- Badania nad chronotypami, przeprowadzone na dużych grupach uczestników z Wielkiej Brytanii i USA, wykazały istnienie większej liczby typów rytmów snu niż tradycyjny podział na "rannych ptaszków" i "nocne marki".
- Naukowcy wyróżnili pięć podtypów chronotypów, które różnią się nie tylko godzinami aktywności, ale też cechami zdrowotnymi, emocjonalnymi i behawioralnymi, m.in. skłonnością do ryzyka, depresji czy problemów sercowo‑naczyniowych.
- Aktywność fizyczna, zwłaszcza trening siłowy, może znacząco poprawiać jakość snu i wspierać zdrowie psychiczne, ponieważ sprzyja regeneracji organizmu i stabilizacji funkcji fizjologicznych.
Dalsza część artykułu znajduje się pod materiałem wideo
Nie tylko nocny marek i ranny ptaszek - chronotypy snu
Cyfrowa rzeczywistość oraz przemiany wywołane pandemią sprawiły, że nasze sposoby odpoczywania stały się bardziej zróżnicowane niż kiedykolwiek wcześniej. Jak podkreśla neurobiolożka Le Zhou z Uniwersytetu McGilla, poznanie biologicznej różnorodności rytmów snu może pomóc w tworzeniu bardziej indywidualnych strategii dotyczących wypoczynku, organizacji pracy i troski o zdrowie psychiczne.
- Te wyodrębnione podtypy nie są definiowane wyłącznie przez godziny pójścia spać lub budzenia się. Obejmują znacznie bardziej złożone interakcje czynników genetycznych, środowiskowych i stylu życia - podkreśla badaczka.
Chronotyp, czyli indywidualny rytm aktywności i snu, kształtuje się pod wpływem wielu czynników – zarówno wewnętrznych (jak geny czy hormony), jak i zewnętrznych (np. światło, tryb pracy czy normy społeczne). Wszystkie te elementy wspólnie determinują, o jakich porach najlepiej funkcjonujemy.
Jak badano chronotypy?
Aby lepiej zrozumieć, jak działają nasze biologiczne zegary, naukowcy przeanalizowali dane ponad 27 tysięcy dorosłych uczestników brytyjskiego Biobanku, zestawiając ich wzorce snu ze stanem zdrowia. Następnie zastosowali ten sam model wobec ponad 10 tysięcy amerykańskich nastolatków. Wyniki, opublikowane w Nature Communications, pozwoliły wyróżnić nowe typy chronotypów, wykraczające poza tradycyjny podział na "rannych ptaszków" i "nocne marki".
Choć wcześniej znano różne warianty funkcjonowania zegara biologicznego i ich związek z samopoczuciem czy zdrowiem, nowa klasyfikacja wprowadza bardziej szczegółowe podejście.
Trzy typy nocnych marków
W grupie osób preferujących późne godziny aktywności badacze zauważyli znaczną różnorodność i wyodrębnili trzy podtypy.
Podtyp 1 obejmuje osoby charakteryzujące się lepszymi zdolnościami poznawczymi i szybszym czasem reakcji niż tzw. ranne ptaszki. Pomimo wysokiej sprawności umysłowej, mają one jednak trudności z kontrolowaniem emocji i częściej przejawiają skłonność do ryzykownych zachowań. Częściej też korzystają z telefonów komórkowych, jeżdżą szybciej samochodem oraz sięgają po alkohol i papierosy.
Podtyp 2 obejmuje osoby o wieczornym chronotypie, które są najbardziej narażone na problemy zdrowotne. Wyróżniają się one zwiększonym ryzykiem depresji oraz chorób sercowo-naczyniowych. Częściej sięgają po papierosy, rzadziej uprawiają sport, mają gorszą integralność istoty białej w mózgu, częściej grają w gry komputerowe, uzyskują niższe dochody, wykazują objawy depresyjne oraz częściej stosują leki przeciwdepresyjne i przeciwcukrzycowe.
Podtyp 3 charakteryzuje się cechami typowymi dla "rannych ptaszków". Osoby należące do tej grupy zazwyczaj spożywają niewielkie ilości alkoholu, rzadko sięgają po papierosy, rzadziej borykają się z problemami zdrowotnymi i rzadko podejmują ryzykowne zachowania. Jednocześnie częściej doświadczają objawów lęku i spędzają więcej czasu na oglądaniu telewizji.
Poranne chronotypy i ich cechy
Mimo że wczesne wstawanie często uznawane jest za oznakę zdrowego stylu życia, badacze odkryli, iż nie wszystkie osoby należące do grona "rannych ptaszków" odczuwają jednakowo pozytywny nastrój. W toku analizy wyróżniono dwa kolejne podtypy tej grupy.
Podtyp 4 charakteryzuje się przewagą kobiet. Osoby należące do tej grupy mają poranny chronotyp, który współwystępuje z niższym poziomem testosteronu i wyższym stężeniem globuliny wiążącej hormony płciowe (SHBG). U tej grupy częściej obserwuje się również zaburzenia miesiączkowania oraz symptomy depresji, mimo wczesnych godzin zasypiania.
Podtyp 5 to chronotyp nocny, w którym dominują mężczyźni. Osoby należące do tej grupy częściej mają skłonność do łysienia, są bardziej narażone na choroby prostaty i układu krążenia, częściej używają alkoholu i tytoniu oraz charakteryzują się niższym poziomem globuliny wiążącej hormony płciowe (SHBG). Cechy te odróżniają ich od innych osób o nocnym trybie aktywności.
Znaczenie snu w codziennym życiu
Badacze podkreślają, że nasz rytm snu wpływa na znacznie więcej aspektów życia, niż dotąd sądzono – od zdrowia i emocji po codzienne nawyki. Świadomość własnego chronotypu może pomóc lepiej dbać o siebie i dobrać odpowiednie strategie wspierające zdrowie fizyczne oraz psychiczne.
Trening siłowy a jakość snu
Oprócz znajomości swojego rytmu biologicznego, na jakość snu wpływa także aktywność fizyczna. Analizy naukowców z Bangkoku wykazały, że ćwiczenia siłowe są szczególnie skuteczne w walce z bezsennością, zwłaszcza u osób starszych. Jak tłumaczy psycholożka snu dr Jade Wu, wysiłek oporowy sprzyja regeneracji, ponieważ organizm potrzebuje głębokiego snu, by odbudować tkanki mięśniowe po treningu.
- Uczenie się nowych ruchów tworzy nowe połączenia w mózgu i sprzyja spaniu, ponieważ podczas poszczególnych faz snu "ćwiczymy" nowe rzeczy, których się nauczyliśmy - mówiła ekspertka. Dodatkowo, taka forma aktywności sprzyja stabilizacji ciśnienia tętniczego oraz redukcji lęku, co stanowi cenne wsparcie dla zdrowia psychicznego.
Więcej przeczytasz na TVN24
Zobacz także:
- U kogo najczęściej występuje świadomy sen? "Potrafią śnić o tym, że nie śpią, mimo że właśnie to robią"
- Sen a zdrowie. Czy 9 godzin w łóżku to już zbyt wiele?
- Jak zasypiać szybciej? Ekspert i influencer obalają mity o śnie
Autorka/Autor: Teofila Siewko
Źródło: TVN24
Źródło zdjęcia głównego: Guido Mieth/Getty Images