Psychologia

Deprywacja – skąd się bierze i jak nauczyć się zaspokajać swoje potrzeby?

Psychologia

Autor:
Adrian
Aadamczyk

W psychologii słowo deprywacja oznacza brak zaspokojenia potrzeb, najczęściej psychologicznych. Zwykle ma źródło we wczesnym dzieciństwie. Niekiedy może prowadzić do poważnych zaburzeń jak nerwica deprywacyjna.

Osoba doświadczająca deprywacji potrzeb nie może ich zaspokoić, ponieważ często nie wierzy bądź nie zdaje sobie sprawy, że ktokolwiek mógłby na nie odpowiedzieć. Skąd bierze się deprywacja i jak postępować w jej przypadku?

Rodzaje deprywacji

Najczęściej występującym typem tego problemu jest deprywacja potrzeb emocjonalnych. Jednak występują również inne jej typy, w tym:

  • deprywacja społeczna – dotyczy grupy, której potrzeby, np. ekonomiczne, nie są zaspokajane. Często jest źródłem buntów, protestów, a nawet rewolucji, wynikających zwykle z poczucia niesprawiedliwości społecznej,
  • deprywacja snu – na skutek celowych uników lub braku czasu. Jej wynikiem często są poważne problemy z koncentracją, zaburzenia funkcji poznawczych, a także rozdrażnienie czy nawet stany depresyjne. Czasem taki stan jest również wskazany i umyślnie utrzymywany, np. przez potrzebę wykonania badania EEG po deprywacji snu,
  • deprywacja zmysłowa – polegająca na odrzuceniu informacji i bodźców napływających z otaczającego świata.

Szeroko znany jest także eksperyment deprywacyjny, przeprowadzony przez Fryderyka II Hohenstaufa. Polegał on na odcięciu grupy niemowląt od kontaktu ze światem w celu sprawdzenia "prajęzyka ludzkości". Władca założył, że zaspokajając jedynie fizyczne i biologiczne potrzeby dzieci, odkryje początki ludzkiej mowy. Niestety, eksperyment zakończył się śmiercią dzieci.

Problemy natury psychologicznej

Psychoefekty - codziennie wpływają na nasze życie
Psychoefekty - codziennie wpływają na nasze życie Dzień Dobry TVN
wideo 2/10

Przyczyny deprywacji emocjonalnej

Deprywacja emocjonalna swoje źródła ma już w dzieciństwie. Jej przyczyną zwykle jest brak odpowiedzi na potrzeby psychologiczne dziecka, głównie przez członków najbliższej rodziny. Nie musi to być wynik dorastania w rodzinie patologicznej, nierzadko bowiem przydarza się to osobom, których rodzic często był nieobecny, chłodny emocjonalnie lub zaniedbywał potrzeby emocjonalne przez nieprzewidziane okoliczności, np. chorobę jednego z dzieci lub inne problemy życiowe. Może ona dotyczyć różnych potrzeb, przede wszystkim:

  • zrozumienia czy bycia wysłuchanym – rodzic nie potrafi lub nie chce wczuć się w sytuację dziecka, bagatelizuje jego problemy bądź np. przez swoją nieobecność nie jest w stanie go wesprzeć,
  • bliskości i czułości – rodzic jest chłodny emocjonalnie, często dba o dziecko, jednak nie potrafi okazać mu ciepła, np. przez przytulenie,
  • pokierowania i okazania wsparcia – rodzic nie potrafi pomóc dziecku w podjęciu decyzji czy wesprzeć go, zwłaszcza emocjonalnie, w trudnych dla niego sprawach lub po prostu ignoruje te potrzeby.

Skutki deprywacji potrzeb emocjonalnych

Osoba dotknięta problemem deprywacji emocjonalnej w dorosłym życiu najczęściej ma problem z ubieganiem się o realizację własnych potrzeb, zwłaszcza tych emocjonalnych. Może być chłodna w stosunku do partnera, przyjaciół czy własnych dzieci. Z tego względu niekiedy powtarza schemat ze swojego dzieciństwa. Ma również skłonność do zatajania emocji i choć na zewnątrz wydaje się osobą niezwykle silną, wewnątrz może być w zupełnej rozsypce, zalękniona, niepewna siebie i pogrążona w smutku.

Ludzi doświadczających deprywacji emocjonalnej charakteryzują często zachowania, takie jak nadmierne zadawanie pytań bez wspominania o samym sobie, a także duże problemy z proszeniem o pomoc, a nawet jej przyjęciem.

Niekiedy skutki tego problemu są odwrotne i dotknięta nim osoba nadmiernie domaga się uwagi i ściąga ją na siebie na wszelkie możliwe sposoby. Często narzeka na swój los i niesprawiedliwość, sprawiając wrażenie niezwykle pesymistycznej, przez co inni ludzie odsuwają się od niej.

Czym jest nerwica deprywacyjna?

Niekiedy problemy braku zaspokojenia potrzeb emocjonalnych są tak silne, że wywołują w dorosłym życiu poważniejsze zaburzenia osobowości. Jednym z nich jest tzw. nerwica deprywacyjna, która wiąże się z niedojrzałością emocjonalną. Osoby na nią cierpiące często nie potrafią do końca zrozumieć swoich odczuć, a przy tym mają trudności z pohamowaniem emocji. Dlatego ich reakcje bywają bardzo dziecinne, a tym samym krępujące dla otoczenia. Powoduje to odrzucenie, co tylko pogarsza stan chorego i przyczynia się do jego społecznej izolacji i emocjonalnego zamknięcia.

Deprywacja – jak sobie z nią radzić

Deprywacja, a szczególnie nerwica deprywacyjna, to problemy, które wymagają terapii pod okiem specjalisty. Ma ona na celu głównie nauczenie się rozpoznawania i wyrażania swoich potrzeb, a często też skorygowanie niewłaściwych reakcji. Zależnie od terapeuty osoba zaburzona może zostać skierowana na terapię grupową bądź indywidualną. Niezwykle ważne jest również wsparcie bliskich osób, które nie powtórzą schematu z dzieciństwa. Jest to o tyle trudne, że osoby z problemem deprywacji często otaczają się ludźmi chłodnymi emocjonalnie. Czasami, gdy wpływ partnera czy bliskich znajomych jest wyjątkowo toksyczny, najlepszym rozwiązaniem jest zakończenie takiej relacji. Deprywacja emocjonalna dotyka wiele osób, a choć jej leczenie zwykle zajmuje sporo czasu, może znacznie ułatwić życie. Dlatego nie warto z nim zwlekać.

Zobacz także:

Autor:Adrian Aadamczyk

Źródło zdjęcia głównego: Gradyreese/Getty Images

Pozostałe wiadomości