Czym charakteryzuje się osobowość unikająca i jak leczyć to zaburzenie?

Przerażona kobieta wytykana palcami
Fot. Yuri Arcurs/ Getty Images
Osobowość unikająca to jedno z głównych rodzajów zaburzeń osobowości. Osoby z tym rozpoznaniem starają się unikać innych ludzi i relacji społeczno-towarzyskich, a także sytuacji, które mogą zakończyć się porażką. Jednostki z osobowością unikającą uważają się za niedoskonałe i mają niskie poczucie wartości, co może prowadzić do depresji.

Osobowość unikająca dotyka około 3% dorosłych ludzi, natomiast samo zaburzenie zostało zdefiniowane na początku XX wieku przez Bleulera i Kretschmera. Jakie są cechy osobowości unikającej i czy możliwe jest leczenie tego zaburzenia?

Osobowość unikająca – cechy

Rozpoznanie osobowości unikającej wiąże się ze znajomością kryteriów diagnostycznych. Przede wszystkim należy pamiętać o tym, że rozpoznać to zaburzenie można tylko wtedy, gdy jego cechy są uporczywe i nieadaptacyjne przez dłuższy okres (tj. minimum przez 6 miesięcy). Do głównych cech osobowości unikającej zaliczamy:

· unikanie ludzi oraz wszelkich kontaktów społecznych, także w kontekście aktywności zawodowej,

· powściągliwość w relacjach z innymi,

· unikanie bliskości ,

· wycofanie w sytuacjach społecznych,

· niska samoocena, postrzeganie siebie jako osoby nieatrakcyjnej, pozbawionej ważnych zdolności,

· niechęć do podejmowania ryzyka w relacjach,

· ograniczony styl życia,

· nieufność, niechęć do innych,

· stany depresyjne, a nawet myśli samobójcze (w skrajnych przypadkach),

· koncentracja na krytyce, na własnych wadach, a nie zaletach,

· ucieczka do świata fantazji i marzeń.

Nie należy mylić osobowości unikającej z czasowym lękiem przed nowymi sytuacjami czy ludźmi. Zupełnie naturalny może być strach przed nowym miejscem pracy, ludźmi w biurze, jednak jeżeli tego typu uczucia utrzymują się przez dłuższy czas, a człowiek organizuje wokół tych emocji całe swoje życie, może być to objaw niepokojący. Osoby nieśmiałe czy introwertyczne obawiają się konkretnych sytuacji, na przykład wystąpienia publicznego lub randki, natomiast osoby unikające przejawiają ciągły, niczym nieuzasadniony lęk przed relacjami społecznymi, co utrudnia ich codzienne funkcjonowanie. Osoby unikające preferują całkowitą izolację i samotność, a także starają się nie myśleć o swoich uczuciach i emocjach. Pojawia się syndrom unikania bliskości i niechęć do analizowania relacji, uczuć, zdarzeń i zachowań innych ludzi.

Osobowość unikająca – przyczyny

Istnieje kilka teorii, które wyjaśniają, jakie są przyczyny tego zaburzenia osobowości. Spora część psychologów uważa, że główne czynniki związane są z relacjami w dzieciństwie . To właśnie w tym okresie pojawia się unikanie ludzi, niechęć do bliskości, lęk przed innymi, a także izolacja. Uważa się także, że osoby unikające miały w swoim dzieciństwie głównie złe doświadczenia i nie były w stanie wejść w bliską relację z rodzicem lub opiekunem. Konsekwencją tego jest odczuwanie silnej potrzeby bliskości w okresie adolescencji, z jednoczesnym unikaniem ludzi, z obawy przed zranieniem. Wraz z wiekiem osoby te doświadczają krytyki, czują się wyśmiewane, niepotrzebne i odrzucone, a to wszystko powoduje, że symptomy związane z unikaniem nasilają się. Niektóre teorie psychologiczne i biologiczne wskazują także na udział czynników genetycznych i temperamentalnych w tworzeniu się osobowości unikającej.

