Styl Życia

Profos – co należało do obowiązków tego oficera żandarmerii?

Wojsko Polskie

fot. Rafal Olkis/Getty Images

Styl Życia

Profos – co należało do obowiązków tego oficera żandarmerii?

Wojsko Polskie

fot. Rafal Olkis/Getty Images

Profos to niegdysiejszy podoficer aresztu wojskowego, wchodzący w skład służby wewnętrznej jednostki wojskowej. Pełnił on funkcje porządkowe – zajmował się głównie sprawami administracyjnymi. Obecnie funkcję tę uwzględnia się w etatowej obsadzie aresztów wojskowych.

Funkcja profosa związana była ściśle z istnieniem żandarmerii (policji) wojskowej. Zakres obowiązków pełnionych przez profosów zmieniał się wraz z rozwojem tego organu, którego działalność polega na zapewnianiu przestrzegania dyscypliny wojskowej i zapobieganiu przestępstwom w szeregach armii oraz ściganiu ich.

Profos – początki istnienia zawodu

Funkcja stróża porządku w polskim wojsku pojawiła się w związku z nowymi przepisami uchwalonymi przez sejm polski w 1609 roku, z inicjatywy hetmana polnego litewskiego Janusza Radziwiłła. Profosi – wraz z oboźnymi – mieli pilnować ładu w obozie, zwalczać maruderstwo czy samowolne oddalenia, strzec mienia skarbowego i bezpieczeństwa na drogach. Należało do nich także łapanie przestępców, odstawianie ich przed sąd hetmański oraz wykonywanie jego wyroków. Profosi należeli do sztabu hetmana i podlegali bezpośrednio jego rozkazom.

Z końcem panowania Jana III Sobieskiego nastąpiło rozprężenie w polskim wojsku i jego powolny upadek, który pogłębiły rozbiory Polski. Mimo podejmowanych prób reform (w czasach panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego) zawód profosa na dobrą sprawę przestał istnieć.

Dopiero w czasach wojen napoleońskich, kiedy powstały Legiony Polskie we Włoszech i armia Księstwa Warszawskiego, przywrócono wprowadzone dwa wieki wcześniej udoskonalenia. Profosi funkcjonowali w polskim wojsku aż do czasów I wojny światowej, pełniąc swoją funkcję stróża porządku w armii i nadzorcy aresztu wojskowego.

Dlaczego funkcja profosa była istotna w dawnej polskiej armii?

Niegdysiejsza funkcja profosa była bardzo potrzebna, ponieważ działania porządkowe w wojsku nie były scentralizowane i uregulowane przepisami. Powodowało to, że kwestie dyscyplinarne rozstrzygano uznaniowo, a nie na podstawie powszechnie obowiązującego prawa. Co więcej, w tamtych czasach mężczyźni często zasilali szeregi armii nie z wyboru, ale w związku z przymusowym poborem albo w sytuacji, gdy wywodzili się z ubogich rodzin, które nie były w stanie wyżywić wszystkich dzieci. Wynikał z tego dość niski poziom motywacji i dyscypliny. Z tego też brała się znaczna liczba przestępstw wśród żołnierzy. Właśnie dlatego zaistniała potrzeba zorganizowania wojskowej służby więziennej. Do zarządzania funkcjonowaniem aresztów, organizacji i do kontroli ich pracowników oraz np. przygotowywania więźniów do konwojowania powoływano właśnie profosów.

Funkcja profosa w XX wieku

W przepisach wojskowych z okresu II Rzeczpospolitej nie definiowano funkcji profosa. Choć sprawami natury policyjnej w polskiej armii zajmowały się wyspecjalizowane formacje, nie uwzględniano w ich strukturze samodzielnego stanowiska administracyjnego związanego z prowadzeniem aresztów. Obowiązki takie były realizowane przez przydzielone do poszczególnych zadań osoby, które były członkami Żandarmerii Wojskowej czy (za czasów PRL) Wojskowej Służby Wewnętrznej.

Ustawą o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej z 1991 roku przywrócono formacjom dochodzeniowo-śledczym i prewencyjnym tradycyjną nazwę Żandarmerii Wojskowej i zmieniono całkowicie organizację tych jednostek. W przepisach wykonawczych pojawiła się również na nowo funkcja profosa aresztu garnizonowego i profosa aresztu (działającego na poziomie niższym – jednostki wojskowej).

Obecne obowiązki profosów

W przepisach obowiązujących od 1992 roku profosów zdefiniowano jako funkcyjnych żołnierzy zawodowych, którzy wykonują:

  • czynności administracyjne związane z przyjmowaniem, ewidencjonowaniem i zwalnianiem więźniów z aresztów,
  • nadzór nad prawidłowym odbywaniem kary przez żołnierzy,
  • działania wychowawcze i dyscyplinujące więźniów.

W praktyce profos zajmuje się np.:

  • kompletowaniem i archiwizowaniem dokumentacji więźniów,
  • opieką nad rzeczami złożonymi do depozytu,
  • przydzielaniem więźniów do cel i wydawaniem im pościeli,
  • organizacją pracy dla osadzonych,
  • zapewnieniem warunków bytowych w areszcie,
  • na polecenie komendanta aresztu uczestniczy w widzeniach aresztanta z odwiedzającymi.

Profos może też organizować i prowadzić różnego typu działania wychowawcze. Do jego obowiązków należy egzekwowanie dyscypliny wśród więźniów. Zadanie to obejmuje m.in. podejmowanie decyzji o zastosowaniu kar dyscyplinarnych w przypadku naruszenia przez nich regulaminu odbywania kary.

Tom Cruise przekształcił podobno byłą bazę wojskową… w studio filmowe. Aktorowi bardzo zależy na zakończeniu zdjęć do 7. części "Mission: Impossible". Pandemia już kilka razy pokrzyżowała plany produkcyjne. 

Zobacz także:

Żołnierze będą pomagać policji w zakresie ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego

Armia wezwie 50 tys. rezerwistów na ćwiczenia wojskowe. Kto znajdzie się w tej grupie?

Okrutna zbrodnia na Dolnym Śląsku. Aresztowano 32-latka podejrzanego o zabójstwo matki

Co sądzisz o tym artykule?
46
5
Wybrane dla Ciebie
Komentarze
0