Rak jelita grubego to podstępny nowotwór. Dlaczego kolonoskopia ma tak duże znaczenie w profilaktyce?
Rak jelita grubego przez długi czas może nie dawać żadnych niepokojących objawów. Właśnie dlatego w przypadku tego, jak i wielu innych nowotworów, niezwykle ważna jest profilaktyka. Regularne badania i monitorowanie zdrowia mają niebagatelne znaczenie, gdyż dają szansę na wczesne wykrycie problemu i skuteczne leczenie. Dlaczego warto wykonać kolonoskopię? Kto kwalifikuje się do bezpłatnego programu? Dowiedz się więcej.
Rak jelita grubego w Polsce - skala problemu
W 2023 roku rak jelita grubego należał do najczęściej rozpoznawanych nowotworów złośliwych w Polsce. Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów odnotowano wówczas 19 889 zachorowań na nowotwory jelita grubego: 11 028 przypadków wśród mężczyzn i 8861 wśród kobiet. Na skutek choroby zmarło 12 187 osób.[1] Dane jednoznacznie wskazują, jak duża jest skala tego problemu.
Rak jelita grubego rozwija się najczęściej na podłożu łagodnych zmian, tzw. gruczolaków, które zwykle mają postać polipów i które mogą pojawić się we wszystkich odcinkach jelita grubego: kątnicy, wstępnicy, poprzecznicy, zstępnicy lub odbytnicy.
Niewielkie polipy i rak we wczesnych stadiach rozwoju nie powodują dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, a badanie profilaktyczne umożliwia ich wykrycie zanim pojawią się objawy, takie jak:
- powtarzające się krwawienia z odbytnicy lub krew w stolcu,
- zmiana rytmu wypróżnień,
- pojawienie się i utrzymanie biegunki lub zaparcia bez przyczyny,
- ból i skurcze brzucha,
- utrata masy ciała,
- anemia, osłabienie i brak apetytu.[2]
Osoby z takimi objawami powinny jak najszybciej zgłosić się do lekarza, który zaplanuje diagnostykę.
Co zwiększa ryzyko zachorowania na raka jelita grubego?
Ryzyko zachorowania zwiększają m.in. uwarunkowania genetyczne i obciążenie rodzinne, obecność gruczolaków, nieswoiste choroby zapalne jelit, nadwaga i otyłość, brak aktywności fizycznej, palenie tytoniu oraz spożywanie alkoholu.
To oznacza, że nie da się wskazać jednego, głównego czynnika, który odpowiada za występowanie choroby. Na rozwój nowotworu może wpływać wiele elementów jednocześnie, dlatego profilaktyka powinna obejmować zarówno styl życia, jak i udział w badaniach przesiewowych. Duże znaczenie mają regularna aktywność fizyczna, utrzymywanie prawidłowej masy ciała, niepalenie tytoniu oraz ograniczenie lub całkowite wyeliminowanie spożywania alkoholu. Warto również korzystać z dostępnych programów profilaktycznych.
W Polsce dostępny jest bezpłatny program badań przesiewowych raka jelita grubego, oparty na kolonoskopii, przeznaczony dla:
- osób w wieku od 50 do 65 lat,
- osób od 40 do 49 lat, jeśli u najbliższych krewnych rozpoznano nowotwór jelita grubego,
- osób, które nie miały wykonywanej kolonoskopii w ciągu ostatnich 10 lat.
Badanie dla osób spełniających te kryteria nie wymaga skierowania i jest wykonywane w placówkach na terenie całej Polski. Na stronie Narodowego Funduszu Zdrowia jest dostępna wyszukiwarka, gdzie łatwy sposób można znaleźć miejsca realizujące programy profilaktyczne.
Historie pacjentek, które zachorowały na raka jelita grubego
Hanna Bieluszko jest znaną aktorką filmową, serialową i teatralną. Zanim dowiedziała się, że choruje na raka jelita grubego, przez dłuższy czas czuła się osłabiona.
- Zaczęło się szukanie przyczyny. Pierwsze badania pokazały bardzo silną anemię. Na sam koniec zostawiono kolonoskopię i okazało się, że to jest rak jelita grubego - powiedziała aktorka.
Bożenie Kosińskiej-Krauze doskwierało wiele dolegliwości - biegunki, zaparcia, gazy, wzdęcia. Później pojawił się ból brzucha w dole.
