Czym charakteryzuje się osobowość unikająca i jak leczyć to zaburzenie?

Przerażona kobieta wytykana palcami
Fot. Yuri Arcurs/ Getty Images
Osobowość unikająca to jedno z głównych rodzajów zaburzeń osobowości. Osoby z tym rozpoznaniem starają się unikać innych ludzi i relacji społeczno-towarzyskich, a także sytuacji, które mogą zakończyć się porażką. Jednostki z osobowością unikającą uważają się za niedoskonałe i mają niskie poczucie wartości, co może prowadzić do depresji.

Osobowość unikająca dotyka około 3% dorosłych ludzi, natomiast samo zaburzenie zostało zdefiniowane na początku XX wieku przez Bleulera i Kretschmera. Jakie są cechy osobowości unikającej i czy możliwe jest leczenie tego zaburzenia?

Osobowość unikająca – cechy

Rozpoznanie osobowości unikającej wiąże się ze znajomością kryteriów diagnostycznych. Przede wszystkim należy pamiętać o tym, że rozpoznać to zaburzenie można tylko wtedy, gdy jego cechy są uporczywe i nieadaptacyjne przez dłuższy okres (tj. minimum przez 6 miesięcy). Do głównych cech osobowości unikającej zaliczamy:

· unikanie ludzi oraz wszelkich kontaktów społecznych, także w kontekście aktywności zawodowej,

· powściągliwość w relacjach z innymi,

· unikanie bliskości ,

· wycofanie w sytuacjach społecznych,

· niska samoocena, postrzeganie siebie jako osoby nieatrakcyjnej, pozbawionej ważnych zdolności,

· niechęć do podejmowania ryzyka w relacjach,

· ograniczony styl życia,

· nieufność, niechęć do innych,

· stany depresyjne, a nawet myśli samobójcze (w skrajnych przypadkach),

· koncentracja na krytyce, na własnych wadach, a nie zaletach,

· ucieczka do świata fantazji i marzeń.

Nie należy mylić osobowości unikającej z czasowym lękiem przed nowymi sytuacjami czy ludźmi. Zupełnie naturalny może być strach przed nowym miejscem pracy, ludźmi w biurze, jednak jeżeli tego typu uczucia utrzymują się przez dłuższy czas, a człowiek organizuje wokół tych emocji całe swoje życie, może być to objaw niepokojący. Osoby nieśmiałe czy introwertyczne obawiają się konkretnych sytuacji, na przykład wystąpienia publicznego lub randki, natomiast osoby unikające przejawiają ciągły, niczym nieuzasadniony lęk przed relacjami społecznymi, co utrudnia ich codzienne funkcjonowanie. Osoby unikające preferują całkowitą izolację i samotność, a także starają się nie myśleć o swoich uczuciach i emocjach. Pojawia się syndrom unikania bliskości i niechęć do analizowania relacji, uczuć, zdarzeń i zachowań innych ludzi.

Osobowość unikająca – przyczyny

Istnieje kilka teorii, które wyjaśniają, jakie są przyczyny tego zaburzenia osobowości. Spora część psychologów uważa, że główne czynniki związane są z relacjami w dzieciństwie . To właśnie w tym okresie pojawia się unikanie ludzi, niechęć do bliskości, lęk przed innymi, a także izolacja. Uważa się także, że osoby unikające miały w swoim dzieciństwie głównie złe doświadczenia i nie były w stanie wejść w bliską relację z rodzicem lub opiekunem. Konsekwencją tego jest odczuwanie silnej potrzeby bliskości w okresie adolescencji, z jednoczesnym unikaniem ludzi, z obawy przed zranieniem. Wraz z wiekiem osoby te doświadczają krytyki, czują się wyśmiewane, niepotrzebne i odrzucone, a to wszystko powoduje, że symptomy związane z unikaniem nasilają się. Niektóre teorie psychologiczne i biologiczne wskazują także na udział czynników genetycznych i temperamentalnych w tworzeniu się osobowości unikającej.

Osobowość unikająca – leczenie

Zwykle osoby unikające zgłaszają się do psychologa dopiero w późniejszym etapie życia, gdy nie potrafią sobie poradzić z objawami lękowymi i depresyjnymi. Jedną ze szczególnie użytecznych metod leczenia jest systematyczna desensytyzacja, czyli redukowanie objawów lękowych. W skrajnych przypadkach konieczne są wizyty u psychiatry, który włącza w leczenie środki uspokajające i przeciwdepresyjne. Możliwe jest połączenie farmakoterapii z psychoterapią, jednak dużo większe znaczenie mają wizyty u terapeuty. W przypadku osób dorosłych proponuje się zwykle wizyty indywidualne, natomiast w przypadku młodzieży dobrym sposobem leczenia jest terapia grupowa, socjoterapia i trening umiejętności społecznych.

