Temperament – co to jest i czy można go zmienić?

Aktualnie czytasz: Temperament – co to jest i czy można go zmienić?
Źródło: Westend61/Getty Images
Temperament to wrodzona właściwość człowieka, która uwarunkowana jest genetycznie oraz środowiskowo. Pierwsze definicje temperamentu związane są z postacią Hipokratesa i Galena, a współcześnie jedną z najbardziej popularnych koncepcji jest regulacyjna teoria temperamentu (RTT) autorstwa Strelaua.

Genezy temperamentu można szukać w teoriach starożytnych, jednak dopiero późniejsze odkrycia, przede wszystkim psychologów i neurobiologów, wskazały na główne cechy temperamentu i na współczesne rozumienie tego pojęcia. Co to jest temperament i czy można go zmienić?

Co to jest temperament? Geneza pojęcia

Wiedza potoczna nie rozróżnia dokładnie osobowości od temperamentu i charakteru. Zdaniem psychologów są to zróżnicowane pojęcia, które należy rozpatrywać rozłącznie. Dlatego warto zastanowić się nad tym, co to znaczy „temperament” z perspektywy starożytnej i współczesnej. Hipokrates jako pierwszy zaobserwował zależność pomiędzy biologicznymi aspektami życia człowieka i jego zachowaniami. Wyróżnił cztery główne rodzaje temperamentu:

  • sangwinik (łac. sanguis – krew), czyli osoba optymistyczna, otwarta na doświadczenia, towarzyska, pełna energii, chociaż w relacjach międzyludzkich może być za bardzo dominująca,
    • choleryk (gr. chole – żółć) to osoba, która lubi działać, jest ambitna, chętnie postrzega siebie w roli przywódcy, czasem jest bezwzględna,
      • melancholik (gr. melas chole – czarna żółć) to osoba pesymistyczna, której towarzyszą lęki i wyróżnia ją brak pewności siebie oraz nadwrażliwość na krytykę innych,
        • flegmatyk (gr. phlegma – flegma, spokój), czyli osoba, która jest spokojna, kontroluje swoje emocje i zachowania, wzbudza zaufanie oraz preferuje prace spokojne i indywidualne, które nie wymagają pośpiechu.

          Współcześnie wiadomo, że rzadko zdarza się, aby występowały "czyste" typy temperamentu. Zwykle spotyka się typy mieszane, w których dominuje jeden z rodzajów temperamentu, ale widoczne mogą być także inne typy.

          Iwan Pawłow, psycholog i behawiorysta, na początku XX wieku podszedł do kwestii temperamentu zupełnie inaczej niż badacze starożytni. Jego zdaniem temperament odpowiada rodzajowi układu nerwowego, który jest charakterystyczny dla danej jednostki. Według Pawłowa istnieją dwa główne rodzaje układu nerwowego, czyli silny i słaby. Buss i Plomin, badacze z drugiej połowy XX wieku, stwierdzili, że temperament uwarunkowany jest genetycznie i stanowi podstawę do kształtowania się osobowości. Ich zdaniem istnieją trzy cechy temperamentu, czyli emocjonalność, aktywność i towarzyskość. Najbardziej współczesną koncepcją jest regulacyjna teoria temperamentu Strelaua, polskiego psychologa urodzonego w 1931 roku w Gdańsku.

          Temperament – definicja

          Temperament, według regulacyjnej teorii temperamentu (RTT) Strelaua z 1998 roku, to "podstawowe względnie stałe cechy osobowości odnoszące się przede wszystkim do formalnych charakterystyk (energetycznych i czasowych) reakcji i zachowań" (Strelau 1998, s. 117). Cechy temperamentu są jednym ze składników osobowości, co oznacza, że temperament jest pojęciem węższym i odnoszącym się tylko do specyficznych cech. W tym miejscu należy dodać, że zdaniem Strelaua istnieje sześć głównych cech temperamentu, czyli:

          • reaktywność emocjonalna, czyli sposób reagowania na bodźce,
            • aktywność,
              • wytrzymałość jednostki,
                • wrażliwość sensoryczna, czyli wrażliwość zmysłowa,
                  • perseweratywność, czyli trwanie przy swoich zachowaniach pomimo zaniku bodźców (na przykład śpiewanie piosenki, którą usłyszało się kilka minut wcześniej),
                    • żwawość, czyli reagowanie szybkie, aktywne.

