Głos tych, którzy sami nie poproszą o pomoc. Jak wyglądają prawa zwierząt w Polsce i na świecie?
Dalsza część artykułu znajduje się pod materiałem wideo
- W Polsce podstawowym aktem prawnym regulującym ochronę zwierząt jest Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt, która wprowadziła zasadę, że zwierzę nie jest rzeczą, lecz istotą żywą zdolną do odczuwania bólu.
- Światowa Deklaracja Praw Zwierząt, ustanowiona w 1977 roku w Londynie, określa fundamentalne prawa wszystkich zwierząt, takie jak prawo do życia, szacunku, ochrony przed cierpieniem i okrucieństwem.
- Polskie prawo przewiduje odpowiedzialność karną za łamanie praw zwierząt.
Dzień Praw Zwierząt
Świadomość społeczna dotycząca traktowania zwierząt nieustannie rośnie. Dawniej postrzegane głównie przez pryzmat swojej użytkowej roli, dziś zwierzęta – zarówno domowe, jak i dzikie czy gospodarskie – prawnie zyskały status istot czujących. Dzień praw zwierząt, obchodzony 22 maja, to doskonały moment, aby przyjrzeć się fundamentom prawnym, które chronią zwierzęta w Polsce i poza jej granicami.
Zwierzę to nie rzecz – fundament polskiego prawa
Kluczowym dokumentem regulującym tę kwestię w naszym kraju jest Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt. To właśnie ten akt prawny wprowadził rewolucyjną na tamte czasy zasadę dereifikacji, czyli odrzucenia traktowania zwierząt jak przedmiotów.
Ustawa części kwestii nie reguluje, ale istnieje w niej zapis, że "w sprawach nieuregulowanych w ustawie do zwierząt stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące rzeczy". Czy to znaczy, że zwierzę jest po części rzeczą, a po części nią nie jest? Zdecydowanie nie. Prawo jasno stwierdza, że zwierzę nie jest rzeczą. Najważniejsze w tym sformułowaniu jest właśnie słowo "odpowiednio".
- Odpowiednio, czyli z uwzględnieniem innych przepisów w tym tego, który wyraźnie wskazuje, że zwierzę rzeczą nie jest. To tak, jak wskazanie, że „do hulajnóg stosujemy odpowiednio przepisy dotyczące rowerów” nie oznacza, że hulajnogi to rowery. A to, że chomika można kupić, nie czyni z niego rzeczy - tłumaczą specjaliści z pethel.pl.
Podsumowując, zwierzę nie stanowi rzeczy materialnej, lecz jest istotą żywą, która potrafi odczuwać ból, dlatego nie można go zaliczać do kategorii przedmiotów materialnych.
Co reguluje ustawa o ochronie zwierząt?
- zakaz zabijania zwierząt z wyjątkiem ściśle określonych przypadków,
- obowiązek humanitarnego traktowania,
- zakaz znęcania się nad zwierzętami,
- regulacje dotyczące transportu zwierząt,
- zasady prowadzenia schronisk i hodowli.
Światowa Deklaracja Praw Zwierząt
Ponadto, w 1977 roku w Londynie ustanowiono Światową Deklarację Praw Zwierząt. Jest ona określana jako kamień milowy w historii ochrony zwierząt. Określa ona fundamentalne prawa, jakie przysługują zwierzętom. Co więcej, nie odnosi się jedynie do zwierząt domowych i gospodarczych, a do wszystkich na naszej planecie.
Zawarto w niej kluczowe postanowienia, takie jak:
- równość wszystkich zwierząt wobec życia,
- prawo do szacunku i godnego traktowania,
- zakaz okrucieństwa i maltretowania,
- prawo do życia w naturalnym środowisku,
- ochrona przed niepotrzebnym cierpieniem.
Surowe kary za znęcanie się nad zwierzętami i łamanie ich praw
Polskie prawo przewiduje odpowiedzialność karną za akty przemocy wobec zwierząt. Kwestię tę reguluje bezpośrednio rozdział 11 wspomnianej wyżej ustawy, dotyczący przepisów karnych. Za zabijanie, uśmiercanie lub znęcanie się nad zwierzętami grożą surowe sankcje.
Art. 35. ust. 1. ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt: "Kto zabija, uśmierca zwierzę albo dokonuje uboju zwierzęcia z naruszeniem przepisów art. 6 ust. 1, art. 33 lub art. 34 ust. 1-4 podlega karze pozbawienia wolności do lat 3".
Tej samej karze (do 3 lat pozbawienia wolności) podlega osoba, która znęca się nad zwierzęciem (art. 35 ust. 1a). Co więcej, ustawodawca przewidział znacznie ostrzejsze kary w przypadku działań ze szczególnym okrucieństwem :Art. 35. ust. 2. ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt: "Jeżeli sprawca czynu określonego w ust. 1 lub 1a działa ze szczególnym okrucieństwem podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 5".
Warto pamiętać, że w razie skazania za te przestępstwa, sąd obligatoryjnie lub fakultatywnie orzeka również nawiązkę w wysokości od 500 zł do nawet 100 000 zł na cel związany z ochroną zwierząt, a także zakaz posiadania zwierząt czy wykonywania określonych zawodów.
Codzienna ochrona, czyli co możemy zrobić, kiedy prawa zwierząt są łamane?
Przepisy prawne dają narzędzia, ale to od naszej wrażliwości zależy los zwierząt. Prawa zwierząt są łamane każdego dnia – poprzez porzucenia, trzymanie psów na zbyt krótkich łańcuchach, brak dostępu do wody czy bicie.
Jeśli jesteś świadkiem niepokojących sytuacji, nie bądź obojętny. Zgodnie z polskim prawem, znęcanie się nad zwierzętami jest przestępstwem ściganym z urzędu. Każdą taką sytuację należy zgłosić na Policję, do Straży Miejskiej lub skontaktować się z organizacjami pożytku publicznego zajmującymi się ochroną zwierząt (takimi jak np. OTOZ Animals czy Fundacja Ex Lege), które posiadają uprawnienia do przeprowadzania kontroli dobrostanu i asystowania przy interwencyjnym odbiorze maltretowanych stworzeń.
Pamiętajmy, że humanitarne traktowanie zwierząt to obraz naszego własnego człowieczeństwa.
Zobacz także:
- Czy zwierzęta w Polsce mają prawa? "Przepisy mamy dobre, ale wykonawstwo jest tragiczne"
- Koniec bestialskiego traktowania zwierząt. "Nie żyjemy w średniowieczu"
- Jak postrzegano zwierzęta w średniowieczu? "Świnia była sądzona jak człowiek"