Ołowica - rzadka, ale groźna. Jak ją rozpoznać i kto jest najbardziej narażony?

Dalsza część artykułu pod materiałem wideo

Ołowica - co to za choroba?

Zatrucie ołowiem(ołowica) to stan chorobowy, wywołany działaniem ołowiu. Ten metal ciężki jest uznawany za jedną z najgroźniejszych trucizn na świecie. Jako że jest bardzo szeroko rozpowszechniony w przyrodzie - występuje w powietrzu, wodach powierzchniowych i wodach do picia, glebie, a także roślinach i żywności - może być niebezpieczny dla człowieka.

Ołów nie ulega rozpadowi, zatem kumuluje się w organizmie i w efekcie uszkadza układ nerwowy, krwiotwórczy oraz narządy wewnętrzne. Największe stężenie ołowiu w roślinach (warzywa, zboża, owoce) występuje w rejonach znacznie uprzemysłowionych (w Polsce będzie to zwłaszcza Śląsk). Dawniej, kiedy pierwiastek ten miał bardzo szerokie zastosowanie, przypadki ołowicy występowały o wiele częściej, niż teraz. Obecnie choroba ta jest rzadkością.

Zatrucie ołowiem może mieć przebieg ostry lub przewlekły. Warto pamiętać, że nawet niewielkie dawki przy długotrwałej ekspozycji są groźne, zwłaszcza dla dzieci. Przyjmuje się, że dawka toksyczna ołowiu wynosi ok. 0,5 g, natomiast śmiertelna 20-50 g.

Bądź na bieżąco:

Autyzm występuje częściej u kobiet czy mężczyzn? Badania mówią wprost

Dzwonisz na 112, ale boisz się interweniować? "Dyspozytorka zaczęła mi grozić, że będę za to odpowiadać"

Gorące tematy

Ten codzienny nawyk może mieć znaczenie dla mózgu. Trzeba jednak unikać jednej rzeczy

Jak można zachorować na ołowicę? Kto jest najbardziej narażony?

Najczęstszą przyczyną zatrucia ołowiem jest spożycie skażonej żywności bądź wody. Może to być na przykład woda z ołowianych rur, warzywa rosnące w zanieczyszczonej glebie lub jedzenie przechowywane w naczyniach z ołowianą glazurą. Warto pamiętać, że ołów z wody wchłania się lepiej, niż ten znajdujący się w żywności. Do zatrucia może dość również poprzez kontakt z farbami ołowiowymi - metal może bowiem wniknąć również przez skórę.

Kolejną drogą do zachorowania na ołowicę jest wdychanie pyłu i oparów zawierających ołów. Najbardziej narażone są na to osoby, które w swojej pracy mają kontakt z tym metalem. Zatem w grupie ryzyka znajdziemy między innymi pracowników zakładów wytwarzających szkło kryształowe, akumulatory, kable, czcionki drukarskie, panewki czy łożyska, a także hut miedzi i cynku.

Ołowica - jakie ma objawy? Jakie są rodzaje zatrucia ołowiem?

Do najczęstszych objawów ołowicy należą: osłabienie, bezsenność, brak apetytu, bóle brzucha, niedokrwistość oraz zaburzenia neurologiczne. U dzieci może dodatkowo wystąpić opóźnienie rozwoju. Warto jednak pamiętać, że objawy zatrucia ołowiem mogą się od siebie różnić w zależności od rodzaju choroby. Wyróżnia się bowiem ołowicę ostrą oraz przewlekłą.

Ołowica ostra jest wynikiem narażenia na wysokie dawki jonów ołowiu i zwykle dotyczy osób, które mają kontakt z tym metalem w pracy. Przewlekłe zatrucie dotyczy niskich dawek i może występować zarówno na skutek narażenia zawodowego, jak i środowiskowego.

