- 27 marca 2026 roku mija 20. lat od śmierci Stanisława Lema.
- Do najbardziej znanych dzieł pisarza należą m.in. "Szpital przemienienia", "Solaris", "Kongres futurologiczny", "Cyberiada", "Bajki robotów", czy "Powrót z gwiazd".
- Jego książki zostały przełożone aż na 41 języków. Łącznie sprzedano 30 milionów egzemplarzy.
Dalsza część tekstu znajduje się poniżej.
20. rocznica śmierci Stanisława Lema
Stanisław Lem urodził się 12 września 1921 roku we Lwowie w rodzinie lekarskiej. Od najmłodszych lat wyróżniał się niezwykłą inteligencją i wyobraźnią. Testy przeprowadzone w gimnazjum wykazały, że był jednym z najinteligentniejszych młodych ludzi w południowej Polsce. Jako dziecko z pasją projektował urządzenia, rysował wymyślone przez siebie prehistoryczne zwierzęta i godzinami czytał książki z biblioteki ojca, szczególnie te o tematyce medycznej i anatomicznej.
Kilka dni temu odnaleziono debiutanckie opowiadania Lema. Pisarz napisał je gdy miał zaledwie 14 lat. Utwór "Zaczarowana historia" został opublikowany w lwowskiej gazecie "Polska Niepodległa" w 1936 roku, podpisany przez młodego autora jako "uczeń klasy III. gimn.". To niezwykłe odkrycie pozwala spojrzeć na początki literackiej drogi Lema z nowej perspektywy.
Stanisław Lem - jak wyglądało dzieciństwo pisarza?
Lem dorastał w burzliwych czasach. Po wybuchu II wojny światowej i sowieckiej okupacji Lwowa nie został przyjęty na Politechnikę ze względu na "burżuazyjne pochodzenie", dlatego trafił na medycynę. Wkrótce jednak do miasta wkroczyli Niemcy, a Lem i jego rodzina, będący pochodzenia żydowskiego, musieli ukrywać się przed zagładą. Dzięki fałszywym dokumentom uniknęli getta i przeżyli okupację, choć Lem był świadkiem dramatycznych scen, które na zawsze odcisnęły piętno na jego psychice.
Wojenne przeżycia wielokrotnie powracały w jego twórczości. Motywy zagłady, pogromów i walki o przetrwanie można znaleźć w takich pozycjach jak "Eden", "Dzienniki gwiazdowe" czy "Szpital przemienienia". Sam Lem rzadko mówił publicznie o swoim żydowskim pochodzeniu i okupacyjnych doświadczeniach, traktując je jako osobiste tabu.
Jak zaczęła się kariera literacka Stanisława Lema?
Pierwsza powieść Lema - "Człowiek z Marsa" - powstała jeszcze podczas okupacji i była publikowana w odcinkach w 1946 roku. Przez kolejne dekady Lem stworzył około 40 książek, w których analizował etyczne konsekwencje rozwoju nauki i techniki. Jego najbardziej znane dzieła, takie jak "Solaris", "Opowieści o pilocie Pirxie", "Dzienniki gwiazdowe" czy "Cyberiada", na stałe weszły do kanonu światowej literatury science fiction.
Lem był nie tylko autorem fantastyki naukowej - równie ważne miejsce w jego dorobku zajmują powieści realistyczne ("Wysoki Zamek", "Szpital przemienienia") oraz eseje filozoficzne i futurologiczne. W monumentalnej "Summie Technologiae" przewidywał przyszłość ludzkości, ostrzegając przed zagrożeniami płynącymi z niekontrolowanego postępu technologicznego.
Twórczość Lema zdobyła uznanie na całym świecie. Jego książki przetłumaczono na 41 języków, a łączny nakład przekroczył 30 milionów egzemplarzy. Był najczęściej tłumaczonym polskim pisarzem, choć sam rzadko podróżował i większość życia spędził w swoim krakowskim gabinecie, pisząc na starej maszynie do pisania.
Nazwisko Lema upamiętniono w wyjątkowy sposób - jego imieniem nazwano planetoidę 3836 Lem oraz ulice w Krakowie i Wieliczce. Na nagrobku pisarza widnieje łacińska sentencja: "Feci, quod potui, faciant meliora potentes" - "Zrobiłem, co mogłem, kto potrafi, niech zrobi lepiej".
W latach 80. Stanisław Lem wyjechał z Polski. Początkowo trafił do Berlina Zachodniego, później przeniósł się Austrii. Do kraju wrócił w 1988 roku. Ostatnie lata życia poświęcił na pisanie esejów i felietonów. Stanisław Lem zmarł 27 marca 2006 roku w Krakowie.
Zobacz także:
- Warsztat mistrza. Opowieści o pilocie... Lemie
- Ile zarabiają pisarze? "5 złotych to już są gwiazdorskie umowy"
- Skąd Sławomir Gortych czerpie inspirację do swoich kryminałów? "Tu było tak upiornie"