Co to jest patriarchat? Różne rozumienia terminu

Szef krzyczy na pracownicę w biurze
Fot. Halfpoint Images / Getty Images
Czym jest patriarchat? Jak jest rozumiany w etnografii, socjologii, a jak w podejściu feministycznym? Na czym polega patriarchat w rodzinie, a na czym w społeczeństwie? Dominacja mężczyzn w społeczeństwie zaczęła się już w kulturach pierwotnych. Do dziś w większości krajów naszego kręgu kulturowego to kobieta przyjmuje nazwisko męża, a nie odwrotnie.
  • Co to jest patriarchat? Definicja etnograficzna
    • Patriarchat a patriarchalizm
      • Patriarchat w socjologii
        • Patriarchat w rozumieniu feministycznym
          • Rodzina patriarchalna

            Zobacz też: Kiedy wypada dzień ojca?

            Czym jest patriarchat? Słownikowe definicje obejmują kilka znaczeń: od systemu organizacji społeczeństwa, przez jednostkę kościelną, po określenie dominującej roli mężczyzny w świecie. Większość społeczeństw wyrosła z tradycji patriarchalnych. Matriarchalne hierarchie rodzinne i społeczne były i są bardzo rzadko spotykane.

            Co to jest patriarchat? Definicja etnograficzna

            Patriarchat w ujęciu etnograficznym oznacza organizację społeczeństwa opartą na dziedziczeniu w linii męskiej. Dziedziczy się nie tylko po ojcu, ale i po krewnych ze strony ojca (dzieci są włączane do grupy krewniaczej ojca). Dotyczy to zarówno majątku, nazwiska, jak i tytułów. Władza w społeczeństwie patriarchalnym jest więc sprawowana wyłącznie przez mężczyzn. W tego typu społeczeństwie małżonkowie po ślubie mieszkają u rodziny męża.

            System patrylinearny, czyli dziedziczenie po linii męskiej, występuje w społeczeństwach trzykrotnie częściej niż system matrylinearny (dziedziczenie po kądzieli).

            W nieco innym rozumieniu, patriarchat to nazwa ustroju we wspólnotach pierwotnych. Ojciec, głowa rodziny, miał władzę nad wszystkimi jej członkami. Mógł nawet decydować o ich życiu i śmierci, był ich właścicielem i mógł ich traktować jak część swojego majątku.

            Patriarchat a patriarchalizm

            Podejście patriarchalne jest nazywane patriarchalizmem. To sposób życia (niekoniecznie organizacja społeczeństwa) oparty na poszanowaniu tradycyjnych wartości, starszeństwa i związków rodzinnych. Według słownika PWN patriarchalizm to także ustrój patriarchalny.

            Patriarchalizm w socjologii

            Patriarchalizm w socjologii oznacza dominację mężczyzn nad kobietami – zarówno w społeczeństwie, jak i w rodzinie. Nie musi oznaczać, że kobiety mają niższy status. To jednak mężczyzna jest głową rodziny i musi zapewnić jej byt.

            Obecnie patriarchalizm przetrwał w systemach plemiennych i rodowych, w ograniczonym zakresie także w kulturach islamu.

            Patriarchat w rozumieniu feministycznym

            Według poglądów feministycznych, patriarchat nie zanikł wraz z kulturami pierwotnymi. Jego przejawy są widoczne nadal we współczesnych społeczeństwach na trzech poziomach:

            · organizacji życia społecznego w taki sposób, by kobiety musiały odgrywać przypisane im role,

            · traktowania kobiet wyłącznie w kategoriach reprodukcyjnych oraz jako obiekty seksualne,

            · w języku determinującym myślenie z punktu widzenia mężczyzn (fallogocentryzm, androcentryzm).

            Patriarchat współcześnie może funkcjonować w domach, w mediach, w wielu stosunkach społecznych.

            Rodzina patriarchalna

            Rodziny patriarchalne to takie, w których to ojciec decyduje, kontroluje, wymierza kary i nagradza. Chłopcy są wychowywani w taki sposób, by w przyszłości robić to samo – chwali się ich za odwagę i nieokazywanie słabości, ale nie wymaga się od nich, by włączali się w prace domowe. Dziewczynki natomiast chwali się za uległą postawę i obsługiwanie domowników. Patriarchalne wzorce płci są wpajane od najmłodszych lat.

            Taki patriarchalny model rodziny nie oznacza powrotu do tradycyjnego patriarchatu. Stosunki społeczne się zmieniły, krewni nie mogą być traktowani jak własność głowy rodu, przemoc w rodzinie jest piętnowana i karana, a kobiety uzyskały prawa wyborcze. Pozostała jednak dawna, patriarchalna hierarchia.