Pierwszymi objawami ostrego zatrucia ołowiem są słodkawy smak w ustach, bóle głowy, zaparcia czy utrata łaknienia. Po pewnym czasie symptomy te ustępują miejsca wymiotom. Dodatkowo pojawiają się spadki ciśnienia krwi oraz obniżenie temperatury ciała. Natomiast zatrucie przewlekłe, w którym do nagromadzenia się ołowiu w organizmie dochodzi przez dłuższy czas, objawia się przede wszystkim uszkodzeniem układu nerwowego, skóry, mięśni gładkich, nerek oraz szpiku kostnego.

Diagnoza i leczenie zatrucia ołowiem - jakie badania wykonać? Jak leczy się ołowicę?

Podstawą diagnozy w przypadku ołowicy jest oznaczenie poziomu ołowiu we krwi. Warto też wykonać morfologię oraz inne badania oceniające funkcjonowanie narządów. W razie potrzeby wykonuje się także badania obrazowe lub dodatkowe testy toksykologiczne.

Zatrucie ołowiem to choroba, która wymaga natychmiastowej pomocy lekarskiej. Zazwyczaj stosuje się w przypadku ołowicy doustną lub dożylną chelację przy użyciu EDTA. Jest to związek, który "wychwytuje" i usuwa z organizmu szkodliwe metale.

Zdarzają się również sytuacje, w których niezbędne jest przeprowadzenie płukania żołądka 3% siarczanem sodowym z dużą ilością węgla aktywowanego. Natomiast jeśli doszło do encefalopatii oraz ostrej lub przewlekłej niewydolności nerek, wskazana jest hemodializa. W przebiegu zatrucia ołowiem pojawić mogą się także kolki jelitowe o znacznym nasileniu. Wtedy stosuje się opioidy (np. kodeinę).

Ołowica u dzieci - co warto wiedzieć?

Ołów jest substancją szczególnie groźną dla dzieci. Może znajdować się w zabawkach, a także w kredkach świecowych, plastelinie, farbkach czy kleju. Warto więc zwracać uwagę na to, czym bawią się nasze pociechy i z jakimi przedmiotami mają do czynienia. Ryzyko występowania zbyt dużego stężenia metali ciężkich dotyczy przede wszystkim zabawek pochodzących z niepewnych źródeł. Należy więc kupować je w sprawdzonych miejscach, gdzie wszystkie produkty są atestowane i mają specjalny znak. 

Wchłanianie ołowiu jest największe w dzieciństwie (niemowlęta mogą wchłonąć nawet 50 proc. ołowiu z żywności, kurzu lub zanieczyszczonej wody, podczas gdy dorośli pochłaniają tylko 5-10 proc.), zatem w młodym organizmie pierwiastek ten może wyrządzić największe szkody. Skutki ekspozycji dziecka na działanie ołowiu to między innymi niewydolność nerek i wątroby, uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego i w konsekwencji śmierć.

Ołowica w Szopienicach - setki dzieci zatruło się ołowiem w latach 70. XX wieku

Jedną z najgłośniejszych spraw w Polsce, związanych z ołowicą, było zatrucie setek dzieci w Szopienicach, w latach 70. XX wieku. Pracująca w lokalnej poradni lekarka, Jolanta Wadowska-Król, zauważyła u swoich małych pacjentów niepokojące objawy, które mogły wskazywać na zatrucie ołowiem. Rozpoczęła więc badania na szeroką skalę. Przebadano ponad 4,5 tysiąca dzieci z Szopienic, Burowca i Dąbrówki Małej, a wstępne wyniki okazały się przerażające i potwierdziły ogromną skalę problemu.

Gdy w 1974 roku wyniki badań zostały przedstawione w rozprawie doktorskiej, na doktor Wadowską-Król wywierano naciski. Odbywała rozmowy ostrzegawcze z przedstawicielami rządzącej wówczas PZPR, a nawet otrzymywała groźby, by porzuciła temat. 

Zobacz także:

• Lekarka, która uratowała przed ołowicą setki dzieci
• Jak i kiedy możemy zatruć się metalami ciężkimi? "Związki rtęci mają zdolność kumulacji w mięsie ryb, ale nie tylko"
• Pracowali w hucie cynku i zatruli się rtęcią. Nikt ich nie poinformował o zagrożeniu