Groźne bakterie coraz bardziej odporne na leczenie. Ponad 35 tys. zgonów rocznie

Osoba w szpitalu
Rośnie liczba zakażeń krwi wywoływanych przez bakterie odporne na antybiotyki
Źródło zdj. gł.: Pramote Polyamate/GettyImages
Dodaj do preferowanych źródeł w Google
W Polsce gwałtownie rośnie liczba zakażeń wywoływanych przez bakterie oporne na karbapenemy - antybiotyki stosowane w leczeniu najcięższych infekcji, gdy inne leki zawodzą. Od 2019 r. częstość zakażeń krwi wywoływanych przez takie szczepy zwiększyła się niemal pięciokrotnie. Gdzie najczęściej dochodzi do zakażeń?

Dalsza część artykułu pod materiałem wideo

DD_20241124_Antybiotylki_REP
Apel o odpowiedzialne stosowanie antybiotyków
Źródło: Dzień Dobry TVN

Rośnie liczba zakażeń krwi wywoływanych przez bakterie oporne nawet na najsilniejsze antybiotyk

W Polsce od 2019 r. niemal pięciokrotnie wzrosła częstość zakażeń krwi wywoływanych przez bakterie Klebsiella pneumoniae oporne nawet na najsilniejsze antybiotyki. W całej UE wzrost ten wyniósł 72 proc. - alarmuje Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC).

Z okazji Europejskiego Dnia Wiedzy o Antybiotykach, obchodzonego 18 listopada, ECDC opublikowało dane za 2025 r. Wynika z nich, że mimo pewnych postępów w ograniczaniu zużycia tych leków, Europa nadal jest daleka od osiągnięcia celów wyznaczonych na 2030 r. W przypadku niektórych niebezpiecznych bakterii sytuacja, zamiast się poprawiać, staje się coraz poważniejsza.

Szczególnie niepokojące są dane dotyczące bakterii Klebsiella pneumoniae, czyli pałeczki zapalenia płuc, opornej na karbapenemy - antybiotyki należące do leków ostatniej szansy, stosowanych w leczeniu ciężkich zakażeń, gdy inne preparaty zawodzą. Oporność na nie znacznie ogranicza możliwości leczenia. Tymczasem wywoływane przez takie szczepy zakażenia krwi mogą mieć ciężki przebieg i wiążą się z wysokim ryzykiem zgonu.

Jak podało ECDC, w całej Unii Europejskiej ich częstość wzrosła od 2019 do 2025 r. o 72 proc., choć zgodnie z przyjętymi celami do 2030 r. powinna zmniejszyć się o 5 proc.

Jeszcze bardziej alarmująco wyglądają dane dla Polski. W naszym kraju w stosunku do 2019 r. odnotowano wzrost o 393 proc. - z 1,38 do 6,81 przypadków na 100 tys. mieszkańców.

Bakterie oporne na antybiotyki - ile osób w UE umiera na zakażenie?

Problem oporności na antybiotyki dotyczy również innych drobnoustrojów. Częstość zakażeń krwi wywoływanych przez Escherichia coli oporne na cefalosporyny trzeciej generacji wzrosła w UE od 2019 r. o 16,4 proc., zamiast spaść o zakładane 10 proc. W Polsce wzrost wyniósł 31,3 proc. ECDC zwraca ponadto uwagę na coraz częstsze wykrywanie bakterii E. coli opornych na karbapenemy, nie tylko w szpitalach, lecz także poza nimi.

Pozytywnym wyjątkiem są natomiast zakażenia gronkowcem złocistym opornym na metycylinę (MRSA). Ich częstość od 2019 r. zmniejszyła się w UE o 19 proc., dzięki czemu osiągnięto cel wyznaczony na 2030 r. Jednak w ostatnich dwóch latach zakażenia znowu rosną, co może zagrozić dotychczasowym postępom. W Polsce ich częstość spadła ogółem o 0,2 proc., wobec zakładanej redukcji o 10 proc.

Jak przypomnieli eksperci ECDC w przesłanym PAP komunikacie, każdego roku w Unii Europejskiej ponad 35 tys. osób umiera z powodu zakażeń drobnoustrojami opornymi na leki przeciwdrobnoustrojowe. To liczba porównywalna z łączną liczbą zgonów spowodowanych grypą, gruźlicą oraz HIV/AIDS.