Osobowość unikająca – terapia

Psychoterapia pacjentów z osobowością unikającą jest długotrwała i nie zawsze przynosi oczekiwane rezultaty. Najtrudniejszy jest pierwszy etap terapii, związany z wytworzeniem więzi pomiędzy terapeutą i pacjentem, a tym samym stworzenie zaufania. Najważniejszym elementem terapii jest zmiana nastawienia poznawczego, czyli nawyków i schematów myślowych. Dwie główne formy terapii, które uznawane są za najskuteczniejsze w tym wypadku, to terapia poznawczo-behawioralna i terapia psychodynamiczna. W trakcie leczenia zwraca się uwagę na samoakceptację, opanowanie lęku, a także zwiększenie poczucia bezpieczeństwa i zaufania. Relacja z terapeutą może służyć jako wzór dla kolejnych związków z ludźmi w świecie rzeczywistym. Psychoterapia pozwala na otwarcie się na relacje z innymi, dzięki czemu dużo łatwiejsze będzie stworzenie odpowiednich związków partnerskich w przyszłości.

Zobacz film: Nieśmiałość - cecha charakteru czy fobia społeczna?

Zobacz film: Nieśmiałość - cecha charakteru czy fobia społeczna? Źródło: Dzień Dobry TVN

Autor: Redakcja Dzień Dobry TVN

podziel się:

Pozostałe wiadomości

Koreanka nauczyła się j. polskiego m.in. dzięki oglądaniu Dzień Dobry TVN

Koreanka nauczyła się j. polskiego m.in. dzięki oglądaniu Dzień Dobry TVN

Blanka Lipińska pokazała nam wnętrza swego nowego domu

Blanka Lipińska pokazała nam wnętrza swego nowego domu

Wielu rodziców leworęcznych dzieci popełnia ten błąd. Ekspert: "To może być szkodliwe"

Wielu rodziców leworęcznych dzieci popełnia ten błąd. Ekspert: "To może być szkodliwe"

Joanna Krupa wspomina dzieciństwo w USA. "Dzieci się ze mnie śmiały"

Joanna Krupa wspomina dzieciństwo w USA. "Dzieci się ze mnie śmiały"

"Wymarzony Szkolny Obiad". Poznaj przepisy na dania, które pokocha każdy uczeń
Materiał promocyjny

"Wymarzony Szkolny Obiad". Poznaj przepisy na dania, które pokocha każdy uczeń

Mieszka w slumsach i marzy, by odmienić los rodziny. "Wiem, że mogę to zrobić, tańcząc w balecie"

Mieszka w slumsach i marzy, by odmienić los rodziny. "Wiem, że mogę to zrobić, tańcząc w balecie"

Kultowa gra powraca w nowej odsłonie. Mistrz Scrabble zdradza "najdroższe słowo"
Materiał promocyjny

Kultowa gra powraca w nowej odsłonie. Mistrz Scrabble zdradza "najdroższe słowo"

Małgorzata Rozenek-Majdan wskoczyła do wanny pełnej lodu: "Nie wypada tego nie zrobić"

Małgorzata Rozenek-Majdan wskoczyła do wanny pełnej lodu: "Nie wypada tego nie zrobić"

Omegamania – poznaj kwasy Omega-3! Jak wspierają zdrowie?
Materiał promocyjny

Omegamania – poznaj kwasy Omega-3! Jak wspierają zdrowie?

Jak koledzy ze studiów postrzegają Oliwię Bieniuk?

Jak koledzy ze studiów postrzegają Oliwię Bieniuk?

13-osobowa rodzina Clarke jest już w Tajlandii. To nie koniec ich dalekich podróży

13-osobowa rodzina Clarke jest już w Tajlandii. To nie koniec ich dalekich podróży

Zacznij dzień słodkim, zdrowym śniadaniem. Poznaj dodające energii dania według Darii Ładochy
Materiał promocyjny

Zacznij dzień słodkim, zdrowym śniadaniem. Poznaj dodające energii dania według Darii Ładochy

"Sposób na wnętrze": Mural, sztukateria i obrotowe lamele. Modny i przytulny salon w jeden dzień
Materiał promocyjny

"Sposób na wnętrze": Mural, sztukateria i obrotowe lamele. Modny i przytulny salon w jeden dzień

Mefedron na wyciągnięcie ręki. Jak poznać uzależnienie u dziecka? Czat z ekspertem

Mefedron na wyciągnięcie ręki. Jak poznać uzależnienie u dziecka? Czat z ekspertem

Kim jest zwycięzca "Czas na Show. Drag Me Out"? To mistrz świata i mąż znanej aktorki

Kim jest zwycięzca "Czas na Show. Drag Me Out"? To mistrz świata i mąż znanej aktorki

Czy można wejść do restauracji lub baru z psem? GIS przypomina

Czy można wejść do restauracji lub baru z psem? GIS przypomina

Pogoda na weekend. Termometry mogą wskazać nawet 27 kresek

Pogoda na weekend. Termometry mogą wskazać nawet 27 kresek

Efekt placebo wciąż wykorzystuje się w medycynie. Na czym polega?

