- Netykieta to zbiór zasad dobrego zachowania w Internecie, mający na celu kulturalną wymianę opinii i unikanie konfliktów między użytkownikami.
- Podstawą netykiety jest wzajemny szacunek – należy traktować innych tak, jak samemu chciałoby się być traktowanym, unikać obraźliwych wypowiedzi i stosować poprawne formy językowe.
- Netykieta obejmuje również poszanowanie cudzej prywatności i własności intelektualnej, a także zakaz mowy nienawiści, gróźb i dyskryminacji w przestrzeni internetowej.
Internet stał się globalnym forum, na którym każdy, kto ma do niego dostęp, może się swobodnie wypowiadać na wybrany temat. Jednak w praktyce wolność ta rodzi sporo kłopotu, ponieważ poglądy użytkowników na rozmaite sprawy mogą się mocno różnić. Stąd już prosta droga do ostrych sporów, gróźb karalnych, a nawet ich realizacji. Netykieta to inaczej zbiór reguł zapobiegających eskalacji sieciowych konfliktów.
Dalsza część artykułu znajduje się pod materiałem wideo
Netykieta i etykieta
Aby uniknąć powyższych problemów, użytkownicy Internetu powinni przestrzegać podobnych reguł, co osoby wymieniające poglądy w tradycyjny sposób. Zbiorczo nazwano je netykietą, nawiązując do słowa „etykieta”. Pochodzi ono od francuskiego étiquette i określa listę zasad zachowania, które obowiązują członków danej grupy społecznej. Oczywiście w dawnych czasach etykieta dotyczyła głównie arystokracji czy ogólnie stanu szlacheckiego, ale przetrwała do dziś, na przykład na dworach królewskich. Obejmowała zarówno sposób wypowiadania się i dyskusji, jak i reguły dotyczące rytuałów powitalnych, pożegnalnych czy zachowań przy stole.
Czym jest netykieta?
To pojęcie nieco węższe i bardziej przystające do współczesnych czasów niż tradycyjna etykieta. Obejmuje głównie reguły konwersacji – na internetowych forach, w mediach społecznościowych, komunikatorach czy w komentarzach – i ma na celu uniknięcie ostrych konfliktów uniemożliwiających dalszą wymianę zdań. Poniżej przedstawiamy 10 zasad netykiety.
Zasady netykiety
Reguły komunikacji internetowej zależą od potrzeb i celów danego forum, medium społecznościowego czy portalu. Istnieją jednak podstawowe zasady netykiety, które są uniwersalne dla całej społeczności internetowej.
W Internecie traktuj innych tak, jak sam chciałbyś być traktowany. Zasada ta wywodzi się od tzw. imperatywu kategorycznego, czyli ogólnej zasady etycznej wymyślonej przez niemieckiego filozofa – Immanuela Kanta. Brzmiała ona: „Postępuj tylko wedle takiej maksymy, co do której mógłbyś jednocześnie chcieć, aby stała się ona prawem powszechnym”. Jak odnieść to do Internetu? To, że ktoś kogoś obraża w sieci, nie znaczy, że ty też musisz.
Krytykę odnoś do zachowań, nie do ludzi. Jeśli już musisz kogoś skrytykować, nie używaj rzeczowników odnoszących się do osoby, ale raczej czasowników, które w kulturalny i neutralny sposób opiszą jej zachowanie, z uzasadnieniem, dlaczego według ciebie jest ono niewłaściwe.
Nie oceniaj pochopnie. Pamiętaj, że jeśli chcesz osądzić czyjeś zachowanie na podstawie wycinka rzeczywistości (np. jednego zdjęcia), to jest to niesprawiedliwe dla ocenianego i może przyczyniać się do powstawania lub utrwalania krzywdzących stereotypów.
Nie bierz udziału w łańcuszkach, nawet jeśli chodzi o zbiórki pieniędzy. Nie padniesz ofiarą oszustów, jeśli będziesz wspierał tylko legalnie działające fundacje czy organizacje. Te zaś nie korzystają z takiej formy przekazu.
Dbaj o prywatność – nie tylko swoją, ale też bliskich osób. W tym punkcie mieści się zarówno niepublikowanie cudzych zdjęć (o ile nie jesteś pewny, że przedstawione na nich osoby nie będą miały nic przeciwko temu), jak i nieudzielanie informacji o znanych ci ludziach. Innymi słowy – nie plotkuj! Internet tylko pozornie jest wielki, nigdy nie wiadomo, czy fotografia z imprezy nie trafi społecznościowymi kanałami do pracodawców jej uczestników i nie postawi kogoś w kłopotliwej sytuacji.
Przestrzegaj odpowiednich form i reguł pisowni. Chodzi tu zarówno o respektowanie zasad ortografii czy interpunkcji, jak i o niestosowanie wyłącznie wielkich liter (pisanie z włączonym klawiszem Caps Lock jest przez internetową społeczność źle wykorzystywane). Mile widziane jest też zwracanie się do siebie nawzajem zaimkami „Ty”, „Ciebie”, „Was”, a więc pisanie ich wielką literą.
Nie spamuj, nie wysyłaj zbyt dużych plików (filmy, muzyka, zdjęcia) bez uprzedzenia.
Stosuj programy antywirusowe – w ten sposób chronisz siebie i osoby, z którymi się kontaktujesz.
Pamiętaj, że własność intelektualna to też własność. Nieprzestrzeganie tej zasady grozi nie tylko społecznościowym ostracyzmem, ale także poważnymi konsekwencjami prawnymi. Nie wykorzystuj więc cudzych zdjęć, tekstów, muzyki czy filmów bez zezwolenia (i ewentualnej opłaty).
Mowa nienawiści i hejt w Internecie a netykieta
Unikaj mowy nienawiści, nie groź, nie stosuj słownej przemocy. Takie zachowania są nie tylko przykre dla drugiej strony, ale mogą też powodować określone konsekwencje prawne. Zasady netykiety zabraniają również wypowiedzi rasistowskich, propagujących totalitaryzm czy wszelkich form dyskryminacji płciowej, religijnej, narodowościowej. Wprawdzie polskie prawo wciąż nie zawiera wymaganych przez UE przepisów dotyczących ochrony osób ze społeczności LGBT+, jednak międzynarodowa netykieta uwzględnia również tę mniejszość.
Zobacz także:
- Destrukcyjne zachowania w sieci. "Chcemy obudzić wolę walki z hejtem"
- Co trzecia osoba ma jedno hasło do kilku portali, a co szósta korzysta z programu antywirusowego. Jak wpływa to na nasze bezpieczeństwo w internecie?
- Groźne internetowe wyzwania popularne wśród dzieci i młodzieży. "Trzeba na to zwrócić uwagę"
Autorka/Autor: Adrian Adamczyk
Źródło zdjęcia głównego: Jacob Wackerhausen/Getty Images