Rośnie niemal wszędzie, a kryje cenne składniki. Poznaj portulakę

Dalsza część artykułu znajduje się pod materiałem wideo

Jak wygląda portulaka pospolita i gdzie występuje?

Portulaka pospolita (*Portulaca oleracea*), nazywana również portulaką zwyczajną lub warzywną, jest jednoroczną rośliną występującą niemal na całym świecie, z wyjątkiem Antarktydy. Można spotkać ją na polach uprawnych, przydrożach, w ogrodach i innych nasłonecznionych miejscach. Często uznawana jest za chwast.

Roślina ma płożące lub lekko wznoszące się, silnie rozgałęzione łodygi, które mogą przybierać czerwonawy kolor. Jej drobne, liczne liście są mięsiste, jajowate albo przypominają kształtem płatki. Portulaka wytwarza małe, żółte kwiaty i kwitnie zazwyczaj od lipca do września. Jej owocem jest torebka zawierająca czarne nasiona.

Surowcem zielarskim są przede wszystkim ziele oraz nasiona portulaki.

Bądź na bieżąco:

Syrop z nawłoci - domowy przepis na zdrowie. Jak go przygotować?

Przepisy kulinarne

Właściwości lecznicze i kosmetyczne nagietka lekarskiego

Uprawianie kiełków w domu. "Do wszystkiego mamy naturalną bombę witaminową"

Ogród

Co zawiera portulaka pospolita?

Portulaka wyróżnia się bogatym składem chemicznym. Zawiera między innymi:

• wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3, zwłaszcza kwas α-linolenowy,
• białka i węglowodany, w tym fruktozę oraz galaktozę,
• wapń, magnez, żelazo i potas,
• witaminę C,
• tokoferole,
• karotenoidy,
• związki fenolowe i pochodne oleraceiny,
• kwas jabłkowy i kwas szczawiowy.

Szacuje się, że 100 g świeżych liści może dostarczać około 300–400 mg kwasu α-linolenowego. Dokładny skład zależy jednak między innymi od części rośliny, warunków jej wzrostu i sposobu przechowywania.

Właściwości portulaki pospolitej

Ze względu na obecność kwasów tłuszczowych, witamin, składników mineralnych i związków fenolowych portulaka wykazuje potencjał przeciwutleniający. W tradycyjnym ziołolecznictwie przypisuje się jej również działanie:

• przeciwzapalne,
• przeciwbakteryjne i antyseptyczne,
• przeciwbólowe,
• przeciwbiegunkowe,
• moczopędne,
• przeciwgorączkowe,
• przeciwrobacze,
• wspomagające gojenie powierzchniowych ran,
• immunomodulujące.

Prowadzone są także badania nad jej potencjalnym działaniem przeciwnowotworowym oraz wpływem na metabolizm lipidów i cukrów. Należy jednak zaznaczyć, że część wymienionych właściwości wynika z tradycyjnego zastosowania, badań laboratoryjnych lub ograniczonych obserwacji. Portulaka nie powinna zastępować leczenia zaleconego przez lekarza.

Portulaka na trawienie i pracę układu pokarmowego

Portulaka była tradycyjnie wykorzystywana przy niestrawności oraz innych dolegliwościach żołądkowo-jelitowych. Spożywano ją na surowo albo przygotowywano napary z suszonego ziela. Przypisywano jej również działanie przeciwbiegunkowe i przeciwrobacze.

W przypadku utrzymujących się bólów brzucha, zaburzeń trawienia, biegunki lub podejrzenia zakażenia pasożytniczego nie należy jednak polegać wyłącznie na preparatach roślinnych. Konieczne może być rozpoznanie przyczyny dolegliwości i zastosowanie odpowiedniego leczenia.

Portulaka a stany zapalne

W medycynie tradycyjnej portulakę stosowano pomocniczo przy stanach zapalnych skóry, żołądka i wątroby oraz na powierzchniowe rany. Jej potencjalne działanie przeciwzapalne łączone jest między innymi z obecnością kwasów omega-3, związków fenolowych i przeciwutleniaczy.

