- Triskaidekafobia to irracjonalny, silny lęk przed liczbą 13, zaliczany do fobii specyficznych, czyli takich, w których strach wywołuje konkretny bodziec – w tym przypadku liczba.
- Przyczyny triskaidekafobii są złożone i wynikają z połączenia czynników biologicznych, psychologicznych oraz społecznych; mogą mieć też podłoże genetyczne lub być skutkiem traum z dzieciństwa.
- Leczenie triskaidekafobii obejmuje głównie psychoterapię (szczególnie terapię poznawczo-behawioralną i psychodynamiczną) oraz wspomagającą farmakoterapię, w tym stosowanie leków przeciwdepresyjnych i przeciwlękowych.
Triskaidekafobia bardzo często jest bagatelizowana, a osoby, które na nią cierpią, są uważane za nadmiernie, wręcz niezdrowo przesądne. Warto jednak wiedzieć, że fobie specyficzne zostały zaklasyfikowane w „Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10”. Boryka się z nimi około 0,2% całej populacji.
Dalsza część artykułu znajduje się pod materiałem wideo
Czym jest triskaidekafobia?
We współczesnej cywilizacji zachodniej liczba 13 uważana jest za pechową. W hotelach unika się pokojów o tym numerze, przycisków w windach, w samolotach lub przeróżnych instytucjach kultury (teatrach, filharmoniach itp.) – rzędów czy miejsc. Próżno doszukiwać się jednego racjonalnego wytłumaczenia takiego przesądu. Może wynikać on z faktu, że 13 jest liczbą pierwszą (a więc niepodzielną przez 2, 3, 4, 6), wstępującą tuż za doskonałą liczbą 12 (którą można w taki sposób podzielić). Niektórzy doszukują się także biblijnego znaczenia – liczba 13 łączona jest z Judaszem, który uważany był za 13 apostoła. To właśnie on zdradził Jezusa. Można ją także łączyć z mitologią nordycką. Według niej do 12 biesiadujących bogów dołączył 13, a jego pojawienie się przyniosło zły i pechowy dzień.
Granica między byciem przesądnym a zaburzeniem psychicznym jest bardzo delikatna – należy ją wyznaczyć poprzez negatywny wpływ tej liczby na prowadzenie przez chorego normalnego trybu życia i wykonywania codziennych czynności. W diagnostyce można wykorzystać także badania neuroobrazowe.
Historia powstania triskaidekafobii
Pojęcie triskaidekafobii zostało wprowadzone w 1910 roku przez Isadora Coriata, amerykańskiego psychiatrę, jako określenie irracjonalnego lęku przed liczbą 13 łączącego się z przypisywaniem jej bardzo silnie negatywnych konotacji. Pojęcie to ma grecki rodowód i jest zlepkiem słów: triskaídeka (13) oraz phóbos (lęk, strach). Jedną z odmian triskaidekafobii jest paraskewidekatriafobia, czyli nieuzasadniony lęk przed piątkiem trzynastego, który uważany jest za niezwykle pechowy.
Triskaidekafobia jako fobia specyficzna
Wspomniano wcześniej, że triskaidekafobia jest fobią specyficzną. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych DSM-IV dzieli fobie na 2 rodzaje: specyficzne i sytuacyjne. W przypadku fobii specyficznych lęk wywołują konkretne przedmioty, zwierzęta, obiekty lub wydarzenia życiowe. Lęk przed cyframi, literami lub wyrazami jest jej bardzo nietypowym rodzajem. Fobie sytuacyjne wyzwalają strach przed wykonaniem danej czynności (zwykle krępującej) w miejscu publicznym oraz utratą kontroli.
Przyczyny triskaidekafobii
Przyczyny lęków i fobii są bardzo trudne do bezsprzecznego ustalenia. Wielu psychologów twierdzi, że mogą one być uwarunkowane genetycznie i stanowić atawizm, który ułatwiał przetrwanie przodkom. Za przyczyny fobii uważne są także traumy z dzieciństwa lub błędy wychowawcze oraz doświadczenia z dorosłego życia.
Psychiatrzy są jednak zgodni co do jednego: większość fobii (w tym triskaidekafobia) ma przyczyny wieloczynnikowe – są one połączeniem wpływów biologicznych, psychologicznych i społecznych.
Leczenie triskaidekafobii
Lęk przed liczbą 13 jest leczony tak, jak w przypadku innych fobii specyficznych. Najczęściej wykorzystywana jest psychoterapia pod okiem specjalisty. Istnieją dwie główne konwencje, zalecane w przypadku tego typu zaburzeń – terapia behawioralno-poznawcza oraz terapia psychodynamiczna.
Leczenie psychiterapią behawioralno-poznawczą
W przypadku psychoterapii behawioralno-poznawczej triskaidekafobia leczona jest przy pomocy spójnego wpływu czterech elementów – „ekspozycji, redukcji zachowań zabezpieczających, zmiany czynników skupiających uwagę oraz zmiany schematów poznawczych”. Jej głównym zadaniem jest modyfikacja znaczenia bodźców zewnętrznych, które zakorzenione są w głowie chorego.
Leczenie terapią psychodynamiczną
Terapia psychodynamiczna opiera się na silnej więzi między pacjentem a terapeutą. Aktywność i działania specjalisty dostosowywane są do potrzeb chorego. Terapeuta podąża za jego dynamiką. Wykorzystać można także metodę z ekspozycją in vivo, czyli w naturalnych warunkach. Chory jest oswajany ze swoim strachem, niestety bardzo często po zakończeniu tej terapii lęki wracają. Stosowane mogą być także inne metody terapeutyczne, jednak należą one do rzadkości. Wśród nich można wymienić jednodniowe programy behawioralne oraz formy wspomagane komputerowo.
Farmakologiczne leczenie fobii
W leczeniu triskaidekafobii równie ważna, jak psychoterapia, okazuje się farmakoterapia, która znacznie wspiera jej działanie. Zalecane są inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, a także trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, leki anksjolityczne, selektywne inhibitory wychwytu serotoniny i noradrenaliny oraz inhibitory monoaminooksydazy. Można stosować także benzodiazepiny, jednak dowiedziono, że jako skutek uboczny mogą wywoływać one różnego rodzaju fobie.
Zobacz także:
- Fobofobia, to specyficzna fobia przed... lękiem. Jak się objawia i jak z nią żyć?
- Nie przepadasz za dotykiem, a wręcz się go boisz? To może być hafefobia
- Notorycznie mierzysz się z lękiem przed byciem nieperfekcyjnym, niewystarczającym? To może być atelofobia
Autorka/Autor: Adrian Adamczyk
Źródło zdjęcia głównego: martin-dm/Getty Images