Dalsza część artykułu znajduje się pod materiałem wideo
- Kalwaria Wejherowska, nazywana "kaszubską Jerozolimą", została wyróżniona tytułem Cudu Polski 2026 w województwie pomorskim.
- Większość najstarszych kaplic powstała w latach 1649–1655 z inicjatywy Jakuba Wejhera, który chciał odtworzyć jerozolimską drogę Chrystusa.
- Kompleks obejmuje 26 kaplic rozmieszczonych na blisko pięciokilometrowym Szlaku Kalwaryjskim, którego przejście zajmuje około 2,5 godziny.
Kaszubska Jerozolima ukryta w pomorskim lesie
Na porośniętych bukami wzgórzach Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego kryje się miejsce, w którym biblijna Jerozolima spotyka się z kulturą Kaszub. Kalwaria Wejherowska, wyróżniona tytułem Cudu Polski 2026 w województwie pomorskim, jest zarazem celem pielgrzymek, wyjątkowym zabytkiem architektury sakralnej i malowniczą trasą spacerową. Tworzy ją 26 kaplic rozsianych pośród lasów, dolin i stromych wzniesień.
Choć najsłynniejszym polskim sanktuarium kalwaryjskim pozostaje Kalwaria Zebrzydowska, jej pomorski odpowiednik nie ustępuje jej ani historią, ani urokiem. Kalwaria Wejherowska od stuleci przyciąga wiernych z całego kraju, którzy nie bez powodu nazywają ją "kaszubską Jerozolimą".
Od wojennego ślubowania do pomorskiej Kalwarii
Historia Kalwarii ściśle wiąże się z początkami Wejherowa, pierwotnie noszącego nazwę Wejherowska Wola. Założycielem osady był wojewoda malborski i dowódca wojskowy Jakub Wejher, służący od 1632 roku w wojsku koronnym Rzeczypospolitej.
Podczas wojny smoleńskiej magnat znalazł się w śmiertelnym niebezpieczeństwie. Miał wówczas złożyć ślub, że jeśli ocaleje, ufunduje kościół ku czci Trójcy Świętej. Przeżył, a po powrocie na Pomorze przystąpił do realizacji obietnicy. Jego fundacja nie ograniczyła się jednak do jednej świątyni.
W latach 1649–1655 powstała większość najstarszych kaplic dzisiejszej Kalwarii Wejherowskiej. Ambicją fundatora było możliwie wierne odtworzenie jerozolimskiej drogi Chrystusa. Odległości między stacjami wyznaczono na podstawie dystansów znanych z Ziemi Świętej, a wzgórzom, dolinom i potokowi nadano biblijne nazwy. Na kaszubskiej ziemi pojawiły się więc symboliczne Golgota, Góra Oliwna i Cedron.
Najważniejsze kaplice kaszubskiej Jerozolimy
Kaplice nie są jednakowymi budowlami ustawionymi według jednego projektu. Różnią się formą, rozmiarami i dekoracjami, a każda z nich opowiada osobny fragment historii Męki Pańskiej.
Jednym z najcenniejszych obiektów jest Kaplica Grobu Chrystusa, oznaczona numerem XXV. Ukończono ją przed 1653 rokiem. Budowlę wykonano z ciosanego wapienia w Krakowie, po czym rozebrano i przewieziono Wisłą do Gdańska. Dopiero stamtąd jej elementy trafiły do Wejherowa. Wewnątrz znajdują się: przedsionek oraz komora grobowa, a dach wieńczy latarnia z figurą zmartwychwstałego Chrystusa.
Największą kaplicą zespołu jest Kościół Trzech Krzyży, wzniesiony na szczycie symbolicznej Golgoty. W środku można zobaczyć malowidło przedstawiające podniesienie krzyża. Szczególnie wymowne jest celowo wykonane pęknięcie ściany – symbol rozdarcia zasłony świątyni jerozolimskiej po śmierci Jezusa. Trzy krzyże ustawiono tu uroczyście 30 maja 1654 roku w obecności Jakuba Wejhera i jego rodziny.
Lokalny charakter Kalwarii doskonale widać w Kaplicy Cyrenejczyka. Szymon Cyrenejczyk, który według Ewangelii pomagał Chrystusowi nieść krzyż, został przedstawiony w stroju rybackim. Biblijna scena zyskała dzięki temu kaszubski wymiar i została powiązana z codziennym życiem dawnych mieszkańców Pomorza.
Intrygującą formę ma także Kaplica Bramy Łez, nawiązująca do bramy Jerozolimy, przez którą wyprowadzano skazańców na śmierć. Na jej ścianach zewnętrznych znajdują się 22 wgłębienia przypominające wielkie krople łez.
Do najbardziej oryginalnych obiektów należy Kaplica Spotkania Chrystusa z Matką, ufundowana przez Annę Elżbietę Schaffgotsch, pierwszą żonę Jakuba Wejhera. Jej rzut przypomina różę, a w dekoracjach widoczne są wpływy flamandzkie i niderlandzkie. Wewnątrz znajduje się obraz namalowany na blasze cynowej. Podczas pierwszej mszy odprawionej w kaplicy 20 czerwca 1654 roku sam fundator pełnił posługę liturgiczną.
Jak zwiedzać polską Jerozolimę?
Kalwarię tworzy obecnie 26 kaplic położonych wzdłuż blisko pięciokilometrowego Szlaku Kalwaryjskiego. Przejście całej trasy zajmuje około dwóch i pół godziny. Osoby, które dysponują mniejszą ilością czasu, mogą wybrać krótszy wariant obejmujący 14 obiektów sakralnych.
Zwiedzanie warto rozpocząć przy kościele klasztornym. Stamtąd droga prowadzi obok zabytkowego Pałacu Przebendowskich i Keyserlingów, przez park miejski, a następnie w stronę pierwszych stacji Drogi Krzyżowej. Z każdym kolejnym krokiem miejski krajobraz ustępuje miejsca lasom i pagórkom.
Zobacz także:
- Kaszuby – zabytki, miasta, atrakcje turystyczne
- Zamieszkują kanadyjskie Kaszuby i z dumą pielęgnują tradycje. "Uważam się za Polaka"
- Wdzydze Kiszewskie – historia Kaszub w jednym miejscu!