Dalsza część artykułu pod materiałem wideo
Literacka Nagroda Nobla 2026 dla Anne Carson
Literacką Naagrodę Nobla 2026 otrzymała autorka z Kanady, Anne Carson.
Jak czytamy w uzasadnieniu, pisarka została doceniona "za odważny i nowatorski dorobek, który, prowadząc pełen swobody dialog z tradycją klasyczną, stworzył nowe formy współczesnej literatury".
Kim jest Anne Carson - laureatka literackiego Nobla 2026?
Anne Carson urodziła się w 1950 roku w Toronto w Kanadzie. W 1981 roku opublikowała swoją rozprawę doktorską z zakresu filologii klasycznej zatytułowaną "Odi et Amo Ergo Sum".
Przez całą swoją karierę łączyła twórczość poetycką z pracą translatorską oraz wykładaniem na różnych uniwersytetach. Niemal cała jej twórczość literacka koncentruje się na styku obsesyjnego zainteresowania filologa słowami i pragnienia poety, by nadawać im nowe znaczenia. Sama wskazywała etymologię słów jako punkt wyjścia dla całej swojej twórczości.
- W całym swoim dorobku Carson z lekkością bada możliwości pisania, a szczególną wartość zyskał dla niej szkic literacki. Świadectwem tego jest "Float" (2016) - dzieło składające się z dwudziestu dwóch książeczek poświęconych różnym tematom, które można czytać w dowolnej kolejności. Innym przykładem jest "Wrong Norma" z 2024 roku — różnorodny zbiór tekstów o silnym wymiarze performatywnym, w którym Carson przekracza granice rozmaitych dziedzin artystycznych i akademickich. Jej współpraca z artystami wizualnymi i choreografami, a także z reżyserami operowymi i teatralnymi, pokazuje swobodę, z jaką podchodzi do oczekiwań literackich i obowiązujących systemów reguł. To właśnie ona stoi za wyjątkowym znaczeniem, jakie jej twórczość od lat 90. ma dla międzynarodowej sceny artystycznej i literackiej - czytamy w uzasadnieniu Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk.
Anne Carson - twórczość
Anne Carson urodziła się w 1950 roku w Toronto, w 1981 roku obroniła doktorat z filologii klasycznej. W swojej pracy łączy pisanie wierszy z tłumaczeniami i wykładaniem na wielu uczelniach. W niemal wszystkich jej wierszach widać napięcie pomiędzy poetyckim poszukiwaniem nowych znaczeń a zainteresowaniami etymologicznymi. Wyszukanie pochodzenia słowa bywa dla Carson początkiem pracy nad wierszem. Wielkie uznanie przyniosły jej przekłady z klasycznej greki — wierszy Safony, dramatów „Elektra” i „Antygony” Sofoklesa oraz „Bachantek” Eurypidesa. Z fascynacją starożytną Grecją związane są też jej osobiste prace jak esej „Słodko-gorzki eros” (1986), przełożony przez Renatę Lis i wydany w 2025 przez Ossolineum. Greckie słowo „eros” oznacza brak — pragnienie karmi się pustką i bierze z niej życie, by ustać w momencie spełnienia. „Eros jest czasownikiem”, pisze w swoim eseju Anne Carson, odsuniętą w czasie i oddaloną w przestrzeni rozkoszą, która ukazuje naszą niekompletność. „Słodko-gorzki eros” próbuje przeniknąć strukturę pragnienia. W mitach, wierszach Safony, dialogach Platona czy na antycznych wazach kochankowie pozostają w wiecznym pościgu. Inne eseje Carson z lat 80. to m.in. „Econmy of the Unlost” (1999), w którym autorka przeciwstawia Paula Celana greckiemu poecie, Simonidesowi z Keos, czy „Men in the Off Hours” (2000), w którym zderza Tukidydesa z Virginią Woolf. W latach 90. Carson wydała m.in. „Glass, Irony, and God” (1995) - poemat o żałobie i odrzuconej miłości. Jej najsłynniejsza książka „Autobiografia czerwonego” (1998, tłum. Maciej Topolski, Osssolineum, 2022), to powieść-poemat, którego bohater — Gerion, wrażliwy skrzydlaty chłopiec o czerwonej skórze — natrafia na butnego włóczęgę Heraklesa. Ich spotkanie jest jak wybuch wulkanu i, jak pisze Carson, można je opowiedzieć na kilka sposobów. Jednym z nich jest grecki mit o nieustraszonym herosie i jego dwunastu pracach. Innym – stworzony przez poetę Stezychora poemat „Gerioneida” opisujący życie