Wilki, sztuka i ekologia. Historia niezwykłej artystki
Domicella Bożekowska zapisała się na kartach historii polskiej sztuki jako niestrudzona obserwatorka i obrończyni zwierząt. Całe swoje życie poświęciła poznawaniu natury, skupiając się przede wszystkim na wilkach. Jej rzeźby, rysunki i fotografie nie tylko zachwycały precyzją, ale także oddawały charakter, ruch i emocje zwierząt. Wilk w sztuce Bożekowskiej nie był symbolem zagrożenia - przeciwnie, emanował spokojem, siłą i łagodnością. Artystka wierzyła, że zwierzęta, podobnie jak ludzie, mają duszę i własny świat uczuć.
- To taka kwintesencja twórczości Domicelli Bożekowskiej, która niesamowicie znała anatomię wilka. Widać też taką łagodność tego zwierzęcia i też jego siłę. I to jest właśnie niesamowite u Domicelli, że umiała oddać taką syntezę zwierzęcia i to jest jej wielka siła. (...) Na pewno miała ogromną wrażliwość, która obejmowała nie tylko sztukę, ale też właśnie środowisko naturalne, dbałość o zwierzęta i o to, żeby przestać wreszcie polować na wilki, co wówczas było dozwolone - mówi Anna Szary, kuratorka i koordynatorka wystawy Domicelli Bożekowskiej.
Jej zaangażowanie w ochronę przyrody wyprzedzało swoją epokę - już w latach 60. i 70. aktywnie działała na rzecz zaprzestania polowań na wilki, które w tamtych czasach uznawano za szkodniki. To właśnie w Bieszczadach odkryła gniazdo tych zwierząt i uratowała jednego z nich, przywożąc go do Warszawy.
- Ten wilk mieszkał z nią, ale problem był taki, że był bardzo, bardzo płochliwy i w końcu zdecydowała się go oddać do zoo. A w zoo wilk, słuchajcie, spotkał owczarka niemieckiego i właśnie jeden z tych szczeniaków, czyli pół wilk, pół wilczur, trafił do Domicelli i do jej partnera Andrzeja Goryńskiego - opowiada Małgorzata Ciacek, historyczka sztuki.
Miłość, partnerstwo i sztuka - duet na całe życie
Nie mniej fascynująca niż artystyczna droga Bożekowskiej jest historia jej związku z Andrzejem Goryńskim. To właśnie on wspierał ją na każdym etapie kariery, dokumentował jej życie i był jej partnerem przez ponad 50 lat. Ich relacja była przykładem prawdziwego partnerstwa - razem tworzyli projekty artystyczne poświęcone ochronie przyrody, razem mieszkali pod jednym dachem z egzotycznymi zwierzętami, rezygnując z posiadania dzieci na rzecz troski o planetę.
- Ona mi się potem zwierzyła, że na początku to mnie planowała na trzy miesiące. No ale właśnie zdarzyło się inaczej. Ona oczywiście nie chciała w ogóle, bo ona nienawidziła tej instytucji małżeńskiej. I dała mi się namówić na ślub dopiero w 2013 roku - mówi Andrzej Goryński, artysta i mąż Domicelli o początkach ich znajomości.
Mężczyzna wspomina, że Domicella była perfekcjonistką, ale potrafiła zachować równowagę między wymaganiami a autentycznością w sztuce. Choć ich wystawy nie zawsze cieszyły się popularnością, a tematyka ekologiczna była wtedy niszowa, ich działalność przyczyniła się do zmiany prawa dotyczącego ochrony wilków w Europie.
Dziś prace Bożakowskiej są na nowo odkrywane, a jej mozaika o powierzchni niemal 50 metrów kwadratowych zachwyca kolejne pokolenia miłośników sztuki i przyrody.
- Domicella każdą, każdą z tych płytek samodzielnie wypalała i potem samodzielnie układała. Te tessery są pokruszone i zrobione w taki sposób, że dopiero trzeba odejść, żeby móc docenić całość. Ona chciała pokazać to, co ją fascynowało. Chciała pokazać swoją miłość do natury, do zwierząt, które nigdy w życiu by się nie spotkały. Na jej mozaice one wszystkie tworzą jakiś taki wszechświat - podsumowuje Małgorzata Ciacek.
Zobacz także:
- Pokazał, jak wilki reagują na zapach człowieka: "Musiałem przeprowadzić eksperyment"
- Julia Kamińska na tropie wilków i dziewiczej przyrody. "To było rozrywające serce"
- Z ukrytą kamerą wśród zwierząt. Jakimi rodzicami są wilki?