                      Temperament – psychologia i zmiany temperamentu

                      Badacze uważają, że temperament jest wrodzony oraz zależy od mechanizmów biologicznych i genetycznych, ale także spore znaczenie mają zmienne środowiskowe. Zdaniem Strelaua temperament jest możliwy do zmiany w toku doświadczeń życiowych jednostki, w przeciwieństwie do osobowości, która jest niezmienna i nie podlega modyfikacjom. Wielu fachowców uważa, że od dzieciństwa do dorosłości mogą pojawiać się zmiany, jeśli chodzi o temperament. Znaczenie mają zmienne środowiskowe oraz sposób wychowania dziecka. Rodzice, którzy starają się, aby ich dzieci zmodyfikowały swoje zachowania w zależności od sytuacji, mogą wpływać na temperament. Co to może dać w życiu dorosłym? Osoba po 20 roku życia zwykle ma ukształtowany temperament, jednak według niektórych nawet takie osoby mogą wprowadzać lekkie modyfikacje do jego struktury. Zdaniem części badaczy osobowość w toku życia ulega zmianom co 2–3 lata, dlatego temperament podąża za tymi zmianami i dopasowuje się. Dotychczasowe badania nad modyfikacją temperamentu są bardzo trudne i złożone, ponieważ są to tak zwane badania podłużne, które muszą trwać kilkanaście lub kilkadziesiąt lat na tych samych osobach badanych. Bez względu na te ograniczenia psychologowie zachęcają do pracy nad swoim charakterem i temperamentem.

                      Bibliografia: 1. Strelau J., Psychologia temperamentu, Warszawa 1998, s. 117.

                      Zobacz także:

                      Zobacz wideo: O różnych temperamentach w Dzień Dobry TVN

                      Źródło: x-news

                      Autor: Adrian Adamczyk

                      Źródło zdjęcia głównego: Westend61

                      podziel się:

                      Pozostałe wiadomości

                      Klaudia El Dursi odsłania kulisy 8. edycji "Hotelu Paradise". "To buduje intensywne emocje"

                      Klaudia El Dursi odsłania kulisy 8. edycji "Hotelu Paradise". "To buduje intensywne emocje"

                      Żona króla Karola III wycofuje się z pełnienia oficjalnych obowiązków

                      Żona króla Karola III wycofuje się z pełnienia oficjalnych obowiązków

                      Orły 2024 wręczone. Jeden z filmów zdobył aż 6 nagród

                      Orły 2024 wręczone. Jeden z filmów zdobył aż 6 nagród

                      "Pokaż nam, jak bardzo kochasz Diunę" i wygraj bilety do kina

                      "Pokaż nam, jak bardzo kochasz Diunę" i wygraj bilety do kina

                      Po bestialskim ataku na Lizę poszedł do sklepu. "Tej twarzy do końca życia nie zapomnę"

                      Po bestialskim ataku na Lizę poszedł do sklepu. "Tej twarzy do końca życia nie zapomnę"

                      Orły 2024. Maja Ostaszewska z synem, Magdalena Cielecka w srebrnych cekinach

                      Orły 2024. Maja Ostaszewska z synem, Magdalena Cielecka w srebrnych cekinach

                      Co na Dzień Kobiet w 2024 roku? Najlepsze pomysły na prezenty 
                      Materiał promocyjny

                      Co na Dzień Kobiet w 2024 roku? Najlepsze pomysły na prezenty 

                      Obejrzałam 1. odcinek "Hotelu Paradise 8". Tej jednej rzeczy się nie spodziewałam

                      Obejrzałam 1. odcinek "Hotelu Paradise 8". Tej jednej rzeczy się nie spodziewałam

                      Walczy z nieuleczalną chorobą, czekając na przeszczep. Pasja do gotowania zaprowadziła ją do "MasterChefa Nastolatki"

                      Walczy z nieuleczalną chorobą, czekając na przeszczep. Pasja do gotowania zaprowadziła ją do "MasterChefa Nastolatki"

                      Jej waga wskazywała 148 kg. Paulina walczy o swoje zdrowie: "Motywatorem są dzieci"

                      Jej waga wskazywała 148 kg. Paulina walczy o swoje zdrowie: "Motywatorem są dzieci"

