Dalsza część artykułu pod materiałem wideo
Rośnie liczba zakażeń krwi wywoływanych przez bakterie oporne nawet na najsilniejsze antybiotyk
W Polsce od 2019 r. niemal pięciokrotnie wzrosła częstość zakażeń krwi wywoływanych przez bakterie Klebsiella pneumoniae oporne nawet na najsilniejsze antybiotyki. W całej UE wzrost ten wyniósł 72 proc. - alarmuje Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC).
Z okazji Europejskiego Dnia Wiedzy o Antybiotykach, obchodzonego 18 listopada, ECDC opublikowało dane za 2025 r. Wynika z nich, że mimo pewnych postępów w ograniczaniu zużycia tych leków, Europa nadal jest daleka od osiągnięcia celów wyznaczonych na 2030 r. W przypadku niektórych niebezpiecznych bakterii sytuacja, zamiast się poprawiać, staje się coraz poważniejsza.
Szczególnie niepokojące są dane dotyczące bakterii Klebsiella pneumoniae, czyli pałeczki zapalenia płuc, opornej na karbapenemy - antybiotyki należące do leków ostatniej szansy, stosowanych w leczeniu ciężkich zakażeń, gdy inne preparaty zawodzą. Oporność na nie znacznie ogranicza możliwości leczenia. Tymczasem wywoływane przez takie szczepy zakażenia krwi mogą mieć ciężki przebieg i wiążą się z wysokim ryzykiem zgonu.
Jak podało ECDC, w całej Unii Europejskiej ich częstość wzrosła od 2019 do 2025 r. o 72 proc., choć zgodnie z przyjętymi celami do 2030 r. powinna zmniejszyć się o 5 proc.
Jeszcze bardziej alarmująco wyglądają dane dla Polski. W naszym kraju w stosunku do 2019 r. odnotowano wzrost o 393 proc. - z 1,38 do 6,81 przypadków na 100 tys. mieszkańców.
Bakterie oporne na antybiotyki - ile osób w UE umiera na zakażenie?
Problem oporności na antybiotyki dotyczy również innych drobnoustrojów. Częstość zakażeń krwi wywoływanych przez Escherichia coli oporne na cefalosporyny trzeciej generacji wzrosła w UE od 2019 r. o 16,4 proc., zamiast spaść o zakładane 10 proc. W Polsce wzrost wyniósł 31,3 proc. ECDC zwraca ponadto uwagę na coraz częstsze wykrywanie bakterii E. coli opornych na karbapenemy, nie tylko w szpitalach, lecz także poza nimi.
Pozytywnym wyjątkiem są natomiast zakażenia gronkowcem złocistym opornym na metycylinę (MRSA). Ich częstość od 2019 r. zmniejszyła się w UE o 19 proc., dzięki czemu osiągnięto cel wyznaczony na 2030 r. Jednak w ostatnich dwóch latach zakażenia znowu rosną, co może zagrozić dotychczasowym postępom. W Polsce ich częstość spadła ogółem o 0,2 proc., wobec zakładanej redukcji o 10 proc.
Jak przypomnieli eksperci ECDC w przesłanym PAP komunikacie, każdego roku w Unii Europejskiej ponad 35 tys. osób umiera z powodu zakażeń drobnoustrojami opornymi na leki przeciwdrobnoustrojowe. To liczba porównywalna z łączną liczbą zgonów spowodowanych grypą, gruźlicą oraz HIV/AIDS.
Zakażenia szpitalne w UE
Także co roku ok. 4,3 mln pacjentów w UE i Europejskim Obszarze Gospodarczym zakaża się podczas pobytu w szpitalu. Część tych infekcji wywołują bakterie oporne na wiele antybiotyków. Według ECDC połowie z nich można byłoby zapobiec dzięki skuteczniejszemu ograniczaniu rozprzestrzeniania się drobnoustrojów.
Dyrektorka ECDC Pamela Rendi-Wagner podkreśliła w komunikacie, że Europa wciąż jest daleka od osiągnięcia dużej części celów dotyczących walki z antybiotykoopornością, choć, jak dodała, nowe metody monitorowania bakterii pozwalają coraz skuteczniej śledzić ich rozprzestrzenianie się i szybciej reagować na zagrożenia.