Nie należy jednak nakładać samodzielnie zebranej rośliny na głębokie, zakażone lub trudno gojące się rany. Takie zmiany wymagają konsultacji medycznej.

Wzmocnienie i „oczyszczanie” organizmu

Portulaka bywa składnikiem suplementów reklamowanych jako preparaty wzmacniające lub oczyszczające organizm. Jej wartość wynika przede wszystkim z zawartości kwasów omega-3, witaminy C, karotenoidów oraz składników mineralnych.

Określenie „oczyszczanie organizmu” należy jednak traktować ostrożnie. Za usuwanie zbędnych produktów przemiany materii odpowiadają przede wszystkim wątroba, nerki, płuca i przewód pokarmowy. Portulaka może być elementem urozmaiconej diety, lecz nie zastąpi prawidłowego odżywiania ani leczenia chorób metabolicznych.

Zastosowanie portulaki w kuchni

W krajach basenu Morza Śródziemnego portulaka jest cenionym warzywem. Jej młode liście i pędy mają lekko kwaśny, świeży smak. Można je:

• dodawać na surowo do sałatek,
• dusić i przygotowywać podobnie jak szpinak,
• wykorzystywać w zupach i sosach,
• dodawać do omletów, twarogów i past warzywnych,
• marynować,
• przyrządzać łodygi na wzór szparagów.

Do jedzenia należy wybierać wyłącznie prawidłowo rozpoznane rośliny z czystych stanowisk, z dala od ruchliwych dróg, oprysków i terenów zanieczyszczonych.

Jak stosować portulakę?

Portulaka dostępna jest jako świeże warzywo, suszone ziele oraz składnik suplementów diety. W przypadku suszu producenci najczęściej zalecają zalanie 1–2 łyżeczek ziela szklanką gorącej wody i spożywanie naparu do trzech razy dziennie. Należy jednak zawsze kierować się instrukcją umieszczoną na opakowaniu konkretnego produktu.

Nie ustalono jednej, powszechnie obowiązującej dawki leczniczej portulaki. Długotrwałe stosowanie większych ilości lub przyjmowanie skoncentrowanych suplementów warto wcześniej omówić z lekarzem albo farmaceutą.

Portulaka w ciąży i podczas karmienia piersią

Brakuje wystarczających danych potwierdzających bezpieczeństwo leczniczego stosowania portulaki w ciąży. Z tego względu kobiety ciężarne nie powinny samodzielnie przyjmować zawierających ją suplementów ani większych ilości naparów. Ostrożność należy zachować również podczas karmienia piersią.

Przeciwwskazania i środki ostrożności

Portulaka zawiera kwas szczawiowy, dlatego szczególną ostrożność powinny zachować osoby:

• z chorobami nerek,
• ze skłonnością do kamicy szczawianowo-wapniowej,
• mające zalecenie ograniczania szczawianów w diecie,
• przyjmujące stale leki,
• będące w ciąży lub karmiące piersią.

Nie ma wystarczających danych dotyczących interakcji portulaki z lekami i innymi ziołami. Osoby stosujące leczenie przewlekłe, zwłaszcza z powodu chorób nerek, zaburzeń poziomu glukozy lub gospodarki lipidowej, powinny skonsultować suplementację ze specjalistą.

Możliwe działania niepożądane

Dostępne informacje na temat działań niepożądanych są ograniczone. Ze względu na zawartość szczawianów nadmierne spożywanie portulaki może sprzyjać odkładaniu szczawianu wapnia w nerkach, szczególnie u osób predysponowanych. Opisywano również możliwość wystąpienia niewielkich zaparć.

Jeżeli po zastosowaniu rośliny pojawią się niepokojące objawy, należy przerwać jej przyjmowanie i skonsultować się z lekarzem.

Zobacz także:

• Porcja zdrowia prosto z kwiaciarni. Te jadalne kwiaty pozytywnie wpływają na organizm
• Jak zbierać dzikie rośliny? Poznaj rady Łukasza Skopa
• Rośliny z łąki, które mogą trafić na talerz. "To zioło jest bardzo dobre na przewód pokarmowy"