Dlaczego żywienie w chorobie nowotworowej jest kluczowe?
Leczenie onkologiczne to ogromne obciążenie dla organizmu. Terapie takie jak chemio‑ czy radioterapia wpływają nie tylko na komórki nowotworowe, ale również na zdrowe tkanki, co często prowadzi do osłabienia, utraty apetytu i spadku masy ciała. Właśnie dlatego odpowiednio dobrana dieta staje się jednym z filarów wspierających proces leczenia.
W Dzień Dobry TVN o swoich doświadczeniach opowiedziała była pacjentka onkologiczna Dominika Urbaniak, która podkreślała, jak długą drogę musiała przejść, by odzyskać siły po zakończonej terapii.
- Dopiero teraz, dwa lata praktycznie po zakończeniu chemioterapii, mogę powiedzieć, że czuję się znacznie lepiej, czuję się dobrze. Mam siłę na to, żeby w końcu wrócić do swojej ulubionej aktywności fizycznej. W końcu nadążam za córką, bo mam małą trzylatkę w domu. Ale jest to proces naprawdę długotrwały - mówi pani Dominika.
W trakcie leczenia chorzy często zmagają się z objawami, które utrudniają jedzenie: nudnościami, zaburzeniami smaku, suchością w ustach czy brakiem apetytu. Dominika Urbaniak przyznała, że jednym z największych wyzwań było dla niej samo regularne spożywanie posiłków.
- Przywiązałam wagę szczególnie do regularności posiłków, do tego, żeby w ogóle jeść, bo to było trudne. Ale też do tego, żeby to były produkty wartościowe, żeby dostarczać i białka, i dobrych węglowodanów, witamin, które zostały wypłukane przez całe leczenie - tłumaczy pacjentka.
Rola białka i innych składników odżywczych w diecie pacjenta onkologicznego
Jednym z najważniejszych składników odżywczych w diecie osób leczonych onkologicznie jest białko. Dietetyk kliniczna dr n. med. Iwona Sajór wyjaśniała, dlaczego jego odpowiednia podaż jest tak istotna.
- Białko ma tutaj szczególne znaczenie, ponieważ służy nam do odbudowy uszkodzonych komórek, tkanek, które w czasie leczenia doznają uszczerbku. Ono też buduje nasz układ odpornościowy, buduje nasze mięśnie, więc rzeczywiście bez odpowiedniej ilości białka jest trudno - uświadamia ekspertka.
Co więcej, zapotrzebowanie na białko u pacjentów onkologicznych znacząco rośnie.
- Zapotrzebowanie osoby chorej na nowotwór w czasie leczenia onkologicznego jest praktycznie dwukrotnie większe od osoby zdrowej. Czyli w czasie leczenia potrzebujemy tego białka dużo więcej - dodaje dr Sajór.
Choć białko jest kluczowe, nie jest jedynym elementem, o który należy zadbać. Dr Sajór zwróciła uwagę na rolę kwasów tłuszczowych i węglowodanów:
- Szczególną rolę w utrzymaniu masy mięśniowej przypisuje się chociażby kwasom Omega-3, na które zapotrzebowanie w czasie leczenia i po zakończeniu leczenia jest kilkakrotnie większe niż u osoby zdrowej. Oczywiście liczą się też węglowodany - zaznacza gościni Dzień Dobry TVN.
Kiedy jedzenie staje się trudne - wsparcie żywności specjalnego przeznaczenia medycznego
W okresach nasilonych działań niepożądanych leczenia, gdy apetyt spada, a jedzenie pełnych posiłków jest trudne, pomocna może być żywność specjalnego przeznaczenia medycznego.
- W czasie leczenia chemioterapią czy radioterapią taka żywność specjalnego przeznaczenia medycznego obejmująca różne preparaty (w formie płynnej, w formie proszku, który można dodawać do posiłków) może uzupełniać podstawową dietę, szczególnie wtedy, kiedy nie ma apetytu - wyjaśnia dr Sajór.
Takie preparaty jak np. Nutridrink Protein są skoncentrowanym źródłem energii, białka i składników odżywczych, co pozwala dostarczyć organizmowi to, czego potrzebuje, nawet w niewielkiej objętości.
- Tutaj w relatywnie małej formie, w małej objętości mamy dużą zawartość tych wszystkich składników odżywczych, których nasz organizm po prostu potrzebuje - zaznacza ekspertka.
Dieta w chorobie onkologicznej - czat
Jakie składniki/makroelementy są najważniejsze w diecie pacjenta onkologicznego? Na co warto zwrócić uwagę?
