Udar mózgu dotyka około 90 tys. Polaków rocznie. Jak rozpoznać objawy i zmniejszyć ryzyko zachorowania?
Udar mózgu - skala problemu w Polsce
Udar mózgu to nagłe zaburzenie krążenia krwi w mózgu, które prowadzi do uszkodzenia, a niekiedy również obumierania komórek nerwowych. Dochodzi do niego, gdy określona część mózgu przestaje otrzymywać odpowiednią ilość krwi i tlenu albo gdy w wyniku pęknięcia naczynia krwionośnego dochodzi do krwawienia.
Według Polskiego Towarzystwa Neurologicznego każdego roku udaru doświadcza około 90 tys. Polaków. Niepokojący jest również fakt, że około 30 proc. pacjentów trafiających do szpitala nie ukończyło 65 lat. [1] Oznacza to, że choroba dotyka także osób aktywnych zawodowo, które często nie spodziewają się tak poważnych problemów zdrowotnych.
Wyróżnia się trzy rodzaje udaru, które różnią się mechanizmem powstawania. Najczęstszy jest udar niedokrwienny, odpowiadający za około 80 proc. przypadków. Dochodzi do niego, gdy tętnica doprowadzająca krew do mózgu zostaje zablokowana, najczęściej przez skrzeplinę. W efekcie określony obszar mózgu nie otrzymuje wystarczającej ilości tlenu. Około 20 proc. przypadków stanowią udary krwotoczne. Powstają w wyniku pęknięcia naczynia krwionośnego i krwawienia do mózgu lub przestrzeni otaczających mózg. Znacznie rzadziej występuje udar żylny, związany z zakrzepicą zatok żylnych mózgowia. [2]
Jednym z najważniejszych czynników zwiększających ryzyko udaru jest nadciśnienie tętnicze. Nieleczone lub niewłaściwie kontrolowane może uszkadzać ściany naczyń krwionośnych i zwiększać ryzyko zarówno ich zamknięcia, jak i pęknięcia. Istotną rolę odgrywa również miażdżyca, w przebiegu której w naczyniach odkładają się blaszki miażdżycowe, utrudniające przepływ krwi. Udar może mieć także związek z chorobami serca. Szczególnie ważne jest migotanie przedsionków, czyli zaburzenie rytmu serca. Może to prowadzić do zastoju krwi i powstawania skrzeplin. Jeśli skrzeplina przemieści się z serca do tętnicy mózgowej, może doprowadzić do udaru niedokrwiennego.
- Trzeba wykonać EKG. To jest badanie, które pozwoli nam rozpoznać migotanie przedsionków. 50 proc. napadów migotania przedsionków nie odczuwamy. Pozostałe 50 proc. to są kołatania serca, uczucie szybkiego męczenia się, czasami bez kołatania serca. Różne dolegliwości, zmiana stanu, zwłaszcza która trwa kilka godzin, a potem wszystko wraca do normalności. To może mówić, że jest to migotanie przedsionków. Bardzo ważne są badania profilaktyczne, bo wtedy jesteśmy w stanie to wykryć i bardzo często wykrywamy migotanie przedsionków przy okazji - tłumaczył w Dzień Dobry TVN prof. dr hab. n. med. Aleksander Prejbisz, specjalista chorób wewnętrznych, hipertensjolog, profesor Instytutu Kardiologii w Warszawie.
Do pozostałych czynników ryzyka należą między innymi: wysoki poziom cholesterolu LDL, cukrzyca, otyłość, palenie papierosów, spożywanie alkoholu, niewłaściwa dieta i brak aktywności fizycznej. Ryzyko może zwiększać również bezdech senny. Znaczenie mają także wiek i obciążenia rodzinne.
Objawy udaru mózgu. Na co zwrócić uwagę?
Udar najczęściej pojawia się nagle. Objawy zależą od tego, która część mózgu została uszkodzona, jednak istnieje kilka charakterystycznych sygnałów, których nie wolno lekceważyć. Do najważniejszych objawów należą:
- Asymetria twarzy - jeden kącik ust opada, a twarz staje się wyraźnie niesymetryczna.
- Osłabienie ręki lub nogi - może pojawić się nagłe drętwienie, niedowład lub paraliż, najczęściej po jednej stronie ciała.
- Zaburzenia mowy - osoba ma trudności z wypowiadaniem słów, mówi niewyraźnie albo nie rozumie, co mówią do niej inni.
- Problemy ze wzrokiem - nagłe pogorszenie widzenia, podwójne widzenie lub utrata widzenia w jednym albo obu oczach.
- Zaburzenia równowagi i koordynacji - trudności z chodzeniem, zawroty głowy i nagła utrata stabilności.
- Silny, nagły ból głowy - szczególnie jeśli towarzyszą mu wymioty, zaburzenia świadomości lub zawroty głowy.
- Warto pamiętać, że nie wszystkie objawy muszą wystąpić jednocześnie. Już jeden nagły, niepokojący symptom powinien wzbudzić podejrzenie udaru.
