Lateralizacja – czym jest i jak radzić sobie z jej zaburzeniami?

Mózg
Hero Images/Getty images
Źródło: Hero Images
Lateralizacja to funkcjonalna dominacja jednej ze stron ciała – jej przewaga związana z aktywnością ruchową, wykorzystaniem narządu wzroku i słuchu. Asymetria czynnościowa wynika z różnic w budowie półkul mózgowych. U większości ludzi występuje lateralizacja jednorodna prawostronna.

Lateralizacja to termin pochodzący od łacińskiego słowa lateralis – „boczny”. Z jego użyciem można się spotkać w różnych kontekstach, nie tylko asymetrii czynnościowej. W medycynie oznacza się nim elementy oddalone od osi pośrodkowej ciała. Mówi się też np. o lateralizacji rzepki – gdy, na skutek kontuzji, ulega ona patologicznemu przemieszczeniu.

Co to jest lateralizacja?

Lateralizacja (inaczej: stronność) to funkcjonalna przewaga jednej ze stron ciała związana z dominowaniem u danej osoby jednej z półkul mózgowych. Półkula lewa odpowiada za logiczne myślenie. Mieści się w niej ośrodek mowy i innych funkcji językowych. Prawa półkula steruje myśleniem przestrzennym, abstrakcyjnym. Odpowiada za emocje, intuicję, zdolności twórcze. W związku ze skrzyżowaniem dróg nerwowych u osób z lateralizacją prawostronną bardziej aktywna jest półkula lewa, a z lateralizacją lewostronną – półkula prawa. Właśnie ze względu na tę zależność ludzie leworęczni często są uzdolnieni artystycznie, podczas gdy praworęczni lepiej radzą sobie z myśleniem analitycznym.

U większości ludzi dominuje półkula lewa, co sprawia, że prezentują model lateralizacji prawostronnej. Oznacza to na przykład, że:

  • piszą i wykonują inne precyzyjne czynności prawą ręką,
    • kopią piłkę prawą nogą,
      • patrzą prawym okiem przez lunetę.

        Odwrotna sytuacja ma miejsce w przypadku ludzi o lateralizacji lewostronnej, z dominacją prawej półkuli.

        Lateralizacja skrzyżowana i nieustalona

        Istnieje kilka modeli stronności, spośród których za normę uznaje się lateralizację jednostronną (jednorodną). Jest to sytuacja, w której u danej osoby dominują elementy z jednej strony ciała – lewej (lewa ręka, noga, oko i ucho) lub prawej (prawa ręka, noga, oko i ucho). Zdarzają się też rozmaite warianty niejednorodne, czyli mieszane. Mówi się wówczas o lateralizacji skrzyżowanej – np. u osób leworęcznych, u których dominuje prawe oko. Jeszcze innym przypadkiem jest lateralizacja nieustalona (inaczej: słaba) – występuje, gdy nie można ustalić przewagi jednej ze stron ciała, np. u ludzi oburęcznych.

        Lateralizacja skrzyżowana, podobnie jak nieustalona, nie jest chorobą. Stanowi wrodzony sposób przetwarzania informacji przez mózg. W takich przypadkach mówi się jednak niekiedy o zaburzeniach lateralizacji, ponieważ niezgodność w stronności poszczególnych części ciała, np. oko – ręka, może powodować trudności w ich współdziałaniu: zakłócać procesy syntezy wzrokowej czy koordynację ruchową. Osoby z lateralizacją skrzyżowaną nie radzą sobie np. z odwzorowywaniem obserwowanych obrazów. Sytuacja taka dotyczy zwłaszcza dzieci, które dopiero zdobywają umiejętność pisania, czytania, liczenia. Mogą one mieć skłonność do zapisywania odwróconych liter czy zmieniania szyku liczb. Z kolei dzieci z lateralizacją nieustaloną miewają problem z rozróżnieniem prawej i lewej strony ciała, orientacją przestrzenną.

        Kształtowanie lateralizacji u dzieci

        Stronność powstaje w wieku dziecięcym, najczęściej pomiędzy 2. a 4. rokiem życia. Proces ten kończy się w wieku szkolnym. Fakt, że lateralizacja nie jest u dziecka jednostronna, nie powinien budzić niepokoju, o ile nie towarzyszą temu np. problemy z percepcją wzrokową czy orientacją w przestrzeni. Alarmujące powinny być występujące wtórne trudności emocjonalne dziecka.

        Na kształtowanie się stronności można wpływać. Uprzednio jednak należy wykonać badanie lateralizacji. Ostateczną diagnozę musi postawić specjalista (np. psycholog dziecięcy), ale wstępny test łatwo przeprowadzić w domowych warunkach. Wystarczy poprosić dziecko, by np. coś narysowało, stanęło na jednej nodze czy zajrzało przez otwór do pudełka, by zaobserwować, którą rękę, nogę i oko wybiera przy danej czynności.