- Dietetyk kliniczna dr n med. Iwona Sajór: W diecie pacjenta onkologicznego bardzo ważne jest prawidłowe zbilansowanie diety, na którą powinny składać się zarówno węglowodany (około 35-50 proc. energii), tłuszcze (30-50 proc. energii) i białko (15-20proc. energii). Nie można zapomnieć również o witaminach i składnikach mineralnych, na które zapotrzebowanie należy realizować na poziomie indywidualnym. Szczególną uwagę warto zwrócić na białko - przeciętnie pacjent onkologiczny potrzebuje ok. 1,5 grama białka na 1kg masy ciała. Oprócz tego w diecie powinny znaleźć się kwasy omega-3 i witaminy antyoksydacyjne.
Ile białka powinna spożywać osoba w trakcie chemioterapii?
- Przeciętne zapotrzebowanie w trakcie leczenia choroby nowotworowej wynosi ok. 1,5 grama białka na 1kg masy ciała. Jednak indywidualne zapotrzebowanie należy ustalić w oparciu o aktualne badania biochemiczne, masę ciała, poziom aktywności fizycznej i wydolność narządów ( w szczególności nerek i wątroby).
Jakie produkty należy ograniczać w chorobie onkologicznej?
- W trakcie choroby onkologicznej nie służy spożywanie nadmiernej ilości cukru (szczególnie pochodzącego ze słodkich napojów, słodyczy, słodkich wypieków). Najlepiej wyeliminować produkty wysokoprzetworzone, zawierające w składzie wiele dodatków - azotany, azotyny, fosforany, olej palmowy, glutaminian sodu, syropy glukowozowo-fruktozowe. Nie należy spożywać potraw smażonych (kotletów mięsnych, smażonego i mocno przypieczonego mięsa). Przeciwwskazane jest spożywanie alkoholu w każdej postaci.
Czy chory na nowotwór powinien jeść bardziej kaloryczne potrawy? Np. więcej cukru i tłuszczu?
- Zapotrzebowanie kaloryczne pacjenta w czasie leczenia choroby nowotworowej zwykle jest większe niż przed rozpoznaniem nowotworu. Wiele zależy od aktualnego stanu odżywiania, sposobu leczenia i lokalizacji nowotworu. Jednak w trakcie intensywnego leczenia chemioterapią lub radioterapią osoba chora powinna spożywać ok. 10-20 proc. więcej kalorii niż dotychczas. Nie zawsze jest możliwe zwiększenie kaloryczności diety, dlatego w takich sytuacjach warto rozważyć uzupełnienie diety o preparaty do żywienia medycznego. Aby dobrać odpowiedni preparat warto skonsultować się wcześniej z lekarzem lub dietetykiem klinicznym. Większość tych preparatów w małej objętości zawiera odpowiednie proporcje składników odżywczych w dobrze przyswajalnych formach. Z tego powodu łatwiej uzupełnić dietę o potrzebne składniki.
Czy dietę onkologiczną powinno się utrzymywać również po przejściu raka? Mama jest po raku piersi, wycięty, ale bez chemioterapii. Przyjmuje leki na raka po zabiegu.
- Dieta jest bardzo ważnym elementem profilaktyki pierwotnej, czyli może zmniejszać ryzyko nawrotu choroby, a ponadto ułatwia regenerację organizmu po zakończeniu leczenia. Utrzymywanie prawidłowych nawyków żywieniowych po chorobie nowotworowej może również zmniejszać ryzyko wzrostu masy ciała, co nie jest rzadkością w przypadku hormonoterapii stosowanej w raku piersi.
Czy w czasie leczenia onkologiczne można stosować dietę roślinną?
- Z uwagi na zwiększone zapotrzebowanie na białko (szczególnie białko pełnowartościowe, którego głównym źródłem są produkty zwierzęce) odpowiednie zbilansowanie diety roślinnej może być trudne. Leczenie onkologiczne może powodować różnego rodzaju dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego (wzdęcia, biegunki, bóle brzucha), a podstawowe produkty zawierające białko w diecie roślinnej mogą być ciężkostrawne i wzdymające. Nie jest to wykluczone, ale wymaga odpowiedniego zbilansowania diety i suplementacji.
Mam usunięty żołądek i stosuje dietę lekkostrawną. Mam zakończoną chemioterapię, ale bardzo ciężko mi jest przytyć. Nie wiem kiedy wprowadzać produkty - lekarz mi powiedział, że mam bardzo uważać z surowymi owocami i warzywami, więc boję się je jeść. Czy jest jakaś zasada kiedy i co wprowadzać po usunięciu całego żołądka?
