Odczuwasz przesilenie wiosenne? "To interesujące zjawisko psychologiczne zakorzenione w naszej kulturze"
- To zespół objawów, takich jak zmęczenie, problemy z koncentracją czy senność, pojawiających się zwykle w marcu i kwietniu w wyniku nagłej zmiany warunków pogodowych po zimie.
- Nie jest to choroba, lecz reakcja organizmu na szybkie przejście między porami roku.
- Najnowsze badania szwajcarskich naukowców (Blume i Vorster) nie potwierdziły istnienia biologicznego zjawiska „przesilenia wiosennego”. Wyniki sugerują, że to raczej efekt kulturowy i psychologiczny — ludzie przypisują pogorszenie samopoczucia zmianie pory roku, ponieważ funkcjonuje taki społeczny stereotyp.
Dalsza część artykułu znajduje się pod materiałem wideo
Co to jest przesilenie wiosenne?
Przesilenie wiosenne nie jest chorobą. To zespół objawów pojawiających się w marcu i kwietniu, czyli w okresie przejściowym między sezonem jesienno-zimowym na wiosenno-letnim. Dla ludzkiego zegara biologicznego taka zmiana może okazać się dużym szokiem. Dynamiczne przejście między zimowym uśpieniem a szybkim skokiem temperatury i zwiększoną ilością słońca niejednokrotnie powoduje problemy z koncentracją, zmęczenie, a także kołatanie serca lub „łamanie w kościach”. Objawy przesilenia wiosennego są po prostu sygnałem, że organizm nie radzi sobie z tą radykalną zmianą.
Przyczyny przesilenia wiosennego
Zawroty głowy w czasie przesilenia wiosennego, problemy ze skupieniem, częstsze infekcje – wszystko to stanowi efekt szybkiej zmiany pory roku. Zegar biologiczny w okresie jesienno-zimowym wyhamowuje, organizm wydziela większe ilości melatoniny, zredukowana natomiast zostaje produkcja kortyzolu. To sprawia, że jesień i zima sprzyjają rozleniwieniu oraz zmniejszeniu aktywności.
Natomiast wiosna przychodzi nagle, właściwie z dnia na dzień. Pojawia się słońce, szybko rośnie temperatura powietrza, zmuszając ludzi do zrzucenia zimowych kurtek i ciepłych kozaków. Z tego powodu organizm – wyciszony i rozleniwiony po zimie, uśpiony brakiem słońca oraz dietą uboższą w witaminy i minerały – doznaje prawdziwego szoku. Brak tzw. przedwiośnia, czyli okresu przejściowego między zimą a wiosną, sprzyja pojawieniu się przesilenia.
Przesilenie wiosenne – kiedy się pojawia i ile trwa?
Data przesilenia wiosennego nie wiąże się bezpośrednio z początkiem kalendarzowej wiosny. Jego pojawienie się jest uzależnione od zmieniającej się pogody. Im dłużej trwa zima, tym skok temperatury może okazać się bardziej radykalny, a samo przesilenie przesunąć się w czasie. Objawy wiosennego przesilenia mogą być odczuwalne nawet przez kilka tygodni.
Przesilenie wiosenne – objawy
Objawy tego stanu w dużej mierze przypominają te, które pojawiają się na przełomie lata i jesieni, choć ich przyczyny są inne. Do najczęstszych objawów przesilenia wiosennego należą:
- bóle i zawroty głowy,
- senność,
- trudne do opanowania zmęczenie (jego przyczyną jest niedobór żelaza),
- bóle i skurcze mięśni (spowodowane niedoborem witamin i soli mineralnych, a także magnezu),
- osłabiony refleks (z powodu niedoboru potasu),
- ogólne osłabienie,
- wypadanie włosów (w wyniku braku cynku).
Wątpliwości na temat przesilenia zimowego
Mimo wszystkiego, co opisaliśmy powyżej, obecne zdanie naukowców na temat przesilenia wiosennego zaczyna się zmieniać. Czy faktycznie istnieje takie zjawisko?
Dwójka szwajcarskich naukowców – dr Christine Blume z Uniwersytetu w Bazylei oraz dr Albrecht Vorster ze Szpitala Uniwersyteckiego w Bernie – zaprezentowała na platformie bioRxiv (udostępniającej prace naukowe przed recenzją) wyniki swoich analiz dotyczących zjawiska tzw. przesilenia wiosennego.
