Kształtowanie dobrych nawyków żywieniowych u dzieci
Dobre nawyki żywieniowe mają istotne znaczenie dla zdrowia, rozwoju i codziennego samopoczucia dzieci. To, czego najmłodsi uczą się o jedzeniu, może wpływać na ich wybory także w późniejszych latach. Dlatego tak ważne jest, by edukacja żywieniowa nie ograniczała się do poznawania zasad prawidłowego odżywiania, ale pomagała również wykorzystywać tę wiedzę w praktyce.
Kluczową rolę odgrywają tu zarówno rodzice, jak i nauczyciele. Dom jest miejscem pierwszych doświadczeń związanych z jedzeniem, natomiast szkoła może je uzupełniać, rozwijać i porządkować. Wspólne działania pomagają dzieciom lepiej rozumieć, skąd bierze się żywność, jak podejmować świadome wybory i dlaczego warto zwracać uwagę na to, co trafia na talerz.
Nauczyciele i rodzice – wspólna rola w edukacji żywieniowej
Skuteczna edukacja żywieniowa wymaga współpracy, ale też odpowiednich narzędzi. Rodzice mogą wspierać dzieci w codziennych sytuacjach, takich jak przygotowywanie posiłków czy wspólne zakupy. Szkoła z kolei daje przestrzeń do zdobywania wiedzy, zadawania pytań i rozwijania umiejętności, które pomagają podejmować bardziej świadome decyzje.
Jak podkreśla Dariusz Martynowicz, ambasador programu WINIARY "Gotuj się na zmiany" i Nauczyciel Roku 2021, choć dziecko pierwsze nawyki żywieniowe wynosi z domu, szkoła jest drugim niezwykle ważnym środowiskiem ich kształtowania.
– W domu dziecko może przygotować posiłek, robić zakupy, poznawać nowe smaki. W szkole możemy pokazać mu, dlaczego warto czytać etykiety, co oznacza zróżnicowana dieta, jak nie marnować jedzenia albo dlaczego nasze wybory konsumenckie mają konsekwencje. Podczas lekcji nie warto oceniać tego, co dzieje się w domu, raczej warto dać wiedzę i umiejętności, żeby dziecko dokonywało coraz lepszych wyborów żywieniowych – zaznaczył ekspert.
Takie podejście pozwala spojrzeć na edukację żywieniową szerzej – nie tylko przez pryzmat produktów i składników odżywczych, lecz także odpowiedzialnej konsumpcji, ograniczania marnowania żywności i krytycznego myślenia.
Edukacja zdrowotna – przestrzeń do nauki przez działanie
Ważnym krokiem we wzmacnianiu edukacji zdrowotnej w szkołach było wprowadzenie we wrześniu 2025 roku nowego przedmiotu – edukacji zdrowotnej. Od roku szkolnego 2026/2027 jest on obowiązkowy w klasach IV–VIII szkoły podstawowej. Zmiany te wpisują się w szerszy kierunek reformy "Reforma26. Kompas Jutra", która kładzie większy nacisk na praktyczne wykorzystywanie wiedzy, samodzielność i sprawczość uczniów.
Celem edukacji zdrowotnej jest wyposażenie dzieci i młodzieży w wiedzę, umiejętności oraz postawy pomagające dbać o zdrowie własne i innych. Przedmiot obejmuje nie tylko zagadnienia związane ze zdrowiem fizycznym i odżywianiem, lecz także zdrowie psychiczne, relacje społeczne, profilaktykę uzależnień oraz świadome i bezpieczne funkcjonowanie w świecie cyfrowym.
To również naturalna przestrzeń do rozwijania umiejętności przydatnych w codziennym życiu: analizowania informacji, podejmowania decyzji i oceniania ich konsekwencji. Edukacja żywieniowa może być więc czymś znacznie więcej niż nauką zasad – może stać się okazją do samodzielnego odkrywania, sprawdzania i działania.
Jak nauczyciel może przekazywać wiedzę o żywieniu?
Jak sprawić, by uczniowie nie tylko poznali zasady prawidłowego odżywiania, ale również potrafili wykorzystać je w codziennym życiu? Zdaniem Dariusza Martynowicza kluczowe są metody, które angażują dzieci i pozwalają im samodzielnie dochodzić do wniosków.
Tematy związane z żywieniem mogą pojawiać się na wielu zajęciach – od edukacji wczesnoszkolnej i przyrody, przez godziny wychowawcze, aż po edukację zdrowotną. Wyzwaniem nie zawsze jest jednak brak wiedzy nauczyciela, lecz znalezienie odpowiednich narzędzi, które pomogą przekazać ją w ciekawy i skuteczny sposób.