Zakażenia szpitalne w UE

Także co roku ok. 4,3 mln pacjentów w UE i Europejskim Obszarze Gospodarczym zakaża się podczas pobytu w szpitalu. Część tych infekcji wywołują bakterie oporne na wiele antybiotyków. Według ECDC połowie z nich można byłoby zapobiec dzięki skuteczniejszemu ograniczaniu rozprzestrzeniania się drobnoustrojów.

Dyrektorka ECDC Pamela Rendi-Wagner podkreśliła w komunikacie, że Europa wciąż jest daleka od osiągnięcia dużej części celów dotyczących walki z antybiotykoopornością, choć, jak dodała, nowe metody monitorowania bakterii pozwalają coraz skuteczniej śledzić ich rozprzestrzenianie się i szybciej reagować na zagrożenia.

Jednocześnie ECDC podkreśliło, że ograniczanie niepotrzebnego stosowania antybiotyków postępuje zbyt wolno. W 2025 r. ich całkowite zużycie na terenie UE było o 5 proc. niższe niż w 2019 r., podczas gdy do 2030 r. powinno spaść o 20 proc. W Polsce w tym okresie odnotowano spadek o 6,9 proc., choć krajowy cel zakłada redukcję aż o 27 proc. Ogólnie zużycie antybiotyków w naszym kraju zmniejszyło się z 23,6 do 22 dawek dobowych na tysiąc mieszkańców dziennie.

Jakie stosujemy antybiotyki? - dane WHO

Niepokojące jest również to, jakie antybiotyki stosujemy. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca, aby co najmniej 65 proc. ich zużycia stanowiły leki z grupy Access, czyli preparaty pierwszego wyboru w leczeniu wielu powszechnych zakażeń, o stosunkowo niedużym potencjale sprzyjania lekooporności. Pozostałe grupy obejmują m.in. antybiotyki, których stosowanie wiąże się z większym ryzykiem rozwoju oporności, oraz leki rezerwowe, przeznaczone do leczenia szczególnie trudnych infekcji. Tymczasem w Polsce udział środków Access, zamiast rosnąć, spadł od 2019 r. z 60,4 do 57,1 proc.

W tegorocznej kampanii Europejskiego Dnia Wiedzy o Antybiotykach ECDC szczególną uwagę poświęca dzieciom. Jej hasło brzmi "Dbaj o swoje dzieci - mądrze stosuj antybiotyki". Tymczasem, jak przypomnieli cytowani w komunikacie eksperci, niemowlęta i przedszkolaki należą do grup najczęściej otrzymujących te leki, choć wiele typowych infekcji w tym wieku ich nie wymaga.

Podkreślili, że przeziębienia, kaszel czy ból gardła są często wywoływane przez wirusy, na które antybiotyki nie działają. Ich przyjmowanie nie skróci czasu trwania choroby, a stosowanie 'na wszelki wypadek" może przynieść więcej szkód niż korzyści. Środki te mogą bowiem zaburzać naturalną mikrobiotę jelitową, ważną dla zdrowia i rozwoju młodego organizmu. Mogą ponadto powodować działania niepożądane, m.in. biegunkę, nudności i wysypki skórne.

Infekcje u dzieci - czy potrzebują antybiotyków?

ECDC zwróciło też uwagę, że dzieci rozpoczynające uczęszczanie do placówek edukacyjnych mogą przez znaczną część pierwszego roku zmagać się z katarem, kaszlem czy gorączką. Jest to związane z częstym kontaktem z drobnoustrojami i rozwojem odporności. Większa liczba infekcji nie oznacza jednak, że potrzebują antybiotykoterapii.

W podsumowaniu komunikatu ECDC zaapelowało do państw europejskich o pilne wzmocnienie działań zapobiegających szerzeniu się bakterii opornych na leczenie. Chodzi przede wszystkim o skuteczniejszą kontrolę zakażeń w placówkach medycznych, odpowiednie stosowanie antybiotyków, rozwój diagnostyki laboratoryjnej oraz sprawniejszy nadzór epidemiologiczny.

Eksperci ostrzegli, że bez szybkich i zdecydowanych działań będzie przybywać zakażeń bakteriami opornymi na antybiotyki, które coraz trudniej leczyć. Wzrośnie liczba związanych z nimi zgonów, a osiągnięcie unijnych celów na 2030 r. stanie się mało prawdopodobne.

Zobacz także:

Źródło: PAP/kap/bar/
Autorka/Autor: oprac. Regina Łukasiewicz