Osobowość unikająca – leczenie

Zwykle osoby unikające zgłaszają się do psychologa dopiero w późniejszym etapie życia, gdy nie potrafią sobie poradzić z objawami lękowymi i depresyjnymi. Jedną ze szczególnie użytecznych metod leczenia jest systematyczna desensytyzacja, czyli redukowanie objawów lękowych. W skrajnych przypadkach konieczne są wizyty u psychiatry, który włącza w leczenie środki uspokajające i przeciwdepresyjne. Możliwe jest połączenie farmakoterapii z psychoterapią, jednak dużo większe znaczenie mają wizyty u terapeuty. W przypadku osób dorosłych proponuje się zwykle wizyty indywidualne, natomiast w przypadku młodzieży dobrym sposobem leczenia jest terapia grupowa, socjoterapia i trening umiejętności społecznych.

Osobowość unikająca – terapia

Psychoterapia pacjentów z osobowością unikającą jest długotrwała i nie zawsze przynosi oczekiwane rezultaty. Najtrudniejszy jest pierwszy etap terapii, związany z wytworzeniem więzi pomiędzy terapeutą i pacjentem, a tym samym stworzenie zaufania. Najważniejszym elementem terapii jest zmiana nastawienia poznawczego, czyli nawyków i schematów myślowych. Dwie główne formy terapii, które uznawane są za najskuteczniejsze w tym wypadku, to terapia poznawczo-behawioralna i terapia psychodynamiczna. W trakcie leczenia zwraca się uwagę na samoakceptację, opanowanie lęku, a także zwiększenie poczucia bezpieczeństwa i zaufania. Relacja z terapeutą może służyć jako wzór dla kolejnych związków z ludźmi w świecie rzeczywistym. Psychoterapia pozwala na otwarcie się na relacje z innymi, dzięki czemu dużo łatwiejsze będzie stworzenie odpowiednich związków partnerskich w przyszłości.

Zobacz film: Nieśmiałość - cecha charakteru czy fobia społeczna?

Zobacz film: Nieśmiałość - cecha charakteru czy fobia społeczna? Źródło: Dzień Dobry TVN

Autor: Redakcja Dzień Dobry TVN

podziel się:

Pozostałe wiadomości

Joanna Jędrzejczyk w roli stand-uperki. "Robię rzeczy, których nie potrafię i mam prawo tego nie umieć"

Joanna Jędrzejczyk w roli stand-uperki. "Robię rzeczy, których nie potrafię i mam prawo tego nie umieć"

Król Karol otrzymał tysiące listów z całego świata. "To największa otucha i wsparcie"

Król Karol otrzymał tysiące listów z całego świata. "To największa otucha i wsparcie"

Zastanawiasz się, jak chronić swoje córki? Sylvester Stallone  ma na to nietypowy sposób

Zastanawiasz się, jak chronić swoje córki? Sylvester Stallone ma na to nietypowy sposób

Depresja czy bunt - jak pomóc własnemu dziecku? "To sygnał, którego nie wolno zostawić"

Depresja czy bunt - jak pomóc własnemu dziecku? "To sygnał, którego nie wolno zostawić"

Reporterka DDTVN nagrodzona za wyjątkowy materiał. Dzięki niej szansa na pomoc innym wzrosła

Reporterka DDTVN nagrodzona za wyjątkowy materiał. Dzięki niej szansa na pomoc innym wzrosła

Mieszkanie razem czy osobno - co jest lepsze dla związku? Psycholog radzi

Mieszkanie razem czy osobno - co jest lepsze dla związku? Psycholog radzi

Ostatnia wizyta Tomasza Komendy w Dzień Dobry TVN. Cieszył się, że zostanie ojcem

Ostatnia wizyta Tomasza Komendy w Dzień Dobry TVN. Cieszył się, że zostanie ojcem

Jak działają internetowi dawcy nasienia? "Lepiej jest to zrobić metodą naturalną, ze zbliżeniem"

Jak działają internetowi dawcy nasienia? "Lepiej jest to zrobić metodą naturalną, ze zbliżeniem"

Puchar Świata w Snowboardzie Alpejskim pierwszy raz odbywa się w Polsce. Co warto wiedzieć o imprezie?
Materiał promocyjny

Puchar Świata w Snowboardzie Alpejskim pierwszy raz odbywa się w Polsce. Co warto wiedzieć o imprezie?

