi ulgę. Są takie sytuacje, że chory czuje, że dobrze już umrzeć, ale to się rzadko zdarza. To, że my jesteśmy z nim, to dla niego otucha.

Rodzina pacjenta również może liczyć na Państwa wsparcie?

Zdecydowanie tak. Przy czym rozumiemy to pojęcie szeroko. Nie tylko rodzina, ale i bliscy, którym nie jest obojętny los chorego. To może być zarówno oddana sąsiadka, jak i koleżanka ze szkoły, która zna pacjenta 50 lat. Takie osoby mogą liczyć na naszą pomoc. To nie jest też tak, że narzucamy tę współpracę. Tylko obserwujemy, czy ona się przyda czy nie. Nie wszyscy potrafią korzystać ze wsparcia. Jeśli człowiek całe życie był wychowywany w arcydzielności, to może się okazać, że nie umie przyjąć pomocy. Musimy być i na to przygotowani. Natomiast prowadzimy też spotkania z żałobnikami oraz udzielamy pomocy psychologicznej osobom w żałobie.

Jak poinformować rodzinę, że pacjentowi zostały dni, tygodnie, miesiące życia?

To jest delikatna sprawa. W zasadzie staramy się tego nie oceniać tak, jak się słyszy, że komuś powiedziano, że "zostały 3 miesiące". Natomiast jeśli nasz pacjent w hospicjum wchodzi w stan umierania, to lekarze mają tutaj głos decydujący i zawiadamiają rodzinę. Nawet ostatnio, gdy liczba przypadków zakażeń na COVID-19 zmalała, zdarzyło nam się, że mąż otrzymał pozwolenie na pobycie z żoną po to, by potrzymać ją za rękę. Musimy być elastyczni i musimy patrzeć na to, co jest adekwatne do danej sytuacji.

Zobacz wideo: Po śmierci siostrzenicy wybuduje hospicjum dla dzieci

Dzień Dobry TVN

Zobacz także:

Siła jest kobietą. Tanatokosmetolożka ujawnia kulisy pracy: "Dzieci najbardziej zapadają mi w pamięci"

Kobiety po mastektomii pozują do niezwykłych aktów. „Życie bez piersi też może być piękne”

Freeganie pokazali, jak wyrzuca się w Polsce jedzenie. "Na jednym wyjściu były produkty o wartości ok. 160 zł"

Autor: Dominika Czerniszewska

podziel się:

Pozostałe wiadomości

"Pokaż nam, jak bardzo kochasz Diunę" i wygraj bilety do kina

"Pokaż nam, jak bardzo kochasz Diunę" i wygraj bilety do kina

Książę Harry poniósł druzgocącą porażkę w sądzie. Już zapowiedział apelację

Książę Harry poniósł druzgocącą porażkę w sądzie. Już zapowiedział apelację

Pyszne i zdrowe. Poznajcie fenomenalne sposoby na przygotowanie mięsa wieprzowego
Materiał promocyjny

Pyszne i zdrowe. Poznajcie fenomenalne sposoby na przygotowanie mięsa wieprzowego

Zaczęło się od bólu gardła. Skończyło się na amputacji wszystkich kończyn

Zaczęło się od bólu gardła. Skończyło się na amputacji wszystkich kończyn

Bradley Cooper szczerze o ojcostwie. "Nie jestem pewien, czy bym żył, gdybym nie był tatą"

Bradley Cooper szczerze o ojcostwie. "Nie jestem pewien, czy bym żył, gdybym nie był tatą"

Bonding, czyli szybka i niedroga korekta uśmiechu. "Jest to plomba na zewnątrz zęba"
Materiał promocyjny

Bonding, czyli szybka i niedroga korekta uśmiechu. "Jest to plomba na zewnątrz zęba"

"Odwilż" - nowy serial kryminalny w TVN. Kiedy premiera?

"Odwilż" - nowy serial kryminalny w TVN. Kiedy premiera?

