Dalsza część artykułu znajduje się pod materiałem wideo
- Myślenie lateralne, którego termin stworzył Edward de Bono w 1967 roku, polega na kreatywnym rozwiązywaniu problemów poprzez zmianę perspektywy i odchodzenie od utartych schematów.
- Przeciwieństwem myślenia lateralnego jest myślenie wertykalne, oparte na logicznych, lecz często ograniczających schematach i jednym kierunku poszukiwania rozwiązania.
- Myślenie lateralne można rozwijać poprzez burze mózgów, szukanie nietypowych zastosowań przedmiotów, rozwiązywanie zagadek oraz analizowanie problemów z różnych punktów widzenia.
Przeciwieństwem myślenia lateralnego jest myślenie wertykalne, niekiedy nazywane po prostu logicznym. Nazwa ta może być myląca, ponieważ tutaj oznacza poruszanie się według utartych schematów. Jak nauczyć się myślenia lateralnego?
Na czym polega myślenie lateralne?
Sam termin „myślenie lateralne” ukuty został w roku 1967 przez brytyjskiego lekarza Edwarda de Bono. Jest on również twórcą popularnej książki „Myślenie lateralne: Idee na przekór schematom” („Lateral Thinking: Creativity Step by Step”). Opisane w niej myślenie lateralne opiera się przede wszystkim na odnalezieniu zupełnie innej perspektywy. Według de Bono to często najlepszy sposób na znalezienie wyjścia nawet z najtrudniejszej sytuacji, w dodatku w różnych dziedzinach życia.
Przeciwieństwo myślenia lateralnego, czyli myślenie wertykalne, przez twórcę teorii uważane jest za zbyt ograniczające, a przez to hamujące proces rozwiązywania problemu bądź nawet go uniemożliwiające. Te dwa style porównuje się często, odwołując się do metafory o szukaniu pod powierzchnią ziemi cennych surowców. Proces ten nigdy nie jest przeprowadzany wyłącznie w jednym miejscu. Zawsze wykonuje się kilka odwiertów, aby zwiększyć szanse na osiągnięcie sukcesu. Dokładnie tak samo jest z myśleniem lateralnym, które dzięki wielotorowości ułatwia znalezienie najlepszego rozwiązania.
Jak nauczyć się myślenia lateralnego?
Proces uczenia się myślenia lateralnego dla wielu osób może być długi i męczący. Wszystko ze względu na jego podstawowy warunek, czyli brak poruszania się utartymi schematami, czego większość ludzi uczona była przez całe życie, a w czasach szkolnych wręcz za nie nagradzana. Dlatego bardzo często najpierw należy pozbyć się starych nawyków.
Jednym z pierwszych ćwiczeń, jakie można wykonać podczas uczenia się myślenia lateralnego, jest wzięcie do ręki prostego przedmiotu codziennego użytku, np. długopisu czy drewnianej łopatki kuchennej. Następnie należy zacząć zastanawiać się nad jego alternatywnym przeznaczeniem. Potem można już pójść o krok dalej i zastanawiać się, co mógłby czuć dany przedmiot i jakby to było nim być. Chociaż początkowo wykonując to ćwiczenie, można poczuć się trochę nieswojo, często przynosi ono zaskakujące rezultaty. Dobrym pomysłem będzie również branie udziału w tzw. burzach mózgu. Ich ideą i założeniem jest bowiem szukanie wszelkich, najdziwniejszych nawet rozwiązań, by na koniec wyłowić te najlepsze. Tego typu techniki są zatem niezwykle stymulujące i doskonale wpisują się w ideę myślenia lateralnego de Bono.
Najważniejsze w nauce myślenia lateralnego jest otwarcie się na zmiany. Niestety, kreatywność najczęściej maleje wraz z wiekiem, dlatego należy dołożyć wszelkich starań, aby ją przywrócić. Przede wszystkim, aby nauczyć się myślenia lateralnego, należy unikać prostych wniosków opartych wyłącznie na jednostkowym doświadczeniu. Należy również zerwać z rutyną, stymulując dzięki temu mózg, i nie zwracać szczególnej uwagi na etykietki. Niezwykle pomocne będzie również obserwowanie szczegółów, a także próby spojrzenia na problem również z innych punktów widzenia. Można np. wyobrazić sobie znaną historię z zupełnie inną jej oceną, np. zakładając dobre intencje czarnego charakteru. Dobrym materiałem do tego ćwiczenia będą np. baśnie, w których postacie najczęściej są czarno-białe. Wersja bajki o Czerwonym Kapturku, w której to mała dziewczynka ma złe intencje, natomiast wilk staje się jej ofiarą, z pewnością nie będzie łatwa do wyobrażenia, jednak warto wypróbować tę metodę.
Ćwiczenia lateralne dla ciekawych – zagadki dla dzieci
Za ćwiczenia lateralne mogą posłużyć również niektóre popularne zagadki. Jedną z najlepiej znanych jest ta o bogatym kupcu i jego pięknej córce. Gdy ten popadł w długi, wierzyciel złożył mu ofertę. Miał on podnieść dwa kamienie z ogrodu: jeden biały, drugi czarny. Gdyby córka kupca wylosowała biały, wierzyciel odpuściłby długi, a jeśli czarny – musiałaby wyjść za niego za mąż. Bystra dziewczyna zauważyła jednak, że wierzyciel ukradkiem wrzucił do worka dwa czarne kamienie. Jej pomysł na rozwiązanie problemu to właśnie przykład myślenia lateralnego. Postanowiła bowiem upuścić kamień na żwir ogrodu i zasugerować, by sprawdzić, jaki jest kolor kamyka, który pozostał w worku.
Niektóre zagadki lateralne są łatwiejsze do rozwiązania, np. ta o wypadku ojca i syna jadących samochodem. Gdy chłopca przewieziono na salę operacyjną, chirurg krzyknął, że nie może go operować, ponieważ to jego syn. Jak to możliwe? Chirurgiem była matka dziecka.
Nauka myślenia lateralnego to dość trudny proces, który w dodatku nigdy się nie kończy. Warto jednak przynajmniej spróbować tej sztuki, ponieważ jest ona niezwykle pomocna w rozwiązywaniu problemów z różnych dziedzin życia.
Zobacz także:
- Co to jest myślenie i planowanie strategiczne? 5 sposobów na rozwój kompetencji
- Myślenie krytyczne - na czym polega? Psychologia, ćwiczenia, korzyści
- Dlaczego myślenie abstrakcyjne jest tak istotne i czy można się go nauczyć? Porady i ćwiczenia