W tym miejscu wypoczniesz i zapomnisz o problemach. Ekspertka zdradza sześć trików na stworzenie domowego kącika relaksu
Materiał promocyjny

W tym miejscu wypoczniesz i zapomnisz o problemach. Ekspertka zdradza sześć trików na stworzenie domowego kącika relaksu

Kiełek czeka na adopcję

Kiełek czeka na adopcję

Ferie zimowe warto spędzić w Wiśle!
Materiał promocyjny

Ferie zimowe warto spędzić w Wiśle!

Czy Kate Middleton jest w ciąży? "Król Karol chciałby znów zostać dziadkiem"

Czy Kate Middleton jest w ciąży? "Król Karol chciałby znów zostać dziadkiem"

Ubrania z drugiej ręki: hit czy kit?

Ubrania z drugiej ręki: hit czy kit?

Szymon Wydra w nowej roli. Młodzież nazywa go wujkiem. "To mnie inspiruje"

Szymon Wydra w nowej roli. Młodzież nazywa go wujkiem. "To mnie inspiruje"

Przeglądał mieszkania na sprzedaż. "Zdębiałem, jak to zobaczyłem"

Przeglądał mieszkania na sprzedaż. "Zdębiałem, jak to zobaczyłem"

Poduszki kontra zmarszczki. "To naprawdę wygodne"

Poduszki kontra zmarszczki. "To naprawdę wygodne"

Rafał Maślak ma swoje poranne rytuały. Jak dobrze zacząć dzień? "Zawsze to robię"
Materiał promocyjny

Rafał Maślak ma swoje poranne rytuały. Jak dobrze zacząć dzień? "Zawsze to robię"

Agnieszka Chylińska o początkach kariery. "To było strasznie bolesne"

Agnieszka Chylińska o początkach kariery. "To było strasznie bolesne"

Tak Agnieszka i Wojtek ze "ŚOPW" świętowali 5. rocznicę

Tak Agnieszka i Wojtek ze "ŚOPW" świętowali 5. rocznicę

Kuchnia na zimowe szaleństwa. "Proteiny są dla nas niesamowicie ważne"
Materiał promocyjny

Kuchnia na zimowe szaleństwa. "Proteiny są dla nas niesamowicie ważne"

Lekarze alarmują: to tykają bomba. Codziennie mamy z tym do czynienia

Lekarze alarmują: to tykają bomba. Codziennie mamy z tym do czynienia

Atuty województwa śląskiego. Tu warto przyjechać w każdą porę roku. "Jesteśmy gościnnym regionem"
Materiał promocyjny

Atuty województwa śląskiego. Tu warto przyjechać w każdą porę roku. "Jesteśmy gościnnym regionem"

Cellulit nie musi być problemem. Sprawdź, jak skutecznie się go pozbyć

Cellulit nie musi być problemem. Sprawdź, jak skutecznie się go pozbyć

Jak przygotować rzeczy do sprzedaży na Vinted?
Materiał promocyjny

Jak przygotować rzeczy do sprzedaży na Vinted?

Marcin Prokop wyznał, jaki jest jego najcenniejszy talent. "Dość dobrze go wykorzystuję"

Marcin Prokop wyznał, jaki jest jego najcenniejszy talent. "Dość dobrze go wykorzystuję"

Taneczna rozgrzewka na stoku. Akcja #DDdance i Projekt Zima

Taneczna rozgrzewka na stoku. Akcja #DDdance i Projekt Zima

Julia Wieniawa zdecydowała się na szczere wyznanie. "Usiadłam i rozpłakałam się"

Julia Wieniawa zdecydowała się na szczere wyznanie. "Usiadłam i rozpłakałam się"

Nowy rok, nowe… wnętrze. Rusza nowy program w Dzień Dobry TVN - Sposób na wnętrze! Weź udział w castingu
Materiał promocyjny

Nowy rok, nowe… wnętrze. Rusza nowy program w Dzień Dobry TVN - Sposób na wnętrze! Weź udział w castingu

Małgorzata Heretyk-Musiał i Ernest Musiał o swoim przepisie na miłość. "Dzięki temu jest spokojniej i bardziej rodzinnie"

Małgorzata Heretyk-Musiał i Ernest Musiał o swoim przepisie na miłość. "Dzięki temu jest spokojniej i bardziej rodzinnie"

Czego mężczyźni oczekują od kobiet?