        Jeśli maluch zdradza objawy lateralizacji skrzyżowanej lub nieustalonej, warto zachęcać go do ćwiczeń aktywizujących określoną stronę ciała. Przyjmuje się, że kryterium wyboru stanowi dominujące oko. Jeśli jest to oko prawe, warto usprawniać motorykę dziecka pod kątem prawej strony ciała, jeśli lewe – pod kątem lewej. Nie należy jednak robić tego za wszelką cenę, ponieważ konsekwencje zmuszania kilkulatka do zmiany wrodzonej lateralizacji bywają dużo poważniejsze niż trudności związane z ewentualne naturalnymi nieprawidłowościami. Rozwijające się pod nieustanną presją dziecko może stać się niepewne siebie, znerwicowane, lękliwe i wycofane lub przeciwnie – nadpobudliwe, agresywne. Lateralizacja nie przesądza w żaden sposób o sukcesach w nauce czy życiowym powodzeniu. Może co najwyżej przysporzyć uczniowi pewnych trudności na początku edukacji i sprawić, że będzie musiał podjąć nieco bardziej wytężoną pracę niż jego rówieśnicy z lateralizacją jednostronną.

        Zoacz film: Badacz ludzkiego mózgu. Źródło: Dzień dobry TVN

        Zobacz też:

        Gimnastykuj mózg. Nie pożałujesz.

        Jelita to nasz drugi mózg?

        Tasiemiec bąblowcowy. Jak można się zarazić? Jak go wykryć?

        Autor: Redakcja Dzień Dobry TVN

        Źródło zdjęcia głównego: Hero Images

        podziel się:

        Pozostałe wiadomości

        Muzyk Kultu wydał oświadczenie w sprawie zatrzymania

        Muzyk Kultu wydał oświadczenie w sprawie zatrzymania

        Już za chwilę rozkwitnie wiosna, a wraz z nią nowa ramówka w TVN

        Już za chwilę rozkwitnie wiosna, a wraz z nią nowa ramówka w TVN

        Koniec z plotkami na temat zdrowia Kate Middleton. Rzecznik ujawnia prawdę

        Koniec z plotkami na temat zdrowia Kate Middleton. Rzecznik ujawnia prawdę

        "Pokaż nam, jak bardzo kochasz Diunę" i wygraj bilety do kina

        "Pokaż nam, jak bardzo kochasz Diunę" i wygraj bilety do kina

        Ruszyła 8. edycja konkursu POLSKI PACJENT W AVÈNE. Do wygrania wyjazd do Centrum Hydroterapii w Avène we Francji oraz emolienty XERACALM A.D
        Materiał promocyjny

        Ruszyła 8. edycja konkursu POLSKI PACJENT W AVÈNE. Do wygrania wyjazd do Centrum Hydroterapii w Avène we Francji oraz emolienty XERACALM A.D

        "Jazda konno, strzelanie z łuku". Gwiazda serialu "Odwilż" ujawnia swoje zawodowe marzenie

        "Jazda konno, strzelanie z łuku". Gwiazda serialu "Odwilż" ujawnia swoje zawodowe marzenie

        Pyszne i zdrowe. Poznajcie fenomenalne sposoby na przygotowanie mięsa wieprzowego
        Materiał promocyjny

        Pyszne i zdrowe. Poznajcie fenomenalne sposoby na przygotowanie mięsa wieprzowego

        Zaczęło się od bólu gardła. Skończyło się na amputacji wszystkich kończyn

        Zaczęło się od bólu gardła. Skończyło się na amputacji wszystkich kończyn

        Bradley Cooper szczerze o ojcostwie. "Nie jestem pewien, czy bym żył, gdybym nie był tatą"

        Bradley Cooper szczerze o ojcostwie. "Nie jestem pewien, czy bym żył, gdybym nie był tatą"

        Bonding, czyli szybka i niedroga korekta uśmiechu. "Jest to plomba na zewnątrz zęba"
        Materiał promocyjny

        Bonding, czyli szybka i niedroga korekta uśmiechu. "Jest to plomba na zewnątrz zęba"

        "Odwilż" - nowy serial kryminalny w TVN. Kiedy premiera?

        "Odwilż" - nowy serial kryminalny w TVN. Kiedy premiera?