Jednocześnie ECDC podkreśliło, że ograniczanie niepotrzebnego stosowania antybiotyków postępuje zbyt wolno. W 2025 r. ich całkowite zużycie na terenie UE było o 5 proc. niższe niż w 2019 r., podczas gdy do 2030 r. powinno spaść o 20 proc. W Polsce w tym okresie odnotowano spadek o 6,9 proc., choć krajowy cel zakłada redukcję aż o 27 proc. Ogólnie zużycie antybiotyków w naszym kraju zmniejszyło się z 23,6 do 22 dawek dobowych na tysiąc mieszkańców dziennie.
Jakie stosujemy antybiotyki? - dane WHO
Niepokojące jest również to, jakie antybiotyki stosujemy. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca, aby co najmniej 65 proc. ich zużycia stanowiły leki z grupy Access, czyli preparaty pierwszego wyboru w leczeniu wielu powszechnych zakażeń, o stosunkowo niedużym potencjale sprzyjania lekooporności. Pozostałe grupy obejmują m.in. antybiotyki, których stosowanie wiąże się z większym ryzykiem rozwoju oporności, oraz leki rezerwowe, przeznaczone do leczenia szczególnie trudnych infekcji. Tymczasem w Polsce udział środków Access, zamiast rosnąć, spadł od 2019 r. z 60,4 do 57,1 proc.
W tegorocznej kampanii Europejskiego Dnia Wiedzy o Antybiotykach ECDC szczególną uwagę poświęca dzieciom. Jej hasło brzmi "Dbaj o swoje dzieci - mądrze stosuj antybiotyki". Tymczasem, jak przypomnieli cytowani w komunikacie eksperci, niemowlęta i przedszkolaki należą do grup najczęściej otrzymujących te leki, choć wiele typowych infekcji w tym wieku ich nie wymaga.
Podkreślili, że przeziębienia, kaszel czy ból gardła są często wywoływane przez wirusy, na które antybiotyki nie działają. Ich przyjmowanie nie skróci czasu trwania choroby, a stosowanie 'na wszelki wypadek" może przynieść więcej szkód niż korzyści. Środki te mogą bowiem zaburzać naturalną mikrobiotę jelitową, ważną dla zdrowia i rozwoju młodego organizmu. Mogą ponadto powodować działania niepożądane, m.in. biegunkę, nudności i wysypki skórne.
Infekcje u dzieci - czy potrzebują antybiotyków?
ECDC zwróciło też uwagę, że dzieci rozpoczynające uczęszczanie do placówek edukacyjnych mogą przez znaczną część pierwszego roku zmagać się z katarem, kaszlem czy gorączką. Jest to związane z częstym kontaktem z drobnoustrojami i rozwojem odporności. Większa liczba infekcji nie oznacza jednak, że potrzebują antybiotykoterapii.
W podsumowaniu komunikatu ECDC zaapelowało do państw europejskich o pilne wzmocnienie działań zapobiegających szerzeniu się bakterii opornych na leczenie. Chodzi przede wszystkim o skuteczniejszą kontrolę zakażeń w placówkach medycznych, odpowiednie stosowanie antybiotyków, rozwój diagnostyki laboratoryjnej oraz sprawniejszy nadzór epidemiologiczny.
Eksperci ostrzegli, że bez szybkich i zdecydowanych działań będzie przybywać zakażeń bakteriami opornymi na antybiotyki, które coraz trudniej leczyć. Wzrośnie liczba związanych z nimi zgonów, a osiągnięcie unijnych celów na 2030 r. stanie się mało prawdopodobne.
Zobacz także:
- Nie boi się zimna, upływu czasu i antybiotyków. Odkryto nową, groźną bakterię
- Źle spisz? Naukowcy przetestowali metodę, która brzmi odpychająco, ale działa cuda
- U kleszczy afrykańskich obecnych w Polsce wykryto bakterie. Jest apel naukowców