W jakiej kondycji jest zdrowie Polaków? Wyniki WOBASZ wskazują, o co trzeba szczególnie zadbać
WOBASZ - badanie, które pokazuje stan zdrowia Polaków
Wieloośrodkowe Ogólnopolskie Badanie Stanu Zdrowia Ludności, czyli WOBASZ, to badanie epidemiologiczne, którego celem jest kompleksowa ocena stanu zdrowia Polaków, ze szczególnym uwzględnieniem chorób układu krążenia, które nadal pozostają główną przyczyną zgonów w naszym kraju. [1]
Badanie prowadzone jest od ponad 20 lat. Jego kolejne edycje opierają się na porównywalnej metodologii, obejmującej bezpośrednie wywiady, pomiary ciśnienia tętniczego, masy ciała i obwodu talii, badania laboratoryjne oraz informacje dotyczące stylu życia. Dzięki temu możliwe jest nie tylko określenie skali problemów zdrowotnych, ale także porównanie wyników z różnych okresów.
- Badamy najczęściej występujące czynniki ryzyka chorób układu krążenia, pokazujące, gdzie, w jakim miejscu, jest zdrowie naszej populacji - wyjaśnił prof. dr hab. n. med. Piotr Dobrowolski, kardiolog, hipertensjolog, Narodowy Instytut Kardiologii.
Najnowsza, trzecia edycja badania pozwala przyjrzeć się temu, jak zmieniło się ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych wśród Polaków w ciągu dwóch dekad. Wyniki pokazują zarówno obszary, w których udało się osiągnąć poprawę, jak i problemy wymagające dalszych działań profilaktycznych.
- Dzięki badaniu WOBASZ wiemy, co było 10 lat temu, co było 20 lat temu i co jest teraz. Czy jesteśmy w lepszej kondycji zdrowotnej, czy wręcz przeciwnie - powiedział prof. dr hab. n. med. Aleksander Prejbisz, hipertensjolog, Narodowy Instytut Kardiologii.
Mniej palaczy, lepsza kontrola ciśnienia
Jedną z najbardziej pozytywnych zmian jest ograniczenie palenia tradycyjnych wyrobów tytoniowych. Dwadzieścia lat temu paliło 31 proc. Polaków w wieku 20-75 lat, dekadę później odsetek ten wynosił 25 proc., a w najnowszym badaniu spadł do 17 proc. To znacząca zmiana w obszarze jednego z istotnych czynników ryzyka chorób układu krążenia. - Mamy postęp, jest lepiej, ale musi być jeszcze lepiej - stwierdził prof. dr hab. n. med. Piotr Dobrowolski.
Poprawiła się również kontrola nadciśnienia tętniczego. W ciągu dwóch dekad odsetek osób z prawidłowo kontrolowanym ciśnieniem wśród leczonych pacjentów wzrósł z 28,5 do 56,4 proc. Jednocześnie zmniejszyła się częstotliwość występowania nadciśnienia: z 35,5 proc. na początku analizowanego okresu do 32,3 proc. obecnie.
Nie oznacza to jednak, że problem został rozwiązany. Z nadciśnieniem żyje około 11,5 mln dorosłych Polaków, a farmakoterapię otrzymuje około 7,3 mln. Około 4 mln osób z nadciśnieniem pozostaje poza leczeniem farmakologicznym. Dane te wskazują na potrzebę dalszego wykrywania choroby, regularnego kontrolowania ciśnienia i zapewniania pacjentom odpowiedniego leczenia. [2]
- Z chorobami układu krążenia, można powiedzieć, jest tak, że ich ryzyko zależy od naszych genów i również zależy od tego, jak się prowadzimy, czyli od naszego stylu życia, czy bardzo grzeszymy, czy mniej grzeszymy, czy wejdziemy na drugie piętro schodami, czy wybierzemy windę - dodał prof. dr hab. n. med. Aleksander Prejbisz.