                      Astro szuka kochającego domu. W Dzień Dobry TVN zadbali o niego groomerzy

                      Astro szuka kochającego domu. W Dzień Dobry TVN zadbali o niego groomerzy

                      11-letnia Emilia ma chorobę moyamoya. "Nieleczona prowadzi do kalectwa"

                      11-letnia Emilia ma chorobę moyamoya. "Nieleczona prowadzi do kalectwa"

                      Ruszyła 8. edycja konkursu POLSKI PACJENT W AVÈNE. Do wygrania wyjazd do Centrum Hydroterapii w Avène we Francji oraz emolienty XERACALM A.D
                      Materiał promocyjny

                      Ruszyła 8. edycja konkursu POLSKI PACJENT W AVÈNE. Do wygrania wyjazd do Centrum Hydroterapii w Avène we Francji oraz emolienty XERACALM A.D

                      Noworodek "w ciąży". To bardzo rzadka anomalia medyczna

                      Noworodek "w ciąży". To bardzo rzadka anomalia medyczna

                      Natalia Kukulska obchodzi urodziny. Dostała wyjątkowe życzenia. "Leżałam ze śmiechu"

                      Natalia Kukulska obchodzi urodziny. Dostała wyjątkowe życzenia. "Leżałam ze śmiechu"

                      Cykl "Dzieci świata" zmienia życia bohaterów. "Widzowie Dzień Dobry TVN postanowili uratować sierociniec"

                      Cykl "Dzieci świata" zmienia życia bohaterów. "Widzowie Dzień Dobry TVN postanowili uratować sierociniec"

                      Trzymasz w ręku telefon podczas zabawy z dzieckiem? Skutki mogą być opłakane

                      Trzymasz w ręku telefon podczas zabawy z dzieckiem? Skutki mogą być opłakane

                      Niecodzienne potrawy z serem Gouda. Przygotuj pyszne serowe śniadanie i obiad z Piotrem Kucharskim
                      Materiał promocyjny

                      Niecodzienne potrawy z serem Gouda. Przygotuj pyszne serowe śniadanie i obiad z Piotrem Kucharskim

                      Bonding, czyli szybka i niedroga korekta uśmiechu. "Jest to plomba na zewnątrz zęba"
                      Materiał promocyjny

                      Bonding, czyli szybka i niedroga korekta uśmiechu. "Jest to plomba na zewnątrz zęba"

                      Nie masz czasu, aby pysznie i zdrowo gotować? Z tymi mieszankami warzyw szybko przyrządzisz smaczne dania
                      Materiał promocyjny

                      Nie masz czasu, aby pysznie i zdrowo gotować? Z tymi mieszankami warzyw szybko przyrządzisz smaczne dania

                      Łączenie wielu leków i suplementów może być niebezpieczne. "Dochodzi tzw. kaskady zapisywania"

                      Łączenie wielu leków i suplementów może być niebezpieczne. "Dochodzi tzw. kaskady zapisywania"

                      Pyszne i zdrowe. Poznajcie fenomenalne sposoby na przygotowanie mięsa wieprzowego
                      Materiał promocyjny

                      Pyszne i zdrowe. Poznajcie fenomenalne sposoby na przygotowanie mięsa wieprzowego

                      Magdalena Stępień rozliczy się ze zbiórki na rzecz synka?

                      Magdalena Stępień rozliczy się ze zbiórki na rzecz synka?

                      Jak odświeżyć swoją garderobę na wiosnę? Wykorzystaj drugi obieg
                      Materiał promocyjny

                      Jak odświeżyć swoją garderobę na wiosnę? Wykorzystaj drugi obieg

                      Kim była Liza, ofiara brutalnego gwałtu? "Nikt nie zareagował. Umierała pięć dni"

                      Kim była Liza, ofiara brutalnego gwałtu? "Nikt nie zareagował. Umierała pięć dni"

                      Jak przygotować rzeczy do sprzedaży na Vinted?
                      Materiał promocyjny

                      Jak przygotować rzeczy do sprzedaży na Vinted?

                      Agnieszka Chylińska komentuje zmiany w "Mam Talent!"

                      Agnieszka Chylińska komentuje zmiany w "Mam Talent!"

