Dalsza część artykułu pod materiałem wideo:
Incele i niechciany celibat. Naukowcy z UW wyjaśniają, skąd bierze się to zjawisko
Niechciany celibat to doświadczenie, które wykracza poza zwykły brak partnerki czy partnera. Wiąże się z frustracją wynikającą z niemożności nawiązania pożądanej relacji romantycznej lub seksualnej. Temat ten postanowili bliżej zbadać Wojciech Podsiadłowski i dr Tomasz Oleksy z Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. W latach 2023–2024 przeprowadzili trzy badania z udziałem łącznie 2341 dorosłych mężczyzn z Polski. Jak wyjaśnia Podsiadłowski w rozmowie z PAP, termin incel odnosi się do mężczyzn utożsamiających się z etykietą niechcianego celibatu, często należących do internetowych społeczności posługujących się tym określeniem. Samo zjawisko jest jednak znacznie szersze i nie dotyczy wyłącznie osób związanych z tym środowiskiem.
- Niechciany celibat, rozumiany jako niemożność nawiązania pożądanych relacji seksualnych lub romantycznych, istnieje od zawsze. Wraz z wydłużaniem się edukacji, późniejszym wchodzeniem w dorosłość oraz upowszechnieniem się internetu zaczęły powstawać społeczności skupiające osoby doświadczające takich trudności. Termin "incel" (z angielskiego INvoluntary CELibacy) powstał w 1997 roku jako etykieta dla osób zmagających się z brakiem związków romantycznych i seksualnych. Początkowo miał charakter neutralny i służył wzajemnemu wsparciu. Z czasem termin się upowszechnił, a wokół niego rozwinęły się społeczności internetowe, z których część zaczęła przyjmować także seksistowskie przekonania. Samo upowszechnienie się tego określenia nie musi jednak oznaczać, że problemy z nawiązywaniem relacji stały się częstsze. Mogą być po prostu bardziej widoczne – tłumaczy Wojciech Podsiadłowski w rozmowie z PAP.
Badacze chcieli przyjrzeć się przede wszystkim psychologicznym źródłom niechcianego celibatu, a nie wyłącznie zagrożeniom związanym z internetowymi społecznościami incelskimi i manosferą. W swoich analizach uwzględnili m.in. style przywiązania oraz stres wynikający z poczucia niespełniania społecznych standardów męskości. Jak zaznacza naukowiec, istotne okazały się również inne czynniki wskazywane w dotychczasowych badaniach, takie jak niska samoocena, negatywna ocena własnej atrakcyjności, trudności w odczytywaniu sygnałów zainteresowania czy skłonność do przeżywania negatywnych emocji. Badacze podkreślają przy tym, że zależności zaobserwowane w większości wcześniejszych analiz nie pozwalają jednoznacznie określić, co jest przyczyną, a co konsekwencją niechcianego celibatu.
Samotność mężczyzn a poczucie męskości. Wyniki badań UW
W pierwszym badaniu uczestniczyło 538 mężczyzn w wieku 18–30 lat, w drugim 1021 osób w wieku 18–39 lat, a w trzecim 782 mężczyzn z tej samej grupy wiekowej. Dwa pierwsze projekty miały charakter ankietowy, natomiast trzeci był eksperymentem. Wszystkie przeprowadzono przez internet, a wśród uczestników znaleźli się zarówno single, jak i mężczyźni pozostający w związkach. We wszystkich trzech badaniach uzyskano wyniki wskazujące, że lękowy styl przywiązania może wiązać się z niechcianym celibatem za pośrednictwem stresu dotyczącego odczuwanego deficytu męskości. Chodzi o sytuację, w której mężczyzna postrzega własną potrzebę bliskości czy obawę przed odrzuceniem jako coś niezgodnego z wyobrażeniem silnego i samowystarczalnego mężczyzny.
- Innymi słowy, mężczyzna może odczytywać własny lęk i potrzebę bliskości jako dowód, że nie odpowiada wyobrażeniu pewnego siebie i samowystarczalnego mężczyzny - szczególnie, że potrzeba bliskości stereotypowo jest kojarzona jako coś kobiecego. Wtedy trudnościom relacyjnym towarzyszy dodatkowe poczucie niedopasowania do męskiej roli. Lękowy styl przywiązania oraz stres związany z deficytem męskości tłumaczyły dużą część zmienności niechcianego celibatu – wyjaśnia Wojciech Podsiadłowski.
Znaczenie mają również tradycyjne oczekiwania społeczne, według których mężczyzna powinien być pewny siebie, samodzielny, kontrolować emocje i samodzielnie inicjować kontakty romantyczne lub seksualne. W takim modelu powodzenie w relacjach staje się jednym z wyznaczników atrakcyjności i statusu. Brak zainteresowania ze strony potencjalnych partnerek może więc prowadzić nie tylko do rozczarowania, lecz także do podważania własnej wartości.
Badacz zwraca jednak uwagę na istotną różnicę między samotnością romantyczną a niechcianym celibatem. Pierwsza wiąże się przede wszystkim z brakiem bliskości, wsparcia i intymnej więzi, podczas gdy drugie doświadczenie obejmuje również poczucie bycia niepożądanym i frustrację wynikającą z trudności w znalezieniu zainteresowanej osoby. Naukowcy nie przesądzają przy tym, że problem staje się coraz powszechniejszy. Ich badania nie pozwalają określić, czy liczba mężczyzn doświadczających niechcianego celibatu rośnie. Podsiadłowski wskazuje natomiast, że szczególnie niepokojące może być połączenie ograniczonych kontaktów społecznych z poczuciem odrzucenia lub wykluczenia, które może zwiększać podatność na radykalizację. Ten aspekt wymaga jednak dalszych badań.
Zobacz także:
- Niewłaściwe zachowanie dzieci w kościele. "Młodzi nie traktują Kościoła poważnie"
- Dlaczego Polacy odchodzą od Kościoła? "Proces jest znacznie szybszy w najmłodszych rocznikach"
- Jest żoną księdza, wspólnie wychowują dzieci. Jak wygląda ich codzienność?