Zimowe zjawiska pogodowe. Co to są morszkulce?

Dalsza część tekstu znajduje się poniżej.

Nazwy zimowych zjawisk

Zestawienie polskich słów określających zimowe zjawiska przyrodnicze opublikowało w mediach społecznościowych Towarzystwo Krajoznawcze Krajobraz. Pomysłodawcą inicjatywy jest członek Towarzystwa Jan Mencwel. - To w większości dość stare słowa i nie jest przypadkiem, że mamy w języku polskim tyle zwrotów opisujących zimowe zjawiska. Zimy trwały u nas zwykle długo, były mroźne i śnieżne. Mamy więc bardzo dużo określeń, których po prostu zapomnieliśmy - powiedział PAP Jan Mencwel.

Językoznawca, prof. Marek Łaziński zauważył, że nazwy zimna i tego, co z zimną związane, są w polszczyźnie i w językach słowiańskich trochę bardziej "swoiste" niż nazwy związane z ciepłem. - Mróz i lód jest nasz, słowiański. To nie znaczy, że inni nie mają na nie określeń, ale być może w tych określeniach zimna pojawia się właśnie ślad dawnych epok, kiedy rzeczywiście było nam dość zimno - tłumaczył językoznawca.

Bądź na bieżąco:

Temperatura odczuwalna, czyli jaka? Oto, co na nią wpływa

Pogoda

Obecna pogoda może sprzyjać powstawaniu szreni. Czym jest i dlaczego jest niebezpieczna?

Pogoda

Co to jest gołoledź? Czym różni się od krupy, lodowego deszczu i ziaren lodowych?

Pogoda

Morszkulce - co to takiego?

Zaskakująco brzmią też morszkulce, czyli naturalne kule lodowe na brzegach mórz i jezior. Tworzą się w specyficznych warunkach, gdy fale poruszają wodę o temperaturze bliskiej 0 st. C. W zestawieniu znalazło się też m.in. oparzelisko - miejsce na torfowisku, jeziorze lub rzece, które nie zamarza nawet podczas silnych mrozów, i torosy - czyli spiętrzenia powstające, gdy kry lodowe zostają wyniesione, bo napierają na siebie. Inne zimowe słowa to szeroko znana gołoledź czy kra, ale też np. sastrugi, czyli fałdy śniegu utworzone przez wiatr. Do grona rzadkich słów zalicza się też przetaina, czyli miejsce, w którym lód albo śnieg stopniał, i w które łatwo wpaść. - My przyrodnicy, ludzie obcujący z przyrodą, używamy tych słów, które potocznie funkcjonują rzadko. Wraz z nastaniem zimy używamy np. słowa np. szreń, oznaczającego twardy zbity śnieg, po którym stąpają, i w który zapadają się np. sarny - powiedział PAP Michał Książek, autor "Atlasu dziur i szczelin".

Jak pogoda i zmiany klimatu wpływają na język?

Michał Książek zauważył, że zmieniający się klimat i brak "prawdziwych" zim wpływają na kulturę i język. - Język polski, który wywodzi się w dużej mierze z ludowej polszczyzny, był bardzo blisko różnych zjawisk pogodowych. Na opady deszczu i śniegu mamy co najmniej kilkanaście określeń. Tegoroczna zima więc nieco ratuje nas od zapomnienia tych słów - wskazał Książek. Zdaniem prof. Łazińskiego odchodzenie od takiego słownictwa to w dużej mierze wynik demograficznych zmian społeczeństwa w XX wieku. - Im mniej nas mieszka poza miastem i ma szansę na co dzień oglądać i nazywać konkretne zjawiska przyrodnicze, tym mniej są nam te słowa potrzebne, nawet niezależnie od tego, jak ostra jest zima - wskazał. Językoznawca dodał, że niektóre z opisanych wyżej słów, trudno znaleźć również w tekstach historycznych z XIX wieku. Niektóre z nich pojawiają się np. w słowniku Witolda Doroszewskiego z dodatkiem "tak zwany", co znaczy, że wtedy też nie były to szeroko znane słowa. - W Trybunie Ludu z 1965 roku można przeczytać: na otwartym morzu zamarzanie poprzedza pojawienie się igiełek lodu w postaci zawiesin tak zwanego śryżu. To znaczy, że czytelnikom potrzebne było słowo: tak zwane. To z kolei znaczy, że to też nie było typowe słowo języka polskiego - opisał prof. Łaziński. Istotne jest to - powiedział - czy przeciętny człowiek miał szansę zobaczyć dane zjawisko. Ilu ludzi miało szansę widzieć np. zamarzający Bałtyk. Dzisiaj można powiedzieć, że w zasadzie wszystko możemy zobaczyć, bo są media społecznościowe, jednak i tak raczej niewielu z nas przydaje się na co dzień określenie takie, jak morszkulce.

Zobacz także:

• Śryż, czyli lodowy zwiastun nadchodzącej zimy. Czym jest i jak powstaje?
• Zimowe spacery mogą być niebezpieczne. Wszystko ze względu na okiść. Co to za zjawisko?
• Pogoda na dzisiaj. W tych regionach zrobi się cieplej