        Jak odświeżyć swoją garderobę na wiosnę? Wykorzystaj drugi obieg
        Materiał promocyjny

        Jak odświeżyć swoją garderobę na wiosnę? Wykorzystaj drugi obieg

        Mieszkanie razem czy osobno - co jest lepsze dla związku? Psycholog radzi

        Mieszkanie razem czy osobno - co jest lepsze dla związku? Psycholog radzi

        Przeglądał mieszkania na sprzedaż. "Zdębiałem, jak to zobaczyłem"

        Przeglądał mieszkania na sprzedaż. "Zdębiałem, jak to zobaczyłem"

        Tak Agnieszka i Wojtek ze "ŚOPW" świętowali 5. rocznicę

        Tak Agnieszka i Wojtek ze "ŚOPW" świętowali 5. rocznicę

        Jak przygotować rzeczy do sprzedaży na Vinted?
        Materiał promocyjny

        Jak przygotować rzeczy do sprzedaży na Vinted?

        Marcin Prokop wyznał, jaki jest jego najcenniejszy talent. "Dość dobrze go wykorzystuję"

        Marcin Prokop wyznał, jaki jest jego najcenniejszy talent. "Dość dobrze go wykorzystuję"

        Nowy rok, nowe… wnętrze. Rusza nowy program w Dzień Dobry TVN - Sposób na wnętrze! Weź udział w castingu
        Materiał promocyjny

        Nowy rok, nowe… wnętrze. Rusza nowy program w Dzień Dobry TVN - Sposób na wnętrze! Weź udział w castingu

        Czego mężczyźni oczekują od kobiet?

        Czego mężczyźni oczekują od kobiet?

        Nie wiesz, jak rozmawiać ze swoim psem? Waszą komunikację poprawi Radek Ekwiński. Napisz do nas

        Nie wiesz, jak rozmawiać ze swoim psem? Waszą komunikację poprawi Radek Ekwiński. Napisz do nas

        "Detektywi" i pies, który im pomaga. "To jest gwiazda tego serialu"

        "Detektywi" i pies, który im pomaga. "To jest gwiazda tego serialu"

        Uczniowie w wyjątkowy sposób pożegnali szkolną sekretarkę. "Serce zostawiła w ekonomiku"

        Uczniowie w wyjątkowy sposób pożegnali szkolną sekretarkę. "Serce zostawiła w ekonomiku"

        Czterodniowy tydzień pracy w Polsce. Czy pomysł ma szansę wejść w życie?

        Czterodniowy tydzień pracy w Polsce. Czy pomysł ma szansę wejść w życie?

        Kultowi bohaterowie "Samych swoich" powracają na ekrany. "To zupełnie inna historia"

        Kultowi bohaterowie "Samych swoich" powracają na ekrany. "To zupełnie inna historia"

        Oszpecała córkę żrącą substancją? Dziecko straciło część ucha

        Oszpecała córkę żrącą substancją? Dziecko straciło część ucha

        E-sklep TVN. Co jest w ofercie? "Widzowie poczują się częścią czegoś większego"
        Materiał promocyjny

        E-sklep TVN. Co jest w ofercie? "Widzowie poczują się częścią czegoś większego"

        Rok przestępny - magiczny czy pechowy? Według niektórych może być rokiem wojny

        Rok przestępny - magiczny czy pechowy? Według niektórych może być rokiem wojny

        To one nauczą uczestników "Czas na Show. Drag Me Out" sztuki performensu

        To one nauczą uczestników "Czas na Show. Drag Me Out" sztuki performensu

        Partnerka Artura Szpilki była ofiarą przemocy. "Miałam nóż na gardle, dosłownie"

        Partnerka Artura Szpilki była ofiarą przemocy. "Miałam nóż na gardle, dosłownie"

        To miała być niezapomniana impreza. Zakończyła się płaczem dzieci i przyjazdem policji

        To miała być niezapomniana impreza. Zakończyła się płaczem dzieci i przyjazdem policji

        Jednego dnia został tatą 4 dzieci i stracił żonę

        Jednego dnia został tatą 4 dzieci i stracił żonę

        Tabletka "dzień po" to bomba hormonalna? Lekarz rozwiewa wątpliwości

        Tabletka "dzień po" to bomba hormonalna? Lekarz rozwiewa wątpliwości

        "The Traitors. Zdrajcy". Jakie są reguły nowego programu TVN?

        "The Traitors. Zdrajcy". Jakie są reguły nowego programu TVN?

        Robisz zdjęcia telefonem? W tych miejscach będzie cię to słono kosztować

        Robisz zdjęcia telefonem? W tych miejscach będzie cię to słono kosztować

        Substancje psychoaktywne, kradzieże, seks

        Substancje psychoaktywne, kradzieże, seks

        "The Traitors. Zdrajcy". Poznaj interesujących uczestników nowego programu

        "The Traitors. Zdrajcy". Poznaj interesujących uczestników nowego programu

        #DzieńDobrywPolsce. Potrzebujesz interwencji Dzień Dobry TVN? Napisz do nas

        #DzieńDobrywPolsce. Potrzebujesz interwencji Dzień Dobry TVN? Napisz do nas