Siedem lat temu udar przeszedł Jacek Rozenek. Aktor bardzo dobrze pamięta tamten dzień.
- Pamiętam, że zatrzymałem samochód około godziny 12.00 na parę chwil, żeby zrobić power nap. Po czym miałem ruszyć dalej, miałem prowadzić konferencję. Obudziłem się 3,5 godziny później. Pamiętam dokładnie, jak byłem w samochodzie, jak wyglądała cała akcja ratowania życia - opowiadał.
Jak wezwać pomoc na wypadek udaru?
W przypadku udaru najważniejszy jest czas. Trzeba natychmiast zadzwonić pod numer 112 lub 999 i poinformować dyspozytora, że istnieje podejrzenie udaru.
Podczas rozmowy z należy podać dokładny adres, opisać zaobserwowane objawy i określić, kiedy się pojawiły. Jeśli nie wiadomo, kiedy dokładnie wystąpił udar, trzeba powiedzieć, kiedy chory ostatni raz był bez objawów. Należy również wykonywać polecenia dyspozytora.
Nawet jeśli objawy po kilku minutach ustąpią, konieczna jest pilna pomoc medyczna. Może to być przemijający atak niedokrwienny, który stanowi sygnał ostrzegawczy i wymaga diagnostyki. Szybka reakcja ma bezpośrednie znaczenie dla możliwości leczenia.
- Najczęściej jest tak, że udar mózgu spotyka nas z pełną siłą od razu, wtedy rzeczywiście nie można czekać, mamy te wszystkie typowe objawy. Jeżeli mamy tego typu objawy, one mogą oczywiście ustąpić w ciągu 5 minut, ale tego nie możemy lekceważyć. Trzeba tak czy inaczej wzywać ratownictwo medyczne, jechać do szpitala. Częściej jest tak, że to jest udar mózgu, który rozpoznany odpowiednio szybko, możemy aktywnie leczyć - zaznaczył dr hab. Michał Karliński, neurolog, Instytutu Psychiatrii i Neurologii.
- Czas w udarze gra kluczową rolę. Mamy takie powiedzenie: "czas to mózg, a stracony czas to stracony mózg". Jest to powiedzenie bardzo, bardzo prawdziwe, dlatego, że mamy aktualnie technologie medyczne, które mogą udar mózgu leczyć, zwiększając szanse pacjenta na uniknięcie konsekwencji, ale one są bardzo czasozależne. Im szybciej rozpoczniemy leczenie, tym większa szansa, że możemy coś zrobić dla pacjenta - wyjaśnił neurolog.
Jak zapobiegać udarowi? Codzienne nawyki mają znaczenie
Profilaktyka udaru powinna rozpocząć się jeszcze zanim pojawią się jakiekolwiek objawy. Jednym z najważniejszych działań jest regularne mierzenie ciśnienia tętniczego. Nadciśnienie często przez długi czas nie daje wyraźnych symptomów, dlatego nie należy polegać wyłącznie na samopoczuciu. Nieprawidłowe wyniki wymagają konsultacji lekarskiej i, jeśli jest to konieczne, wdrożenia leczenia.
Ważne jest również kontrolowanie poziomu cholesterolu i glukozy we krwi. Podwyższony cholesterol LDL sprzyja rozwojowi miażdżycy, natomiast cukrzyca zwiększa ryzyko uszkodzenia naczyń krwionośnych. Osoby z chorobami serca, szczególnie z migotaniem przedsionków, powinny pozostawać pod opieką lekarza i stosować zalecone leczenie.
Nie bez znaczenia pozostają codzienne wybory. Rezygnacja z palenia papierosów i picia alkoholu, regularna aktywność fizyczna oraz utrzymywanie prawidłowej masy ciała pomagają zmniejszać ryzyko chorób układu krążenia.
Warto skorzystać z ankiety "10 dla zdrowia" w aplikacje MojeIKP, by poznać, które elementy stylu życia wymagają modyfikacji.
Udar mózgu może zmienić życie w ciągu kilku minut, ale większość czynników zwiększających ryzyko choroby można kontrolować. Zdrowy codzienne nawyki, regularne leczenie chorób układ krążenia i badania profilaktyczne to to najlepsza inwestycja w zdrowie.
Nie oglądałeś Dzień Dobry TVN na antenie? Wszystkie odcinki znajdziesz na Player.pl.
Zobacz także:
- Udar mózgu coraz częściej dotyka młodych ludzi. Jak go rozpoznać i jak reagować?
- Dostała zawału serca w wieku 23 lat. "Nie miażdżyca doprowadza do zamknięcia tętnicy"
- Blisko połowa dorosłych Polaków zmaga się z tą przypadłością. "Przegrywamy"
Bibiografia
[1] Ptneuro.pl
[2] https://pacjent.gov.pl/zapobiegaj/niespodziewany-udar