Ponad 18 mln Polaków ma nadmierną masę ciała
Znacznie mniej optymistycznie wyglądają wyniki dotyczące masy ciała. Nadwagę ma około 39 proc. dorosłych Polaków, a otyłość dotyczy 21 proc. Łącznie nadmierna masa ciała występuje u ponad 18 mln osób. Problem ten utrzymuje się na wysokim poziomie i wymaga kompleksowego podejścia, uwzględniającego między innymi sposób żywienia, oraz aktywność fizyczną.
Nadwaga i otyłość mogą współwystępować z nadciśnieniem, zaburzeniami lipidowymi, zespołem metabolicznym oraz nieprawidłową gospodarką węglowodanową. Kumulacja takich czynników zwiększa ryzyko poważnych konsekwencji zdrowotnych, w tym zawału serca i udaru mózgu.[3]
Cholesterol i zdrowie młodych dorosłych pod lupą
Kolejnym istotnym wyzwaniem pozostają zaburzenia lipidowe. Podwyższony poziom cholesterolu, określany w przedstawionych danych jako hipercholesterolemia, dotyczy ponad połowy Polaków. W ciągu 20 lat częstość tego problemu zmniejszyła się nieznacznie - z 58,4 do 56,3 proc.
Niepokojące są także wyniki dotyczące pacjentów po zawale serca lub udarze. Docelowe stężenie cholesterolu LDL poniżej 55 mg/dl osiąga mniej niż co piąty z nich. Pokazuje to, że samo przeżycie ostrego incydentu sercowo-naczyniowego nie kończy procesu leczenia. Istotne jest również dalsze postępowanie, które ma ograniczać ryzyko kolejnych zdarzeń.
Szczególnej uwagi wymagają młodzi dorośli w wieku 20–35 lat. Nadciśnienie występuje już u około 10 proc. osób w tej grupie, narasta także problem otyłości brzusznej i zaburzeń metabolicznych. Objawy bezsenności dotyczą około co dziesiątej osoby.
Wczesne pojawienie się czynników ryzyka oznacza dłuższy czas ich oddziaływania na organizm. Dlatego profilaktyka nie powinna zaczynać się dopiero wtedy, gdy pojawią się objawy choroby. Znaczenie ma wcześniejsze rozpoznawanie nieprawidłowości, wykonywanie badań i podejmowanie działań odpowiednich do stanu zdrowia.[4]
Od diagnozy do działania. Czym jest "10 dla zdrowia"?
Choroby układu krążenia należą do głównych przyczyn zgonów w Polsce. Wśród istotnych czynników ryzyka znajdują się nadciśnienie tętnicze, palenie tytoniu, zaburzenia lipidowe, otyłość i cukrzyca. Wyniki WOBASZ3 pokazują, że choć w niektórych obszarach sytuacja się poprawiła, nadal potrzebne są działania obejmujące zarówno profilaktykę, jak i wczesne wykrywanie oraz leczenie nieprawidłowości.
Odpowiedzią na te potrzeby jest między innymi "10 dla zdrowia" – zestaw dziesięciu obszarów, na które warto zwrócić uwagę, dbając o serce i układ krążenia. To nie pojedynczy nawyk, lecz kompleksowe podejście do zdrowia.
Na liście znajdują się:
- Niski poziom stresu - warto dbać o codzienną równowagę i szukać sposobów radzenia sobie z napięciem.
- Aktywność fizyczna - regularny ruch powinien być elementem codziennego stylu życia.
- Zbilansowana dieta - znaczenie mają zbilansowana dieta, właściwe nawyki żywieniowe i ograniczanie żywności wysokoprzetworzonej.
- Optymalne ciśnienie tętnicze - regularne pomiary pomagają wykrywać nieprawidłowości.
- Optymalny poziom glukozy we krwi - kontrola pozwala ocenić jeden z ważnych parametrów metabolicznych.