Szybkie i proste mięsne przekąski. Przepisy Mariety Mareckiej na "coś do chrupania"
Materiał promocyjny

Szybkie i proste mięsne przekąski. Przepisy Mariety Mareckiej na "coś do chrupania"

Indyk zamiast przynęty? Nie uwierzysz, co wędkarz złapał na haczyk

Indyk zamiast przynęty? Nie uwierzysz, co wędkarz złapał na haczyk

Puchar Świata w Snowboardzie Alpejskim pierwszy raz odbywa się w Polsce. Co warto wiedzieć o imprezie?
Materiał promocyjny

Puchar Świata w Snowboardzie Alpejskim pierwszy raz odbywa się w Polsce. Co warto wiedzieć o imprezie?

Bartosz Bednorz zachęca do aktywności. "Wspieramy nie tylko dzieci z dużych miast"
Materiał promocyjny

Bartosz Bednorz zachęca do aktywności. "Wspieramy nie tylko dzieci z dużych miast"

W tym miejscu wypoczniesz i zapomnisz o problemach. Ekspertka zdradza sześć trików na stworzenie domowego kącika relaksu
Materiał promocyjny

W tym miejscu wypoczniesz i zapomnisz o problemach. Ekspertka zdradza sześć trików na stworzenie domowego kącika relaksu

Ferie zimowe warto spędzić w Wiśle!
Materiał promocyjny

Ferie zimowe warto spędzić w Wiśle!

Przyjaźń wśród zwierząt. "Maddie od razu ciągnęła, żeby iść do Luny"

Przyjaźń wśród zwierząt. "Maddie od razu ciągnęła, żeby iść do Luny"

Ubrania z drugiej ręki: hit czy kit?

Ubrania z drugiej ręki: hit czy kit?

Mieszkanie razem czy osobno - co jest lepsze dla związku? Psycholog radzi

Mieszkanie razem czy osobno - co jest lepsze dla związku? Psycholog radzi

Szymon Wydra w nowej roli. Młodzież nazywa go wujkiem. "To mnie inspiruje"

Szymon Wydra w nowej roli. Młodzież nazywa go wujkiem. "To mnie inspiruje"

Przeglądał mieszkania na sprzedaż. "Zdębiałem, jak to zobaczyłem"

Przeglądał mieszkania na sprzedaż. "Zdębiałem, jak to zobaczyłem"

Poduszki kontra zmarszczki. "To naprawdę wygodne"

Poduszki kontra zmarszczki. "To naprawdę wygodne"

Rafał Maślak ma swoje poranne rytuały. Jak dobrze zacząć dzień? "Zawsze to robię"
Materiał promocyjny

Rafał Maślak ma swoje poranne rytuały. Jak dobrze zacząć dzień? "Zawsze to robię"

Agnieszka Chylińska o początkach kariery. "To było strasznie bolesne"

Agnieszka Chylińska o początkach kariery. "To było strasznie bolesne"

Tak Agnieszka i Wojtek ze "ŚOPW" świętowali 5. rocznicę

Tak Agnieszka i Wojtek ze "ŚOPW" świętowali 5. rocznicę

Kuchnia na zimowe szaleństwa. "Proteiny są dla nas niesamowicie ważne"
Materiał promocyjny

Kuchnia na zimowe szaleństwa. "Proteiny są dla nas niesamowicie ważne"

Lekarze alarmują: to tykają bomba. Codziennie mamy z tym do czynienia

Lekarze alarmują: to tykają bomba. Codziennie mamy z tym do czynienia

Atuty województwa śląskiego. Tu warto przyjechać w każdą porę roku. "Jesteśmy gościnnym regionem"
Materiał promocyjny

Atuty województwa śląskiego. Tu warto przyjechać w każdą porę roku. "Jesteśmy gościnnym regionem"

Cellulit nie musi być problemem. Sprawdź, jak skutecznie się go pozbyć

Cellulit nie musi być problemem. Sprawdź, jak skutecznie się go pozbyć

Jak przygotować rzeczy do sprzedaży na Vinted?
Materiał promocyjny

Jak przygotować rzeczy do sprzedaży na Vinted?