Badanie prowadzone było od kwietnia 2024 do września 2025 roku i objęło ponad 400 dorosłych osób, w większości kobiet. Co sześć tygodni uczestnicy wypełniali obszerne ankiety internetowe dotyczące poziomu zmęczenia, senności w ciągu dnia oraz jakości snu. Naukowcy korzystali z profesjonalnych narzędzi oceniających wpływ zmęczenia na codzienne funkcjonowanie, co pozwoliło im szczegółowo śledzić nawet drobne zmiany sezonowe.
Wbrew powszechnym przekonaniom, zebrane dane nie potwierdziły istnienia tzw. wiosennego przesilenia. Choć niemal połowa badanych deklarowała na początku, że odczuwa wiosenne zmęczenie, analizy nie wykazały żadnych sezonowych wahań w poziomie zmęczenia, senności czy jakości snu. Co więcej, wraz z wydłużaniem się dnia uczestnicy czuli się coraz mniej zmęczeni. Z biologicznego punktu widzenia – jak podkreślają autorzy – w marcu powinniśmy więc odczuwać poprawę samopoczucia, a nie pogorszenie.
W podsumowaniu badacze wskazują, że uzyskane wyniki przeczą istnieniu „zmęczenia wiosennego” jako rzeczywistego zjawiska sezonowego. Różnica między powszechnym przekonaniem a danymi naukowymi sugeruje, że mamy do czynienia raczej z efektem kulturowym i poznawczym – przypisujemy swoje gorsze samopoczucie zmianie pory roku, ponieważ funkcjonuje u nas utrwalona etykieta „przesilenia wiosennego”.
W praktyce oznacza to, że skarżąc się na spadek energii w marcu, wykorzystujemy popularne wyjaśnienie, które utrwalane jest przez media i społeczne oczekiwania. Nowe badania sugerują więc, że przesilenie wiosenne to nie biologiczny mechanizm, lecz interesujące zjawisko psychologiczne zakorzenione w naszej kulturze.
Badanie nie uzyskało jeszcze recenzji, dlatego warto patrzeć na nie ostrożnie, chociaż rzuca ono ciekawe światło na występowanie zjawiska przesilenia wiosennego.
Co na przesilenie wiosenne?
Sposób na przesilenie wiosenne to przede wszystkim wartościowa dieta, która przyśpiesza uśpiony po zimie metabolizm i dodaje energii. Oczywiście zastąpienie białego pieczywa, makaronów i słodyczy pojawiającymi się na rynku nowalijkami nie zawsze jest dobrym pomysłem, ponieważ są to najczęściej rośliny szklarniowe, opryskiwane dużą ilością pestycydów.
Dużo lepszym sposobem na przesilenie wiosenne jest dieta bogata w kasze (jaglaną, gryczaną oraz komosę ryżową), dziki ryż, orzechy czy ryby. Produkty te pozwalają uzupełnić niedobory witamin i minerałów. Świadoma dieta, bogata w witaminy B1, B2, B6, witaminę E, kwas foliowy, potas, fosfor, magnez, cynk, żelazo, wapń oraz krzem, pozwala skutecznie walczyć z objawami. Jakie witaminy na przesilenie wiosenne stosować? W czasie przesilenia warto zadbać o świadomą suplementację witaminy C i D, a także kwasów omega-3.
Dieta na przesilenie wiosenne to nie wszystko. Warto pomyśleć o umiarkowanej, ale regularnej aktywności fizycznej. Bieganie, pilates, joga lub dowolne zajęcia fitness sprzyjają produkcji serotoniny oraz przyspieszają metabolizm. Nie można jednak zapominać o odpowiedniej ilości snu i czasu na regenerację.
Przesilenie wiosenne a depresja
Przesilenie wiosenne jest często efektem nadmiernej ilości bodźców, które pojawiają się wraz z nadejściem wiosny. Zbyt wiele bodźców może natomiast wywoływać reakcję wycofania się, którą określa się mianem nastroju depresyjnego. W takim przypadku należy świadomie odpowiadać tylko na część bodźców i nie przemęczać się. Próba natychmiastowego powrotu do stuprocentowej aktywności może bowiem wywołać efekt przeciwny do zamierzonego.
Zobacz także:
- Wiosenne przesilenie - fakt czy mit? "Możemy to odczuwać w naszym organizmie jako chorobę"
- Przesilenie wiosenne, zmęczenie i zniechęcenie - jak temu zaradzić? Astrolog o rytuale Marzanny
- Zdrowie naturalnie, czyli zioła na przednówek. "Najbardziej wymagający czas dla organizmu"