- Rozszerzanie diety po usunięciu żołądka jest zawsze kwestią indywidualną. W pierwszych tygodniach po operacji najlepszym rozwiązaniem jest spożywanie częstych, ale małych objętościowo posiłków (nawet 6-8 w ciągu dnia). Posiłki te powinny być gotowane i przecierane lub miksowane. W miarę upływu czasu jeśli regeneracja następuje prawidłowo można zacząć rozszerzać dietę o kolejne produkty, ale bardzo ważne jest aby wszystko bardzo dokładnie gryźć przed połknięciem. Jeśli chodzi o warzywa i owoce to ich tolerancja może być indywidualna. Przy wprowadzaniu surowych bardzo ważne jest aby je bardzo dokładnie umyć, obrać ze skórki, rozdrobnić (zetrzeć na tarce, zmiksować, drobno pokroić) i zacząć od małych ilości, aby sprawdzić jak się po nich czujemy. Ważne jest także wybieranie owoców bez pestek i wydrążanie nasion z warzyw.
Czy wskazane jest picie nutridrinków przy chorobie nowotworowej. Jest taka powszechna opinia, że rak żywi się cukrem a te nutridrinki zawierają cukier.
- Preparaty do żywienia medycznego mogą być istotnym wsparciem diety, szczególnie kiedy chorzy nie są w stanie dostarczyć odpowiedniej ilości wszystkich niezbędnych składników odżywczych. W preparatach tego rodzaju oprócz węglowodanów (cukrów) zawarte są inne cenne składniki - duża ilość białka, zdrowe tłuszcze, witaminy i składniki mineralne. Bez odpowiedniej ilości węglowodanów w diecie pacjenta onkologicznego białko będzie zużywane na potrzebny energetyczne zamiast na odbudowę uszkodzonych w czasie leczenia tkanek. Ilość węglowodanów zawarta w preparatach do żywienia medycznego jest proporcjonalna do ilości białka i tłuszczu, naśladując prawidłowe proporcje tych składników w diecie.
Co stosować i jakie jedzenie przygotowywać? Mój partner jest onkologiczny - rak lewego płuca mocno złośliwy, z przerzutami na kości.
- W takiej sytuacji bardzo ważne są częste i regularne posiłki, złożone zarówno z białka (chude mięso, ryby, jajka, nabiał), węglowodanów (pieczywa, kasz, ryżu, makaronów, ziemniaków, warzyw i owoców) i tłuszczów (oliwa z oliwek, mielone orzechy, pestki, awokado). Cennym uzupełnieniem diety mogą być preparaty do żywienia medycznego, które uzupełnią zwiększone zapotrzebowanie na białko i kwasy tłuszczowe omega-3, które są bardzo ważnymi składnikami w przebiegu leczenia raka płuca. Preparaty tego rodzaju można stosować jako przekąski między głównymi posiłkami. Ważne jest aby spożywać je powoli, w małych porcjach co najmniej przez 30 minut.
Co konkretnie poleca Pani jeść w trakcie chemioterapii? Których owoców należy jeść najwięcej (lekarz twierdzi żeby odstawić grejpfruty).
- Owoce są cennym źródłem składników bioaktywnych o działaniu przeciwzapalnym i warto aby znalazły się w codziennej diecie pacjenta z chorobą nowotworową. Nie należy jednak przesadzać z ich ilością, dużo więcej należy zjadać warzyw. Większość owoców jest dozwolona w czasie chemioterapii. Wyjątkiem są grejpfruty i sok z tych owoców, limonki, granaty, żurawina, ponieważ składniki w nich zawarte wchodzą w niebezpieczne interakcje ze składnikami leków. W skutek takich interakcji może dochodzić do nasilenia toksyczności leczenia, ale też leczenie może być nieskuteczne.
Jak zachęcić dziecko (9 lat), które jest chore na białaczkę i przyjmuje chemię codziennie, aby jadło zdrowe posiłki. Generalnie nie ma na nic ochoty. Prośby niewiele pomagają. Tłumaczymy, że to dla zdrowia itd. Często chce jeść rzeczy typu fastfood, ale wolimy żeby to zjadła niż nic.
- Prawidłowo zbilansowane posiłki dostarczające odpowiedniej ilości białka, tłuszczów, węglowodanów, witamin i składników mineralnych są ważnym elementem wspierającym leczenie białaczki a także rozwój dziecka. Potrawy typu fastfood nie są źródłem niezbędnych składników odżywczych. Może pewnym rozwiązaniem może być przygotowywanie domowych, zdrowszych wersji ulubionych dań. Przykładem może być domowy burger z dużą ilością warzyw i niespiecznonym mięsem, domowy kebab z kaszą i pieczonym mięsem oraz warzywami, pieczone ziemniaki zamiast frytek. Alternatywą dla batoników mogą być "kulki mocy" z suszonymi owocami, kakao i orzechami.