- Optymalny poziom cholesterolu LDL - wyniki badań warto konsultować z lekarzem, który oceni ryzyko i potrzebę leczenia.
- Zdrowy sen - odpowiednia troska o sen stanowi część dbania o ogólny stan zdrowia.
- Niepicie alkoholu - to niezwykle ważny element uwzględniony w profilaktyce.
- Niepalenie tytoniu - ograniczanie ekspozycji na tytoń ma istotne znaczenie dla zdrowia sercowo-naczyniowego.
- Prawidłowa masa ciała - jej kontrola jest istotna w przeciwdziałaniu wystąpienia wielu groźnych chorób.
- "10 dla zdrowia", która ma 10 kluczowych obszarów, które determinują rozwój miażdżycy, a w konsekwencji choroby na jej podłożu. 7 na 10 czynników tam jest zależnych od nas: zaprzestać palenia, zwiększyć aktywność fizyczną, dobrze się odżywiać, dobrze spać, wyeliminować stres - tłumaczył prof. dr hab. n. med. Piotr Dobrowolski, kardiolog, hipertensjolog, Narodowy Instytut Kardiologii.
Profilaktyka zaczyna się od wiedzy o własnym zdrowiu
Wnioski z WOBASZ3 są jednoznaczne: poprawa niektórych wskaźników nie oznacza, że można zrezygnować z dalszych działań. Nadmierna masa ciała, hipercholesterolemia i luki w leczeniu nadciśnienia pozostają istotnymi wyzwaniami. Wyniki młodych dorosłych pokazują, że profilaktyka powinna obejmować każdego, nawet te osoby, które nie odczuwają jeszcze problemów zdrowotnych.
Warto regularnie wykonywać badania i konsultować ich wyniki z lekarzem. Pomocnym narzędziem jest również ankieta "10 dla zdrowia", dostępna w aplikacji mojeIKP, która pozwala ocenić ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia i uzyskać informacje o działaniach mogących poprawić stan zdrowia.
Niezbędne jest kompleksowe działanie - zmiana stylu życia i wprowadzenie odpowiednich nawyków w kontekście żywienia, ruchu czy snu, redukcja stresu, rezygnacja z używek, regularna kontrola parametrów zdrowotnych, diagnostyka. Nie chodzi o skupienie się na jednym czynniku, lecz o uwzględnienie wszystkich istotnych elementów profilaktyki. - Medycyna w tej chwili jest w stanie dowieźć każdego do 80., ale to, w jakim stylu przekroczymy tę linię mety, zależy od nas, nie od medycyny - podsumował prof. dr hab. n. med. Aleksander Prejbisz.
Nie oglądałeś Dzień Dobry TVN na antenie? Wszystkie odcinki znajdziesz na Player.pl.
Zobacz także:
- AI ocenia szanse przeżycia pacjentów z rakiem. Wystarczy jedno zdjęcie
- Kalendarz szczepień dla dorosłych? Epidemiolog nie ma wątpliwości
- Nawet wczesne wykrycie choroby Alzheimera nie daje szans na jej zatrzymanie. Czy można coś zrobić, by nie zachorować?
Bibliografia: [1] https://wobasz.gov.pl/aktualnosci/zdrowie-polakow-pod-lupa-naukowcow-ruszylo-wieloosrodkowe-ogolnopolskie-badanie-stanu-zdrowia-ludnosci-wobasz
[2] https://wobasz.gov.pl/aktualnosci/narodowy-bilans-zdrowia-polakow-mamy-wyniki-badania-wobasz3-co-zmienilo-sie-przez-20-lat
[3] https://wobasz.gov.pl/aktualnosci/narodowy-bilans-zdrowia-polakow-mamy-wyniki-badania-wobasz3-co-zmienilo-sie-przez-20-lat
[4] https://wobasz.gov.pl/aktualnosci/narodowy-bilans-zdrowia-polakow-mamy-wyniki-badania-wobasz3-co-zmienilo-sie-przez-20-lat