Efekt placebo wciąż wykorzystuje się w medycynie. Na czym polega?

Pomyśl, zanim udostępnisz zdjęcia swojego dziecka

Pomyśl, zanim udostępnisz zdjęcia swojego dziecka

Siostry uratowały sklep dziadka. "To nie mogło się tak skończyć"

Siostry uratowały sklep dziadka. "To nie mogło się tak skończyć"

Platforma streamingowa Max już w czerwcu. "Na tę chwilę czekaliśmy 2 lata"

Platforma streamingowa Max już w czerwcu. "Na tę chwilę czekaliśmy 2 lata"

"Łazienkowe przekleństwa" - zbawienna metoda czy szkodliwy trend? Psycholożka wyjaśnia

"Łazienkowe przekleństwa" - zbawienna metoda czy szkodliwy trend? Psycholożka wyjaśnia

Znamy finalistów XV edycji konkursu Sukcesu Pisanego Szminką

Znamy finalistów XV edycji konkursu Sukcesu Pisanego Szminką

"Przypalone ciasto warto wytrzeć tarką"

"Przypalone ciasto warto wytrzeć tarką"

Nie wiesz, jak rozmawiać ze swoim psem? Waszą komunikację poprawi Radek Ekwiński. Napisz do nas

Nie wiesz, jak rozmawiać ze swoim psem? Waszą komunikację poprawi Radek Ekwiński. Napisz do nas

Wybuchowy ekstrawertyk, a może cichy introwertyk? Poznaj numerologiczną 4

Wybuchowy ekstrawertyk, a może cichy introwertyk? Poznaj numerologiczną 4

Pył znad Sahary powrócił do Polski. Dla tej grupy osób jest szczególnie groźny

Pył znad Sahary powrócił do Polski. Dla tej grupy osób jest szczególnie groźny

Kolejny sukces Taylor Swift. 34-latka debiutuje na liście światowych miliarderów

Kolejny sukces Taylor Swift. 34-latka debiutuje na liście światowych miliarderów

Najlepsze podkłady na lato 2024. Czym się kierować, wybierając ten kosmetyk?

Najlepsze podkłady na lato 2024. Czym się kierować, wybierając ten kosmetyk?

E-sklep TVN. Co jest w ofercie? "Widzowie poczują się częścią czegoś większego"
Materiał promocyjny

E-sklep TVN. Co jest w ofercie? "Widzowie poczują się częścią czegoś większego"

Są bliźniaczkami syjamskimi, lecz mają inną orientację. Jak wygląda ich życie seksualne?

Są bliźniaczkami syjamskimi, lecz mają inną orientację. Jak wygląda ich życie seksualne?

Kuba Wesołowski znów zostanie tatą. Żona aktora pochwaliła się ciążowym brzuszkiem

Kuba Wesołowski znów zostanie tatą. Żona aktora pochwaliła się ciążowym brzuszkiem

Uniwersalne motywy na maturę z polskiego. Poznaj najpopularniejsze motywy literackie i zrób sobie powtórkę

Uniwersalne motywy na maturę z polskiego. Poznaj najpopularniejsze motywy literackie i zrób sobie powtórkę

In vitro w Polsce: Ministerstwo Zdrowia przedstawia szczegóły programu. "Przywracamy nadzieję"

In vitro w Polsce: Ministerstwo Zdrowia przedstawia szczegóły programu. "Przywracamy nadzieję"

Gdzie jest burza teraz? Radar burz NA ŻYWO

Gdzie jest burza teraz? Radar burz NA ŻYWO

Wakacje w maju – gdzie warto pojechać?

Wakacje w maju – gdzie warto pojechać?

Mama lekarz mówi na co nie pozwala dzieciom w domu. "Nie ma mowy"

Mama lekarz mówi na co nie pozwala dzieciom w domu. "Nie ma mowy"

#DzieńDobrywPolsce. Potrzebujesz interwencji Dzień Dobry TVN? Napisz do nas

#DzieńDobrywPolsce. Potrzebujesz interwencji Dzień Dobry TVN? Napisz do nas

Gruszki to idealny owoc dla zmagających się z tą chorobą. Sprawdź, dlaczego

Gruszki to idealny owoc dla zmagających się z tą chorobą. Sprawdź, dlaczego