                      Nowy rok, nowe… wnętrze. Rusza nowy program w Dzień Dobry TVN - Sposób na wnętrze! Weź udział w castingu
                      Materiał promocyjny

                      Nowy rok, nowe… wnętrze. Rusza nowy program w Dzień Dobry TVN - Sposób na wnętrze! Weź udział w castingu

                      Wiosenne nowości. Czego mogą spodziewać się widzowie Dzień Dobry TVN? "Mamy akcje specjalne"

                      Wiosenne nowości. Czego mogą spodziewać się widzowie Dzień Dobry TVN? "Mamy akcje specjalne"

                      Ile najwięcej ważyła Sylwia Bomba? "Pytanie dla mnie traumatyczne"

                      Ile najwięcej ważyła Sylwia Bomba? "Pytanie dla mnie traumatyczne"

                      Anna Mucha w bardzo śmiałej sukni. Internauci kłócą się, czy powinna się w niej pokazywać

                      Anna Mucha w bardzo śmiałej sukni. Internauci kłócą się, czy powinna się w niej pokazywać

                      Czworaczki skończyły rok. Z tej okazji odwiedził je ktoś wyjątkowy

                      Czworaczki skończyły rok. Z tej okazji odwiedził je ktoś wyjątkowy

                      Nie wiesz, jak rozmawiać ze swoim psem? Waszą komunikację poprawi Radek Ekwiński. Napisz do nas

                      Nie wiesz, jak rozmawiać ze swoim psem? Waszą komunikację poprawi Radek Ekwiński. Napisz do nas

                      Kate Winslet jako bezlitosna dyktatorka wkrótce w  HBO Max. Kiedy premiera serialu "Reżim"?

                      Kate Winslet jako bezlitosna dyktatorka wkrótce w HBO Max. Kiedy premiera serialu "Reżim"?

                      "Jazda konno, strzelanie z łuku". Gwiazda serialu "Odwilż" ujawnia swoje zawodowe marzenie

                      "Jazda konno, strzelanie z łuku". Gwiazda serialu "Odwilż" ujawnia swoje zawodowe marzenie

                      E-sklep TVN. Co jest w ofercie? "Widzowie poczują się częścią czegoś większego"
                      Materiał promocyjny

                      E-sklep TVN. Co jest w ofercie? "Widzowie poczują się częścią czegoś większego"

                      Bradley Cooper szczerze o ojcostwie. "Nie jestem pewien, czy bym żył, gdybym nie był tatą"

                      Bradley Cooper szczerze o ojcostwie. "Nie jestem pewien, czy bym żył, gdybym nie był tatą"

                      "Odwilż" - nowy serial kryminalny w TVN. Kiedy premiera?

                      "Odwilż" - nowy serial kryminalny w TVN. Kiedy premiera?

                      Mieszkanie razem czy osobno - co jest lepsze dla związku? Psycholog radzi

                      Mieszkanie razem czy osobno - co jest lepsze dla związku? Psycholog radzi

                      Przeglądał mieszkania na sprzedaż. "Zdębiałem, jak to zobaczyłem"

                      Przeglądał mieszkania na sprzedaż. "Zdębiałem, jak to zobaczyłem"

                      Koniec z plotkami na temat zdrowia Kate Middleton. Rzecznik ujawnia prawdę

                      Koniec z plotkami na temat zdrowia Kate Middleton. Rzecznik ujawnia prawdę

                      Tak Agnieszka i Wojtek ze "ŚOPW" świętowali 5. rocznicę

                      Tak Agnieszka i Wojtek ze "ŚOPW" świętowali 5. rocznicę

                      Marcin Prokop wyznał, jaki jest jego najcenniejszy talent. "Dość dobrze go wykorzystuję"

                      Marcin Prokop wyznał, jaki jest jego najcenniejszy talent. "Dość dobrze go wykorzystuję"

                      Czego mężczyźni oczekują od kobiet?

                      Czego mężczyźni oczekują od kobiet?

                      "Detektywi" i pies, który im pomaga. "To jest gwiazda tego serialu"

                      "Detektywi" i pies, który im pomaga. "To jest gwiazda tego serialu"

                      Uczniowie w wyjątkowy sposób pożegnali szkolną sekretarkę. "Serce zostawiła w ekonomiku"

                      Uczniowie w wyjątkowy sposób pożegnali szkolną sekretarkę. "Serce zostawiła w ekonomiku"

                      #DzieńDobrywPolsce. Potrzebujesz interwencji Dzień Dobry TVN? Napisz do nas

                      #DzieńDobrywPolsce. Potrzebujesz interwencji Dzień Dobry TVN? Napisz do nas