skrzydlatego odmieńca doglądającego swej czerwonej trzody i zabitego przez gwałtownego grabieżcę, wysłannika cywilizacji. Carson sięga do antycznych historii, by opowiedzieć je na nowo. „Piękno męża” (2021, wyd. Słowa na Wybiegu, 2022, tłum. Olga Kubińska) to historia o miłości i rozstaniu. Autorka nie przypadkiem nazywa tę opowieść esejem w 29 tangach, nie ma bowiem tańca bardziej zmysłowego, bardziej kuszącego kochanków niż tango właśnie. Ta poetycka wiwisekcja relacji z niewiernym mężem – tekst, w którym na każdym kroku daje o sobie znać erudycja poetki – wiąże doświadczenie pierwszoosobowego podmiotu lirycznego z kanonicznymi tekstami literatury, kultury, sztuki. „Piękno męża” wpisuje się w ciąg wielkich narracji o miłości nie tylko dzięki intertekstualnym odniesieniom, nie tylko dzięki strukturze tomu składającego się z 29 poematów-tang, za każdym razem poprzedzonych wyjątkami z dzieł Johna Keatsa, ale przede wszystkim dzięki językowi i poetyce samego tekstu. Codzienne doświadczenia są bowiem opisane stylem zarazem potocznym i erudycyjnym, jednak erudycja nie służy epatowaniu czytelnika wykształceniem autorki, zostaje całkowicie podporządkowana pięknu opowieści. Inne, jeszcze nieprzełożone na polski prace Carson to m.in. tom wierszy „Float” z 2016 roku, dramat z 2020 roku „Norma Jeane Baker of Troy”, w którym Marilyn Monroe gra Helenę Trojańską, „Red Doc” (2014), w której wraca do historii opowiedzianej w „Autobiografii czerwonego”. W dziełach Carson pojawiają się też odniesienia do nowożytnych pisarzy, takich jak Samuel Beckett, Gertrude Stein, Emily Brontë, Virginia Woolf, a także Safony i Katullusa: pełnią funkcję klamry. W grudniu 2024 r. ukazała się jej „Dekreacja. Wiersze, eseje, opera”, również w przekładzie Macieja Topolskiego. Za „Autobiografię czerwonego” Carson i Topolski dostali w 2024 r. Nagrodę im. Wisławy Szymborskiej dla najlepszego tomu poezji przełożonego na język polski w latach 2022-2023. Szczególne miejsce w jej pisarstwie zajmuje „Nox” (2010), elegia poświęcona zmarłemu bratu. To utwór łączący poemat, fragmenty, notatki, przekłady i sztukę wizualną. Przed dwoma laty noblistka opublikowała w „London Review of Books” esej zatytułowany „Gloves On!”. Pisała w nim, jak na jej życie wpływa choroba Parkinsona.
Polscy laureaci Literackiej Nagrody Nobla
Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury dostało pięcioro Polaków. Byli to:
- Henryk Sienkiewicz (1905),
- Władysław Reymont (1924),
- Czesław Miłosz (1980),
- Wisława Szymborska (1996),
- Olga Tokarczuk (2018).
Tydzień Noblowski 2026 - jakie nagrody przyznano dotychczas?
W poniedziałek, 5 października przyznano Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny. W tym roku powędrowała ona do trzech badaczy. Dwaj z nich, Niemcy Peter Hegemann (ur. 1954 r.) oraz Georg Nagel (ur. 1953 r.) dokonali odkrycia aktywowanych światłem kanałów jonowych w jednokomórkowych glonach. Trzeci laureat, Amerykanin Karl Deisseroth (ur. 1971 r.), wykorzystując ich odkrycia rozwinął optogenetykę.
We wtorek, 6 października przyznano Nobla w dziedzinie fizyki. Jej laureatem został Belg Francis Halzen. Komitet Noblowski wyróżnił go za "kluczowy wkład w powstanie detektora IceCube Neutrino Observatory i odkrycie neutrin wysokich energii pochodzenia astrofizycznego".
W środę, 7 października poznaliśmy natomiast laureatów Nagrody Nobla 2026 w dziedzinie chemii. Są to: Francuz Henri B. Kagan i Japończyk Kenso Soai. Komitet Noblowski docenił badaczy za "odkrycie efektów nieliniowych i autokatalizy w asymetrycznej syntezie organicznej".
Zobacz także:
- Coraz więcej kobiet przyznaje i zdobywa Nagrodę Nobla. Wciąż istnieją jednak spore dysproporcje
- Amerykański noblista chce mieć polskie obywatelstwo. To byłoby domknięcie rodzinnej historii
- Olga Tokarczuk zapowiedziała nową książkę. "To jest moja ostatnia powieść"