            Zobacz film: Pierwsza wizyta u psychologa. Jak wygląda? Źródło: Dzień Dobry TVN

            Patriarchat a biologia

            Zwolennicy kultury patriarchalnej twierdzą, że źródeł patriarchatu należy szukać w „naturalnym porządku” (przez tysiące lat rzeczywiście w większości społeczeństw rola mężczyzny była dominująca), a niektórzy dodają do tego także biologiczne różnice między kobietami a mężczyznami.

            W książce The inevitability of patriarchy ( Nieuchronność patriarchatu ) z 1974 r. Steven Goldberg twierdził, że u podłoża takich, a nie innych stosunków społecznych i rodzinnych leży genetyka i biologia. Jej publikacji odmówiono aż 69 razy, co sprawiło, że widnieje w Księdze Rekordów Guinnessa. Ale to z niej pochodzi znane przeświadczenie o naukowych podstawach patriarchatu .

            Tymczasem trudno jest stwierdzić, czy cechy tradycyjnie przypisywane mężczyznom (np. skłonność do agresji, ryzyka, dominacji) są efektem wychowania, czy zwiększonej ilości testosteronu we krwi. Szczególnie, że nie wszyscy mężczyźni wykazują tego rodzaju cechy. Tak jak kobiety nie zawsze są skuteczniejsze w wykorzystywaniu cech miękkich i empatii w rozwiązywaniu konfliktów.

            Różnice w poziomie inteligencji kobiet i mężczyzn nigdy nie zostały udowodnione.

            Co to patriarchat? Inne rozumienia terminu

            Patriarchat oznacza także urząd, godność patriarchy lub nazwę Kościoła jako jednostki administracyjnej, na czele której stoi. W Kościele prawosławnym najwyższą instytucją jest Ekumeniczny Patriarchat Prawosławny.

            Patriarchatem określamy także czasy biblijnych patriarchów.

            Bibliografia:

            http://www.psychologia.edu.pl/czytelnia/59-niebieska-linia/767-patriarchat-jako-zrodlo-przemocy.html

            http://www.goldberg-patriarchy.com/

            Autor: Redakcja Dzień Dobry TVN

            podziel się:

            Pozostałe wiadomości

            Jak uczestnicy "Autentycznych" wspominają spotkanie z Matą? "On jest nasz"

            Jak uczestnicy "Autentycznych" wspominają spotkanie z Matą? "On jest nasz"

            Joanna Jędrzejczyk w roli stand-uperki. "Robię rzeczy, których nie potrafię i mam prawo tego nie umieć"

            Joanna Jędrzejczyk w roli stand-uperki. "Robię rzeczy, których nie potrafię i mam prawo tego nie umieć"

            "Obecność tej lektury zatruła jakoś mi szczęście". Jak powinien się zmienić kanon?

            "Obecność tej lektury zatruła jakoś mi szczęście". Jak powinien się zmienić kanon?

            "Eksponat kolekcjonerki, porównywalny z dziełami sztuki". Za co kochamy tulipany?

            "Eksponat kolekcjonerki, porównywalny z dziełami sztuki". Za co kochamy tulipany?

            Zastanawiasz się, jak chronić swoje córki? Sylvester Stallone  ma na to nietypowy sposób

            Zastanawiasz się, jak chronić swoje córki? Sylvester Stallone ma na to nietypowy sposób

            Król Karol otrzymał tysiące listów z całego świata. "To największa otucha i wsparcie"

            Król Karol otrzymał tysiące listów z całego świata. "To największa otucha i wsparcie"

            Depresja czy bunt - jak pomóc własnemu dziecku? "To sygnał, którego nie wolno zostawić"

            Depresja czy bunt - jak pomóc własnemu dziecku? "To sygnał, którego nie wolno zostawić"

            Reporterka DDTVN nagrodzona za wyjątkowy materiał. Dzięki niej szansa na pomoc innym wzrosła

            Reporterka DDTVN nagrodzona za wyjątkowy materiał. Dzięki niej szansa na pomoc innym wzrosła

            Mieszkanie razem czy osobno - co jest lepsze dla związku? Psycholog radzi

            Mieszkanie razem czy osobno - co jest lepsze dla związku? Psycholog radzi

            Ostatnia wizyta Tomasza Komendy w Dzień Dobry TVN. Cieszył się, że zostanie ojcem

            Ostatnia wizyta Tomasza Komendy w Dzień Dobry TVN. Cieszył się, że zostanie ojcem

