Dalsza część tekstu pod wideo:
Dzieciństwo a chęć pomocy innym
Badacze z Laboratorium Badań nad Traumą na Wydziale Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego przeanalizowali, w jaki sposób doświadczenia z dzieciństwa kształtują postawy prospołeczne.
Pod lupę wzięto negatywne doświadczenia z dzieciństwa (ACE - adverse childhood experiences), takie jak alkoholizm w rodzinie, przemoc, zaniedbanie czy skrajne ubóstwo. Równolegle analizowano pozytywne doświadczenia (PCE - positive childhood experiences), do których zalicza się m.in. obecność bezpiecznego opiekuna, przyjaciela, dobre relacje w szkole oraz pielęgnowanie pasji. W trakcie badań przeprowadzonych na reprezentatywnej grupie 2,2 tys. Polaków wykorzystano tzw. grę dyktator. Badanych proszono, by rozdysponować 10 monet pomiędzy osoby z pięciu kategorii: bliska rodzina, dalsza rodzina, przyjaciel, znajomy oraz obcy. Okazało się, że największe kwoty dla obcych przeznaczały osoby z negatywnymi doświadczeniami z dzieciństwa (ACE). Jednocześnie grupa ta była statystycznie mniej hojna dla swoich bliskich niż pozostali badani. Nietypowych zachowań altruistycznych nie zaobserwowano u osób, które miały niewiele pozytywnych doświadczeń ani u tych, które dopiero w dorosłości doświadczyły wydarzeń potencjalnie traumatyzujących.
- Z analizy sieciowej wynikło, że osoby, które miały negatywne doświadczenia w dzieciństwie, deklarowały większą chęć pomagania osobom zupełnie obcym, będąc jednocześnie "antyaltruistycznymi" wobec rodziców i rodzeństwa - wyjaśnił w rozmowie z PAP prof. Marcin Rzeszutek.
Kto chętniej pomaga obcym, a kto bliskim?
Wnioski te badacze podsumowali w czasopiśmie naukowym "Child Abuse & Neglect".
- Historia negatywnych doświadczeń z dzieciństwa może osłabiać intencje prospołeczne w najbliższych domenach rodzinnych, w których wychowała się dana osoba, ale równocześnie może stymulować tendencje altruistyczne wobec odległych nieznajomych - napisał zespół naukowców pod kierunkiem prof. Rzeszutka.
Problematykę tę w Polsce zapoczątkowały badania dotyczące intencji prospołecznych prowadzone przez dr Iwonę Nowakowską z Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie.
Psycholog zasugerował, że dla osób po potencjalnie traumatycznych doświadczeniach z dzieciństwa pomaganie obcym może być formą radzenia sobie z własnym cierpieniem lub sposobem na naprawę świata i znalezienie nowego sensu życia. Zjawisko to wpisuje się w koncepcję "altruizmu zrodzonego z cierpienia".
Jako przykład prof. Rzeszutek podał postać społecznika, który z wielkim oddaniem angażuje się w misje pomocowe w Afryce, a jednocześnie nie utrzymuje kontaktu z własnymi rodzicami.
- Te osoby mają bardzo dużo negatywnych emocji wobec swojej rodziny, więc nie są skłonne pomagać bliskim – opisał naukowiec.
Trudne dzieciństwo odbiera chęć pomagania bliskim?
Naukowiec pytany, dlaczego osoby pomagają, skoro nie otrzymały w dzieciństwie pomocy, odpowiedział: - Psychoterapeuci powiedzieliby, że to sposób, żeby pomóc sobie, wewnętrznemu zranionemu dziecku. Osoba chce więc jakoś naprawić ten straszny świat, który ma w głowie.
Badanie rzuca również nowe światło na kwestię zaufania. O ile trudne dzieciństwo stymuluje specyficzny rodzaj altruizmu, o tyle za ogólny poziom ufności lub jej brak odpowiadają głównie pozytywne doświadczenia (PCE) przed 18. rokiem życia. To istotne w kontekście badań CBOS, z których regularnie wynika, że poziom zaufania społecznego wśród Polaków jest bardzo niski. I tak np. w 2024 r. badania CBOS pokazały, że tylko co czwarty Polak (24 proc.) uważa, że większości ludzi można zaufać. Prof. Rzeszutek zastanawia się, czy te niskie poziomy zaufania można powiązać z deficytem pozytywnych doświadczeń z dzieciństwa. W ramach badania okazało się, że istotnymi czynnikami dla budowania ufnej postawy w dorosłości okazały się: posiadanie wspierających dorosłych poza rodziną, dobre relacje z sąsiadami oraz posiadanie opiekuńczych nauczycieli. - Nasze badanie wnosi istotny wkład w badania nad przeciwnościami losu i odpornością psychiczną w dzieciństwie, koncentrując się na złożonych i "kontrintuicyjnych" powiązaniach między negatywnymi i pozytywnymi doświadczeniami w dzieciństwie a ważnymi aspektami adaptacyjnego funkcjonowania dorosłych – podsumował prof. Rzeszutek.
Zobacz także:
- Jak pomóc dziecku, które zmaga się z zespołem stresu pourazowego? "Niezwykle ważne jest wsparcie rodziców"
- Pies na stres, czyli owczarek, który leczy PTSD. "Wychwytuje napady frustracji, lęku, gniewu i je niweluje"
- Sztuka potrafi zredukować o 80% wystąpienie PTSD u żołnierzy. "To nie jest żadna fanaberia"
Autorka/Autor: Aleksandra Matczuk
Źródło: PAP
Źródło zdjęcia głównego: GettyImages/miniseries