– Potrzebne są materiały, które pozwalają przejść od wiedzy do działania: gotowe scenariusze, gry, karty, zadania problemowe, sytuacje z życia, materiały do pracy w grupach. Dobry materiał daje konstrukcję, a jednocześnie pozwala dopasować zajęcia do swojej klasy – podkreślił Nauczyciel Roku 2021.
W praktyce oznacza to odejście od samego przekazywania informacji na rzecz aktywnego uczestnictwa uczniów. Dzieci mogą porównywać produkty, analizować etykiety, planować posiłki, rozwiązywać problemy i wspólnie dyskutować o swoich wyborach.
Jak zauważa ekspert, zamiast pytać uczniów jedynie o zasady zdrowego żywienia, warto zaproponować zadanie osadzone w codzienności:
– Zamiast pytać: "Jakie są zasady zdrowego żywienia?" można powiedzieć: "Masz określony budżet i przygotuj śniadanie dla osoby, która za chwilę idzie na sześć godzin do szkoły"– proponował Dariusz Martynowicz.
Takie ćwiczenia pozwalają uczniom nie tylko zdobywać wiedzę, ale przede wszystkim wykorzystywać ją w praktyce. Uczą samodzielności, współpracy i podejmowania decyzji, a jednocześnie pokazują, że codzienne wybory żywieniowe mają znaczenie.
Program WINIARY "Gotuj się na zmiany" wspiera nauczycieli
Odpowiedzią na potrzebę praktycznych i angażujących narzędzi edukacyjnych jest program WINIARY "Gotuj się na zmiany", który w swojej 16. edycji ponownie wspiera nauczycieli w kształtowaniu dobrych nawyków żywieniowych wśród dzieci.
Program udostępnia bezpłatne scenariusze zajęć, karty pracy i materiały edukacyjne dostosowane do różnych etapów rozwoju – od przedszkola, przez klasy I–III, aż po klasy IV–VIII szkoły podstawowej.
Materiały pomagają poruszać tematy związane ze świadomym odżywianiem, niemarnowaniem żywności, odpowiedzialnymi wyborami konsumenckimi i krytycznym odbiorem informacji. Mogą być wykorzystywane zarówno podczas codziennych zajęć, jak i jako wsparcie w realizacji edukacji zdrowotnej.
Pierwszy blok tematyczny, "Dobrze żyjemy", pokazuje dzieciom, że dobre jedzenie wspiera dobre życie, a świadome wybory zaczynają się od zrozumienia tego, co mamy na talerzu.
Nauczyciele otrzymują gotowe narzędzia, które mogą dostosować do możliwości i potrzeb swoich grup. W przedszkolu nauka może odbywać się poprzez ruch, obrazy, opowieści i zabawę. W klasach I–III ważną rolę odgrywają proste doświadczenia i aktywności nawiązujące do codziennych sytuacji. Z kolei starsi uczniowie mogą analizować etykiety, porównywać produkty, rozpoznawać chwyty reklamowe, weryfikować informacje znalezione w Internecie i dyskutować o odpowiedzialnej konsumpcji.
Program nie zastępuje nauczyciela, ale ułatwia mu przygotowanie angażujących zajęć i pozwala zaoszczędzić czas potrzebny na tworzenie materiałów od podstaw. Dzięki temu pedagog może skupić się na tym, co najważniejsze – rozmowie z uczniami, rozwijaniu ich ciekawości i zachęcaniu do samodzielnego myślenia.
Dodatkowym elementem programu są zadania konkursowe towarzyszące scenariuszom zajęć. Uczniowie mogą wspólnie przygotować kreatywne prace, wykorzystując wiedzę zdobytą podczas lekcji, a ich placówki i nauczyciele mają szansę zdobyć atrakcyjne nagrody. To kolejna okazja do współpracy, twórczego działania i utrwalania nowych umiejętności.
Jak podsumowuje Dariusz Martynowicz, najważniejsze jest to, by uczeń nie pozostawał jedynie biernym odbiorcą informacji.
– Po dziewiętnastu latach pracy z młodymi ludźmi wiem jedno: uczniowie nie zmieniają swoich nawyków dlatego, że pokażemy im kolejny slajd. Muszą coś zrobić, wybrać, porównać, przedyskutować i odnieść do własnego życia. Dlatego dobry materiał dla nauczyciela nie powinien tylko przekazywać wiedzy. Powinien zainteresować i zaangażować ucznia. A jeśli przy okazji jest gotowy do użycia i oszczędza nauczycielowi czas, to ma podwójną wartość – podsumował ekspert.
Jak wziąć udział w programie?
Materiały edukacyjne, gotowe scenariusze zajęć oraz informacje o konkursach dostępne są na stronie gotujsienazmiany.pl.
Nauczyciele mogą wybrać materiały odpowiednie dla swojej grupy wiekowej i wykorzystać je podczas zajęć, pokazując uczniom, że dobre nawyki zaczynają się od małych, codziennych decyzji.