            Szybkie i proste mięsne przekąski. Przepisy Mariety Mareckiej na "coś do chrupania"
            Materiał promocyjny

            Szybkie i proste mięsne przekąski. Przepisy Mariety Mareckiej na "coś do chrupania"

            Jak działają internetowi dawcy nasienia? "Lepiej jest to zrobić metodą naturalną, ze zbliżeniem"

            Jak działają internetowi dawcy nasienia? "Lepiej jest to zrobić metodą naturalną, ze zbliżeniem"

            Puchar Świata w Snowboardzie Alpejskim pierwszy raz odbywa się w Polsce. Co warto wiedzieć o imprezie?
            Materiał promocyjny

            Puchar Świata w Snowboardzie Alpejskim pierwszy raz odbywa się w Polsce. Co warto wiedzieć o imprezie?

            W tym miejscu wypoczniesz i zapomnisz o problemach. Ekspertka zdradza sześć trików na stworzenie domowego kącika relaksu
            Materiał promocyjny

            W tym miejscu wypoczniesz i zapomnisz o problemach. Ekspertka zdradza sześć trików na stworzenie domowego kącika relaksu

            Kiełek czeka na adopcję

            Kiełek czeka na adopcję

            Ferie zimowe warto spędzić w Wiśle!
            Materiał promocyjny

            Ferie zimowe warto spędzić w Wiśle!

            Czy Kate Middleton jest w ciąży? "Król Karol chciałby znów zostać dziadkiem"

            Czy Kate Middleton jest w ciąży? "Król Karol chciałby znów zostać dziadkiem"

            Ubrania z drugiej ręki: hit czy kit?

            Ubrania z drugiej ręki: hit czy kit?

            Szymon Wydra w nowej roli. Młodzież nazywa go wujkiem. "To mnie inspiruje"

            Szymon Wydra w nowej roli. Młodzież nazywa go wujkiem. "To mnie inspiruje"

            Przeglądał mieszkania na sprzedaż. "Zdębiałem, jak to zobaczyłem"

            Przeglądał mieszkania na sprzedaż. "Zdębiałem, jak to zobaczyłem"

            Poduszki kontra zmarszczki. "To naprawdę wygodne"

            Poduszki kontra zmarszczki. "To naprawdę wygodne"

            Rafał Maślak ma swoje poranne rytuały. Jak dobrze zacząć dzień? "Zawsze to robię"
            Materiał promocyjny

            Rafał Maślak ma swoje poranne rytuały. Jak dobrze zacząć dzień? "Zawsze to robię"

            Agnieszka Chylińska o początkach kariery. "To było strasznie bolesne"

            Agnieszka Chylińska o początkach kariery. "To było strasznie bolesne"

            Tak Agnieszka i Wojtek ze "ŚOPW" świętowali 5. rocznicę

            Tak Agnieszka i Wojtek ze "ŚOPW" świętowali 5. rocznicę

            Kuchnia na zimowe szaleństwa. "Proteiny są dla nas niesamowicie ważne"
            Materiał promocyjny

            Kuchnia na zimowe szaleństwa. "Proteiny są dla nas niesamowicie ważne"

            Lekarze alarmują: to tykają bomba. Codziennie mamy z tym do czynienia

            Lekarze alarmują: to tykają bomba. Codziennie mamy z tym do czynienia

            Atuty województwa śląskiego. Tu warto przyjechać w każdą porę roku. "Jesteśmy gościnnym regionem"
            Materiał promocyjny

            Atuty województwa śląskiego. Tu warto przyjechać w każdą porę roku. "Jesteśmy gościnnym regionem"

            Cellulit nie musi być problemem. Sprawdź, jak skutecznie się go pozbyć

            Cellulit nie musi być problemem. Sprawdź, jak skutecznie się go pozbyć

            Jak przygotować rzeczy do sprzedaży na Vinted?
            Materiał promocyjny

            Jak przygotować rzeczy do sprzedaży na Vinted?

            Marcin Prokop wyznał, jaki jest jego najcenniejszy talent. "Dość dobrze go wykorzystuję"

            Marcin Prokop wyznał, jaki jest jego najcenniejszy talent. "Dość dobrze go wykorzystuję"

            Taneczna rozgrzewka na stoku. Akcja #DDdance i Projekt Zima

            Taneczna rozgrzewka na stoku. Akcja #DDdance i Projekt Zima

            Julia Wieniawa zdecydowała się na szczere wyznanie. "Usiadłam i rozpłakałam się"

            Julia Wieniawa zdecydowała się na szczere wyznanie. "Usiadłam i rozpłakałam się"

            Nowy rok, nowe… wnętrze. Rusza nowy program w Dzień Dobry TVN - Sposób na wnętrze! Weź udział w castingu
            Materiał promocyjny

            Nowy rok, nowe… wnętrze. Rusza nowy program w Dzień Dobry TVN - Sposób na wnętrze! Weź udział w castingu

            Małgorzata Heretyk-Musiał i Ernest Musiał o swoim przepisie na miłość. "Dzięki temu jest spokojniej i bardziej rodzinnie"

            Małgorzata Heretyk-Musiał i Ernest Musiał o swoim przepisie na miłość. "Dzięki temu jest spokojniej i bardziej rodzinnie"

            Czego mężczyźni oczekują od kobiet?

