Magia linorytu - jak stworzyć własną grafikę na kawałku linoleum?

Linoryt wykonywany jest w linoleum, czyli materiale, który głównie kojarzony jest przez wiele osób z wykładzinami podłogowymi. Początkowo faktycznie był on stosowany wyłącznie do ich produkcji. Jednak artyści bardzo szybko dostrzegli możliwość jego wykorzystania jako matrycy do tworzenia grafik jedno- i wielomatrycowych. Czym dokładnie jest linoryt? Jakie akcesoria do linorytu sprawdzą się najlepiej? Jakie dłuta i farby wybrać do przygotowania linorytu?

Dalsza część artykułu pod materiałem wideo

Co to jest linoryt?

Jak to zostało wspomniane we wstępie, linoryt to forma graficzna. Zalicza się ją do tej samej grupy co drzeworyt czy metaloryty do druku wypukłego. Technika linorytu znana była już pod koniec XIX wieku. Jednak to wiek XX przyniósł jej największy rozkwit. Jednym z jej przedstawicieli był Pablo Picasso, który tworzył linoryty szczególnie na przestrzeni lat 60. i 70. ubiegłego wieku. Do jego najbardziej znanych grafik wykonanych tą techniką zalicza się między innymi „Śniadanie na trawie” czy „Brodatego w wieńcu”. Wśród polskich artystów tworzących linoryty warto wymienić między innymi Józefa Gielniaka. Najbardziej znane są jego cykle linorytów z okresu 1958–1971 ("Sanatorium", "Improwizacja dla Grażynki: oraz "Improwizacje").

Linoryt jest chętnie wybieraną techniką graficzną z uwagi na to, że linoleum jest materiałem łatwym do obróbki. Wskazuje się tutaj szczególnie na możliwość swobodnego rycia dłutem w różnych kierunkach (przy pracy w drewnie jest to nieco utrudnione). Łatwiejsze przygotowanie matrycy sprawia, że cała praca jest wykonywana sprawniej. Po przygotowaniu matrycy nanosi się na nią farbę. Do uzyskania odbitki wykorzystuje się najczęściej prasę do linorytu lub kostki introligatorskie.

Bądź na bieżąco:

Co to jest rycina? Co warto wiedzieć na temat rycin?

Hobby

Leonardo Da Vinci i Michał Anioł bohaterami wyjątkowej wystawy. "Byli z innych światów"

Sukces Polaków na prestiżowych londyńskich targach. "To są dzieła sztuki"

Jakie materiały są potrzebne do wykonania linorytu?

Chcąc wykonać linoryt, w pierwszej kolejności należy zaopatrzyć się w materiał, z jakiego wykonana zostanie matryca. W linoleum do linorytu najlepiej zaopatrzyć się w sklepach dla artystów. Wówczas można mieć pewność, że będzie ono odpowiedniej jakości. Musi ono być odpowiednio grube oraz zachowywać elastyczność, co pozwoli uniknąć pęknięć. Linoleum dla artystów najczęściej sprzedawane jest w formatach A3 lub A4. Można zakupić pojedyncze sztuki lub całe pakiety po kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt sztuk. Dobrze jest zwrócić uwagę na to, czy materiał jest odpowiednio gruby, a także czy jest zabezpieczony od spodu przed rozerwaniem. Jest to szczególnie ważne przy skomplikowanych grafikach, kiedy wycinanych jest wiele rowków. Można je zabezpieczyć przed rozpadaniem się poprzez naklejenie na drewnianą deskę o odpowiednich wymiarach. Czasami linoleum na potrzeby tworzenia matryc można też pozyskać w sklepach oferujących wykładziny.

Oprócz linoleum do wykonania linorytu potrzebne będą narzędzia pozwalające na wyrycie wzoru. Przy tego rodzaju grafice najczęściej stosuje się dłuto do linorytu (warto zaopatrzyć się w kilka o różnych rozmiarach) oraz niewielkie nożyki. Potrzebny będzie również ołówek do naniesienia wzoru na linoleum oraz farby. Do  linorytu zazwyczaj zalecana jest farba drukarska. Warto pamiętać o tym, że grafiki mogą być jedno- lub wielokolorowe (przykładem mogą być tutaj chociażby wspomniane wyżej dzieła Pabla Picassa). Nie można również zapomnieć o materiale, na którym wykonana będzie odbitka (najczęściej jest to papier), jak również o prasie czy kostkach introligatorskich, które ułatwią odciśnięcie wykonanego wzoru.

Jak zrobić linoryt?

Na początku należy stworzyć projekt grafiki i nanieść go na płytkę z linoleum. Trzeba pamiętać tutaj o tym, że matryca jest lustrzanym odbiciem wzoru, jaki ostatecznie się uzyska. Dlatego przy jego nanoszeniu na linoleum należy zwrócić na to szczególną uwagę. Zwłaszcza gdy wzór jest niesymetryczny. Kolejnym krokiem jest wycięcie przygotowanego wzoru. Tutaj można uzyskać albo białe kontury i czarne tło, bądź zdecydować się na czarne kontury na białym tle. To, co ma być widoczne na grafice, musi zatem pozostać wypukłe.

Teraz przyszedł czas na nałożenie farby. Najlepiej wykorzystać do tego gumowy wałek na rączce. Pozwoli to na równomierne pokrycie całego wzoru. Na matrycę następnie nakłada się kartkę papieru i dociska ją przy pomocy ręcznej praski lub kości introligatorskiej. Ten proces warto przeprowadzić dokładnie i powoli, by wzór dobrze się odcisnął. Po zdjęciu papieru z matrycy praca już jest gotowa.

Po zakończeniu prac należy pamiętać o tym, aby dokładnie wyczyścić płytkę z matrycą. Pozwoli to na użycie jej wiele razy. Do czyszczenia, w zależności od rodzaju farby, można użyć wody lub terpentyny.

Zobacz także:

• Artystyczna rewolucja na polskich weselach. "Około 100 osób jesteśmy w stanie namalować"
• Z Krakowa prosto do Londynu. Stanisław Wyspiański po raz pierwszy w National Portrait Gallery
• Polka, która swoimi grafikami podbija świat. Natalia Talkowska rysuje 15-lecie Dzień Dobry TVN