- W którymś momencie powiedziałam swojemu lekarzowi o tych objawach. On dał mi jakieś leki i powiedział: "Pani Bożeno, jeżeli leki nie pomogą, to robimy kolonoskopię". Bałam się potwornie, bo słyszałam, że jest to bolesne badanie. Żeby nie zrobić kolonoskopii, powiedziałam, że leki mi pomogły. To było kłamstwo ze strachu, bo po prostu bałam się badania - wyznała pacjentka onkologiczna.
Kosińska-Krauze przez lata zwlekała z wykonaniem kolonoskopii. Na szczęście bliska jej osoba namówiła ją, by zadbała o swoje zdrowie.
- Żyję dzięki Ewie, mojej przyjaciółce, która mnie zmusiła do tego, żebyśmy poszły na to badanie. Lekarz powiedział mi, że hodowałam raka przynajmniej przez dwa lata. A ja wiem, że hodowałam go na pewno cztery lata, bo cztery lata wcześniej pojawiła się krew - przyznała Bożena.
W przypadku nowotworów, w tym właśnie jelita grubego, niezwykle ważna jest profilaktyka. Kolonoskopia przesiewowa to badanie, które może zapobiec rozwojowi choroby i uratować życie.
- Większość raków jelita grubego rozwija się z polipów. Małe polipy nie dają objawów, rosną powoli. Rak jelita grubego daje objawy dopiero w dość zaawansowanej fazie. Kolonoskopia przesiewowa ma na celu usunięcie wczesnych, niewielkich zmian o wielkości do półtora centymetra, żeby nie rosły dalej i nie zamieniły się w raka jelita grubego. Pacjent, który ma objawy takie jak biegunka, krwawienie, zaparcia jest kierowany na badanie diagnostyczne. Na badania profilaktyczne, przesiewowe zapraszamy osoby, które nie mają objawów - zaznaczyła prof. Ewa Zagórowicz, gastroenterolog, Klinika Gastroenterologii Onkologicznej NIO.
Profesor Zagórowicz podkreśliła, że nie należy obawiać się bólu podczas kolonoskopii.
- Badanie można wykonać bezboleśnie u większości pacjentów. Jeżeli potrzebne jest znieczulenie, stosujemy znieczulenie miejscowe lub znieczulenie dożylne. Badanie trwa zwykle od 15 do 40 minut - wskazała ekspertka.
Kolonoskopia przesiewowa - na czym polega?
- Kolonoskopia pozwala lekarzowi dokładnie ocenić wnętrze jelita grubego. Zazwyczaj trwa od 15 do 40 minut.
- Przed kolonoskopią konieczne jest odpowiednie przygotowanie jelita. Szczegółowe zalecenia dotyczące tej procedury pacjent otrzymuje w placówce, w której wykonywane jest badanie.
- W zależności od wskazań medycznych badanie może być przeprowadzone w znieczuleniu miejscowym lub ogólnym, dlatego pacjent nie odczuwa dyskomfortu.
W przypadku wykrycia polipów podczas badania usuwane są wszystkie zmiany wielkości do 15 mm, które są następnie oceniane przez histopatologa. W przypadku wykrycia zmiany podejrzanej o nowotworowy charakter, pobiera się wycinki do badania histopatologicznego. Po badaniu pacjent otrzymuje zalecenia od lekarza, dotyczące potrzeby powtórzenia kolonoskopii w przyszłości, na przykład w celu usunięcia większych polipów w warunkach szpitalnych, lub innego rodzaju leczenia, jeśli będzie niezbędne.[3]
Nie czekaj na objawy. Zadbaj o profilaktykę
Brak objawów nie zawsze oznacza braku choroby. Regularne wykonywanie badań profilaktycznych to wyraz troski o swoje zdrowie, a także wielkiej odpowiedzialności. Osoby, które kwalifikują się do programu, powinny zarezerwować sobie termin w kalendarzu na wykonanie kolonoskopii, bo może ona zapobiec poważnym problemom w przyszłości, a nawet uratować życie.
Źródła:
[1] https://onkologia.org.pl/pl
[2] https://pacjent.gov.pl/zapobiegaj/rak-jelita-grubego-profilaktyka
[3] https://www.nfz.gov.pl/dla-pacjenta/programy-profilaktyczne/program-badan-przesiewowych-raka-jelita-grubego/