            Czego mężczyźni oczekują od kobiet?

            Nie wiesz, jak rozmawiać ze swoim psem? Waszą komunikację poprawi Radek Ekwiński. Napisz do nas

            Nie wiesz, jak rozmawiać ze swoim psem? Waszą komunikację poprawi Radek Ekwiński. Napisz do nas

            "Detektywi" i pies, który im pomaga. "To jest gwiazda tego serialu"

            "Detektywi" i pies, który im pomaga. "To jest gwiazda tego serialu"

            Książę Harry o nowotworze u króla Karola III. Zaskakujące wyznanie

            Książę Harry o nowotworze u króla Karola III. Zaskakujące wyznanie

            Szczere wyznanie Luny dotyczące Eurowizji. Co sądzi o konkursie?

            Szczere wyznanie Luny dotyczące Eurowizji. Co sądzi o konkursie?

            Kultowi bohaterowie "Samych swoich" powracają na ekrany. "To zupełnie inna historia"

            Kultowi bohaterowie "Samych swoich" powracają na ekrany. "To zupełnie inna historia"

            "Kochamy i chcemy być kochani". Osoby w spektrum autyzmu mówią o miłości

            "Kochamy i chcemy być kochani". Osoby w spektrum autyzmu mówią o miłości

            Oszpecała córkę żrącą substancją? Dziecko straciło część ucha

            Oszpecała córkę żrącą substancją? Dziecko straciło część ucha

            E-sklep TVN. Co jest w ofercie? "Widzowie poczują się częścią czegoś większego"
            Materiał promocyjny

            E-sklep TVN. Co jest w ofercie? "Widzowie poczują się częścią czegoś większego"

            To one nauczą uczestników "Czas na Show. Drag Me Out" sztuki performensu

            To one nauczą uczestników "Czas na Show. Drag Me Out" sztuki performensu

            Mata w programie "Autentyczni". Czym jest dla niego spektrum autyzmu?

            Mata w programie "Autentyczni". Czym jest dla niego spektrum autyzmu?

            Wzięli ślub w teatrze. "Po przysięgach wykonaliśmy krótki stand-up o naszych gościach"

            Wzięli ślub w teatrze. "Po przysięgach wykonaliśmy krótki stand-up o naszych gościach"

            Te znaki zodiaku to prawdziwe królowe lodu. Ich serce ciężko jest zdobyć

            Te znaki zodiaku to prawdziwe królowe lodu. Ich serce ciężko jest zdobyć

            Coraz więcej singli praktykuje sober dating. "Czujemy to, co autentycznie przeżywamy"

            Coraz więcej singli praktykuje sober dating. "Czujemy to, co autentycznie przeżywamy"

            Ogromny sukces polskich lekarzy. "To było coś, czego nie zapomnę"

            Ogromny sukces polskich lekarzy. "To było coś, czego nie zapomnę"

            Prosty i przyjemny trening na zimową chandrę. Jak ćwiczyć na hula hop?

            Prosty i przyjemny trening na zimową chandrę. Jak ćwiczyć na hula hop?

            "The Traitors. Zdrajcy". Jakie są reguły nowego programu TVN?

            "The Traitors. Zdrajcy". Jakie są reguły nowego programu TVN?

            Tatiana Okupnik usłyszała od innych: "Zepsułaś wszystko"

            Tatiana Okupnik usłyszała od innych: "Zepsułaś wszystko"

            Substancje psychoaktywne, kradzieże, seks

            Substancje psychoaktywne, kradzieże, seks

            "The Traitors. Zdrajcy". Poznaj interesujących uczestników nowego programu

            "The Traitors. Zdrajcy". Poznaj interesujących uczestników nowego programu

            #DzieńDobrywPolsce. Potrzebujesz interwencji Dzień Dobry TVN? Napisz do nas

            #DzieńDobrywPolsce. Potrzebujesz interwencji Dzień Dobry TVN? Napisz do nas