Czego mężczyźni oczekują od kobiet?

Nie wiesz, jak rozmawiać ze swoim psem? Waszą komunikację poprawi Radek Ekwiński. Napisz do nas

Nie wiesz, jak rozmawiać ze swoim psem? Waszą komunikację poprawi Radek Ekwiński. Napisz do nas

"Detektywi" i pies, który im pomaga. "To jest gwiazda tego serialu"

"Detektywi" i pies, który im pomaga. "To jest gwiazda tego serialu"

Książę Harry o nowotworze u króla Karola III. Zaskakujące wyznanie

Książę Harry o nowotworze u króla Karola III. Zaskakujące wyznanie

Szczere wyznanie Luny dotyczące Eurowizji. Co sądzi o konkursie?

Szczere wyznanie Luny dotyczące Eurowizji. Co sądzi o konkursie?

Kultowi bohaterowie "Samych swoich" powracają na ekrany. "To zupełnie inna historia"

Kultowi bohaterowie "Samych swoich" powracają na ekrany. "To zupełnie inna historia"

"Kochamy i chcemy być kochani". Osoby w spektrum autyzmu mówią o miłości

"Kochamy i chcemy być kochani". Osoby w spektrum autyzmu mówią o miłości

Oszpecała córkę żrącą substancją? Dziecko straciło część ucha

Oszpecała córkę żrącą substancją? Dziecko straciło część ucha

E-sklep TVN. Co jest w ofercie? "Widzowie poczują się częścią czegoś większego"
Materiał promocyjny

E-sklep TVN. Co jest w ofercie? "Widzowie poczują się częścią czegoś większego"

To one nauczą uczestników "Czas na Show. Drag Me Out" sztuki performensu

To one nauczą uczestników "Czas na Show. Drag Me Out" sztuki performensu

Mata w programie "Autentyczni". Czym jest dla niego spektrum autyzmu?

Mata w programie "Autentyczni". Czym jest dla niego spektrum autyzmu?

Wzięli ślub w teatrze. "Po przysięgach wykonaliśmy krótki stand-up o naszych gościach"

Wzięli ślub w teatrze. "Po przysięgach wykonaliśmy krótki stand-up o naszych gościach"

Te znaki zodiaku to prawdziwe królowe lodu. Ich serce ciężko jest zdobyć

Te znaki zodiaku to prawdziwe królowe lodu. Ich serce ciężko jest zdobyć

Coraz więcej singli praktykuje sober dating. "Czujemy to, co autentycznie przeżywamy"

Coraz więcej singli praktykuje sober dating. "Czujemy to, co autentycznie przeżywamy"

Ogromny sukces polskich lekarzy. "To było coś, czego nie zapomnę"

Ogromny sukces polskich lekarzy. "To było coś, czego nie zapomnę"

Prosty i przyjemny trening na zimową chandrę. Jak ćwiczyć na hula hop?

Prosty i przyjemny trening na zimową chandrę. Jak ćwiczyć na hula hop?

"The Traitors. Zdrajcy". Jakie są reguły nowego programu TVN?

"The Traitors. Zdrajcy". Jakie są reguły nowego programu TVN?

Tatiana Okupnik usłyszała od innych: "Zepsułaś wszystko"

Tatiana Okupnik usłyszała od innych: "Zepsułaś wszystko"

Substancje psychoaktywne, kradzieże, seks

Substancje psychoaktywne, kradzieże, seks

"The Traitors. Zdrajcy". Poznaj interesujących uczestników nowego programu

"The Traitors. Zdrajcy". Poznaj interesujących uczestników nowego programu

#DzieńDobrywPolsce. Potrzebujesz interwencji Dzień Dobry TVN? Napisz do nas

#DzieńDobrywPolsce. Potrzebujesz interwencji Dzień Dobry TVN? Napisz do nas