Dalsza część artykułu pod materiałem wideo
Czy zdolni uczniowie zawsze radzą sobie w szkole samodzielnie?
Uczniowie wybitnie zdolni bywają postrzegani wyłącznie przez pryzmat swoich możliwości poznawczych. Tymczasem rozwój intelektualny czasem wyprzedza u nich rozwój emocjonalny i społeczny, co rodzi liczne problemy. O wyzwaniach stojących przed takimi uczniami mówił w rozmowie z PAP psycholog dr hab. Tomasz Knopik, prof. UMCS.
Zwrócił między innymi uwagę na fakt, iż przekonanie, że uczeń zdolny zawsze poradzi sobie w szkole sam, to mit.
- Bo kto powiedział, że osoby zdolne nie mają żadnych trudności? Często są to osoby "podwójnie wyjątkowe" - oprócz zdolności mają inne indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne. Z mojego punktu widzenia ważna jest równowaga psychiczna osób zdolnych. Gdy patrzymy na dynamikę ich rozwoju, bardzo często rozwój poznawczy wyprzedza rozwój osobowościowy, emocjonalny i społeczny. Dziecko szybko się uczy, dużo wie o świecie. Jednak ta akceleracja rozwoju poznawczego nie idzie w parze z równie szybkim rozwojem w innych sferach - twierdzi ekspert.
Zdolności, uzdolnienia i talenty - czym się różnią?
Wiele osób używa zamiennie pojęć: zdolności, uzdolnienia i talenty. Zdaniem dr hab. Tomasza Knopika można je potraktować jako osobne stadia rozwoju.
- Zdolności to zestaw ogólnych możliwości poznawczych, bardzo często warunkowany biologicznie - szybkie przetwarzanie informacji, rozwinięta uwaga, pamięć robocza lub długotrwała. To pewna gotowość poznawcza, z której jeszcze nie wynika wartościowy rezultat - mówi specjalista. - Drugi etap to uzdolnienia - mówimy wtedy o ukierunkowanym rozwijaniu potencjału przez zainteresowania, np. w stronę uzdolnień matematycznych, językowych czy informatycznych - dodaje. - Talenty powstają zaś wtedy, gdy do uzdolnień dodamy ponadprzeciętne, wybitne osiągnięcia. Dana osoba świadomie, również poprzez ciężką pracę i wsparcie otoczenia (talenty nie tworzą się w próżni społecznej i kulturowej!), rozwija uzdolnienia i to przynosi rezultaty. Z talentem się nie rodzimy - talent krystalizuje się w systemie szeroko rozumianej edukacji: formalnej i pozaformalnej. Talent nie rozwinie się sam, potrzebuje kompleksowej ścieżki wsparcia - podsumowuje psycholog.
Jak system edukacji wspiera zdolnych uczniów w rozwoju?
W rozmowie z PAP ekspert nawiązał również do systemowego wsparcia dla uczniów zdolnych.
- W Polsce dominuje narracja, że wspieramy uczniów z różnego rodzaju trudnościami rozwojowymi, nie pozostawiając miejsca na wspieranie osób zdolnych. Zgadzam się z tym, że za mało wspieramy osoby zdolne, ale absolutnie protestuję, że dzieje się tak dlatego, że pomagamy innym uczniom ze SPE (specjalne potrzeby edukacyjne). Tutaj nie może być mowy o podejściu albo-albo - twierdzi dr hab. Tomasz Knopik.
- Za diagnozą w systemie powinno iść odpowiednie wsparcie. Obecnie gubimy ten ciąg dalszy - wydaje się papier w poradni psychologiczno-pedagogicznej (pokazujący np. ponadprzeciętny iloraz inteligencji), który trudno powiązać z planem działania i zasobami zewnętrznymi, a które mogłyby stanowić istotną pomoc dla samego dziecka, jak i jego rodziców i nauczycieli. Wyniki diagnostyczne powinny bowiem stanowić rodzaj rozwojowego GPS-u - dodaje.
Jaka jest rola rodziców w prowadzeniu dziecka zdolnego?
- Rola rodzica polega przede wszystkim na uważnej obserwacji i towarzyszeniu dziecku, a nie na realizowaniu własnych ambicji. Dziecko zdolne to nie projekt do realizacji. Jeśli u dziecka pojawiają się niepokojące objawy somatyczne, brak pasji i ciągły stres, kontynuowanie presji realizacji danych zajęć (np. w szkole muzycznej) staje się tresurą - twierdzi psycholog.
- Z drugiej strony, uleganie pierwszemu kryzysowi i natychmiastowa rezygnacja z różnych form rozwijania potencjału, buduje w dziecku przekonanie, że każde zwątpienie musi prowadzić do wycofania. Rodzic nie powinien więc usuwać wszystkich stresorów. Dziecko zdolne też powinno mieć szansę nauczyć się pokonywać trudności i kształcić w sobie tolerancję na odroczenie gratyfikacji w czasie. Sukces nie przychodzi od razu. Z mojej perspektywy ta cierpliwość właśnie w krystalizacji talentu gubi w epoce chronicznego pośpiechu zarówno same dzieci zdolne, jak i ich rodziców - podsumowuje.
Zobacz także:
- Polscy studenci w światowej czołówce. Mają "realny wpływ na naukę i społeczeństwo"
- Cisza w klasie, krzyk w głowie. Uczniowie nie radzą sobie z presją w szkole
- Metody i triki na lepsze zapamiętywanie. "Musimy zacząć uczyć się aktywnie"