Marcin Prokop wyznał, jaki jest jego najcenniejszy talent. "Dość dobrze go wykorzystuję"

Marcin Prokop wyznał, jaki jest jego najcenniejszy talent. "Dość dobrze go wykorzystuję"

Taneczna rozgrzewka na stoku. Akcja #DDdance i Projekt Zima

Taneczna rozgrzewka na stoku. Akcja #DDdance i Projekt Zima

Julia Wieniawa zdecydowała się na szczere wyznanie. "Usiadłam i rozpłakałam się"

Julia Wieniawa zdecydowała się na szczere wyznanie. "Usiadłam i rozpłakałam się"

Nowy rok, nowe… wnętrze. Rusza nowy program w Dzień Dobry TVN - Sposób na wnętrze! Weź udział w castingu
Materiał promocyjny

Nowy rok, nowe… wnętrze. Rusza nowy program w Dzień Dobry TVN - Sposób na wnętrze! Weź udział w castingu

Czego mężczyźni oczekują od kobiet?

Czego mężczyźni oczekują od kobiet?

Nie wiesz, jak rozmawiać ze swoim psem? Waszą komunikację poprawi Radek Ekwiński. Napisz do nas

Nie wiesz, jak rozmawiać ze swoim psem? Waszą komunikację poprawi Radek Ekwiński. Napisz do nas

"Detektywi" i pies, który im pomaga. "To jest gwiazda tego serialu"

"Detektywi" i pies, który im pomaga. "To jest gwiazda tego serialu"

Uczniowie w wyjątkowy sposób pożegnali szkolną sekretarkę. "Serce zostawiła w ekonomiku"

Uczniowie w wyjątkowy sposób pożegnali szkolną sekretarkę. "Serce zostawiła w ekonomiku"

Czterodniowy tydzień pracy w Polsce. Czy pomysł ma szansę wejść w życie?

Czterodniowy tydzień pracy w Polsce. Czy pomysł ma szansę wejść w życie?

Kultowi bohaterowie "Samych swoich" powracają na ekrany. "To zupełnie inna historia"

Kultowi bohaterowie "Samych swoich" powracają na ekrany. "To zupełnie inna historia"

Oszpecała córkę żrącą substancją? Dziecko straciło część ucha

Oszpecała córkę żrącą substancją? Dziecko straciło część ucha

E-sklep TVN. Co jest w ofercie? "Widzowie poczują się częścią czegoś większego"
Materiał promocyjny

E-sklep TVN. Co jest w ofercie? "Widzowie poczują się częścią czegoś większego"

Rok przestępny - magiczny czy pechowy? Według niektórych może być rokiem wojny

Rok przestępny - magiczny czy pechowy? Według niektórych może być rokiem wojny

To one nauczą uczestników "Czas na Show. Drag Me Out" sztuki performensu

To one nauczą uczestników "Czas na Show. Drag Me Out" sztuki performensu

Partnerka Artura Szpilki była ofiarą przemocy. "Miałam nóż na gardle, dosłownie"

Partnerka Artura Szpilki była ofiarą przemocy. "Miałam nóż na gardle, dosłownie"

To miała być niezapomniana impreza. Zakończyła się płaczem dzieci i przyjazdem policji

To miała być niezapomniana impreza. Zakończyła się płaczem dzieci i przyjazdem policji

Jednego dnia został tatą 4 dzieci i stracił żonę

Jednego dnia został tatą 4 dzieci i stracił żonę

Tabletka "dzień po" to bomba hormonalna? Lekarz rozwiewa wątpliwości

Tabletka "dzień po" to bomba hormonalna? Lekarz rozwiewa wątpliwości

"The Traitors. Zdrajcy". Jakie są reguły nowego programu TVN?

"The Traitors. Zdrajcy". Jakie są reguły nowego programu TVN?

Robisz zdjęcia telefonem? W tych miejscach będzie cię to słono kosztować

Robisz zdjęcia telefonem? W tych miejscach będzie cię to słono kosztować

Substancje psychoaktywne, kradzieże, seks

Substancje psychoaktywne, kradzieże, seks

"The Traitors. Zdrajcy". Poznaj interesujących uczestników nowego programu

"The Traitors. Zdrajcy". Poznaj interesujących uczestników nowego programu

#DzieńDobrywPolsce. Potrzebujesz interwencji Dzień Dobry TVN? Napisz do nas

#DzieńDobrywPolsce. Potrzebujesz interwencji Dzień Dobry TVN? Napisz do nas