Mam 34 lata i leczę się na chłoniaka grudkowego. Jestem już po leczeniu chemioterapią r chop, obecnie już mam osiągniętą remisję, ale jestem na leczeniu podtrzymującym przez kolejny rok. Czasami mam uczucie braku siły w mięśniach po większym wysiłku. Co powinny zawierać moje posiłki, czego powinno być najwięcej na talerzu, aby organizm mógł się regenerować i mieć więcej siły?
- Osłabienie po leczeniu chemioterapią występuje relatywnie często i zwykle jest związane z ubytkiem masy mięśniowej. Aby odbudować mięśnie ważne jest spożywanie odpowiedniej ilości białka w diecie (ok 1,5 grama na 1kg masy ciała). Równie ważne są węglowodany pochodzące z niskoprzetworzonych produktów zbożowych, warzyw i owoców, a także zdrowe tłuszcze zawarte w oliwie, orzechach, rybach. Dietę można wesprzeć żywnością specjalnego przeznaczenia medycznego. Oprócz tego ważna jest regularna, umiarkowana aktywność ruchowa.
Jestem pacjentką onkologiczną od 2 lat, jestem po chemioterapii i radioterapii. Mam dołożone leczenie lekiem kisqali. Co jeść, a czego unikać żeby wyniki morfologii były cały czas dobre?
- Bardzo ważne jest jak największe urozmaicenie diety, ponieważ nie ma jednego produktu, który dostarczyłby wszystkich niezbędnych składników odżywczych. Urozmaicenie to polega na wybieraniu różnokolorowych warzyw i owoców, różnych gatunków mięs i ryb, nabiału, jaj, nasion roślin strączkowych, jedzeniu naprzemiennie kasz, płatków zbożowych, ryżu, wielozbożowego pieczywa. Szczególną uwagę warto zwrócić na indywidualną tolerancję poszczególnych grup produktów.
Jak mam jeść, żeby nie tyć? Od początku chemioterapii, czyli od kwietnia 2025 r przytyłam 20 kg. Byłam u trzech dietetyków i każdy mi odmówił porady.
- Zdarza się, że leczenie choroby onkologicznej może wpływać na zwiększony apetyt i przyrost masy ciała. Pomimo tego nie zalecane jest głodzenie się, ponieważ może to wpłynąć niekorzystnie na przebieg leczenia. Ważne jest odpowiednie dostosowanie kaloryczności do bieżących potrzeb organizmu, zapewniające z jednej strony realizację zapotrzebowania na niezbędne składniki odżywcze, a z drugiej strony umożliwiające stopniową redukcję masy ciała. Pomocne w redukcji masy ciała będzie jedzenie regularnych posiłków (trzy główne - śniadanie, obiad, kolacja i ewentualnie jednej lub dwóch mniejszych przekąsek), zwiększenie spożycia warzyw (do głównych posiłków co najmniej jedna szklanka warzyw), wypijanie 6-8 szklanek niesłodzonych napojów w ciągu dnia, a także codzienna aktywność ruchowa.
Mój mąż zachorował na nowotwór prostaty. Ma 53 lata, zawsze aktywny tryb życia. Za dwa tygodnie zaplanowana jest operacja. Dotychczas odżywialiśmy się zdrowo, starałam się aby dostarczyć nam wszystkich potrzebnych składników. Jak teraz powinnam mężowi układać posiłki żeby jak najbardziej odżywić organizm i żeby mąż się dobrze czuł. Na co najbardziej zwrócić uwagę?
- Okres poprzedzający operację warto wykorzystać po to by jak najbardziej wzmocnić organizm. Ważne jest w tym momencie zarówno kontynuowanie zdrowej diety (spożywanie produktów bogatych w białko, zdrowe tłuszcze, pełnoziarniste produkty zbożowe, kolorowe warzywa i owoce) jak również uzupełnienie diety żywnością specjalnego przeznaczenia medycznego, która w swoim składzie zawiera łatwoprzyswajalne niezbędne składniki odżywcze.
Zobacz także:
- Z laboratorium na światowe salony nauki. Badaczka z Polski na froncie walki z nowotworami
- Adrian z "ŚOPW" wykluczony z badania klinicznego. "W miejscu wycięcia guza pojawia się mała aktywność"
- Szczepionka przeciwko COVID-19 może pomóc chorym na raka? Badacze doszli do ciekawych wniosków
Źródło zdjęcia głównego: Anita Walczewska/East News